Prace dyplomowe · Excel

Wykresy w Excelu do pracy dyplomowej – słupki błędów, histogram, linia trendu, Likert i przed–po

Pięć wykresów, które najczęściej trafiają do rozdziału wyników, zbudowanych w Excelu krok po kroku: słupki średnich z niestandardowymi słupkami błędów z UFNOŚĆ.T, histogram z ustawioną szerokością przedziału, rozrzut z linią trendu i R², 100% skumulowany słupkowy dla pytań Likerta i wykres punktowy przed–po. Do tego formatowanie pod APA i bezpieczne przeniesienie do Worda. Plik XLSX z danymi i formułami do pobrania.

Strona główna / Blog / Wykresy w Excelu do pracy
W skrócie: W Excelu zrobisz poprawnie pięć najczęstszych wykresów do pracy, jeśli zmienisz ustawienia domyślne. Słupki błędów ustaw jako Niestandardowe z kolumny =UFNOŚĆ.T(0,05;SD;n), bo wbudowane opcje liczą rozrzut z liczb narysowanych na wykresie, a nie z wyników osób. Histogram ma od wersji 2016 własny typ wykresu, ale szerokość przedziału ustaw ręcznie. Linia trendu daje R², ale w tekście podaj r z przedziałem i p. Odpowiedzi Likerta pokaż na wykresie 100% skumulowanym słupkowym w szarościach, a zmianę u tych samych osób – na wykresie punktowym z linią y = x. Tytuł wstaw w Wordzie, a w wersji ostatecznej wklej wykres jako obraz, nie z osadzonym skoroszytem.

Excel do wykresów: co da się zrobić dobrze

Do wykresów w pracy licencjackiej i magisterskiej Excel zwykle wystarcza. Słupki średnich z przedziałami ufności, histogram, wykres rozrzutu z linią trendu, odsetki odpowiedzi na pytania ankiety i wykres przed–po zrobisz w nim poprawnie. Kłopot nie leży w programie, tylko w ustawieniach domyślnych: słupki błędów liczone nie z tych liczb, oś przycięta pod słupkami, tytuł wpisany w wykres, efekt 3D i kolory, które w wydruku czarno-białym zlewają się w jedną szarość.

Poniżej pięć wykresów krok po kroku na jednym pliku. Który wykres pasuje do jakiego pytania i jak go opisać w tekście, wyjaśnia poradnik wykresy w pracy dyplomowej – tu tylko to przypominamy. Testy i statystyki w Excelu opisuje wpis analiza statystyczna w Excelu, a granice programu – tekst czy Excel wystarczy do analizy.

Nazwy poleceń podajemy według polskich stron pomocy Microsoft dla Excela 2016 i nowszych oraz Microsoft 365 w Windows. Na Macu część poleceń jest gdzie indziej. Gdy pomoc Microsoft nie podaje nazwy pola, opisujemy, co kliknąć.

Plik do ćwiczeń: dane i formuły

Przykład dotyczy 90 osób studiujących w trzech formach zajęć: stacjonarnej, hybrydowej i zdalnej (po 30 osób). Każda osoba ma wynik testu wiedzy (0–40 punktów), deklarowaną liczbę godzin nauki w tygodniu, odpowiedzi na cztery stwierdzenia o zajęciach (1 = zdecydowanie się nie zgadzam … 5 = zdecydowanie się zgadzam) oraz wynik lęku przed egzaminem przed i po warsztacie (10–50 punktów). Dane są fikcyjne, wygenerowane w R.

Pobierz plik XLSX z danymi i formułami albo same dane w pliku CSV. Plik XLSX ma arkusz Dane i pięć arkuszy z tabelami pod pięć wykresów; same wykresy zbudujesz według kroków poniżej. Rysunki na tej stronie narysowaliśmy w R, a liczby z formuł arkusza zgadzają się z wynikami z R w sekcji z kodem.

Formuły piszemy tak, jak wpisuje się je w polskim Excelu: z polskimi nazwami funkcji, średnikiem między argumentami i przecinkiem dziesiętnym. Nazwy funkcji sprawdziliśmy na polskiej liście funkcji statystycznych (Microsoft, b.d.-d). Odchylenie standardowe z próby to w polskim Excelu ODCH.STANDARD.PRÓBKI, a nie „ODCH.STANDARDOWE.PRÓBKI”. Ćwiczenia z tymi funkcjami znajdziesz w zbiorze statystyka w Excelu – zadania z rozwiązaniami.

Który wykres do jakiego pytania

Tabela łączy typowe pytania z pracy dyplomowej z typem wykresu, którego szukasz w oknie Wstaw → Polecane wykresy → Wszystkie wykresy (Microsoft, b.d.-c, b.d.-e).

Pytanie badawcze, typ wykresu w Excelu i najczęstszy błąd
Co chcesz pokazaćTyp wykresu w ExceluNajczęstszy błąd
Średnie w kilku grupachKolumnowy grupowany + niestandardowe słupki błędów albo Punktowy z tymi samymi słupkamiwbudowany „Błąd standardowy”, oś od wartości innej niż zero
Rozkład jednej zmiennej ilościowejHistogram (wykres statystyczny)przypadkowa szerokość przedziału
Związek dwóch zmiennych ilościowychPunktowy + liniowa linia trenduR² z etykiety zamiast r z przedziałem i p
Odpowiedzi na kilka pytań Likerta100% skumulowany słupkowyosobny wykres kołowy dla każdego pytania
Zmiana u tych samych osóbPunktowy (przed na osi X, po na osi Y) z linią y = xdwa słupki średnich, które ukrywają osoby

Wykres kołowy zostaw na rzadkie sytuacje. Sama pomoc Microsoft zaleca go tylko przy jednej serii danych i nie więcej niż siedmiu kategoriach (Microsoft, b.d.-c), a porównywać wycinków między kilkoma kołami i tak się nie da. Metryczkę lepiej pokazać w tabeli – wzór jest we wpisie o tabeli 1 z charakterystyką próby.

Krok 1. Słupki średnich z własnymi słupkami błędów

Słupki błędów mają pokazywać 95% przedział ufności średniej w każdej grupie, więc ich długość musi pochodzić z danych tej grupy.

Dlaczego nie wbudowany „Błąd standardowy”. W menu Słupki błędów są gotowe opcje: Błąd standardowy, Wartość procentowa i Odchylenie standardowe (Microsoft, b.d.-b). Pomoc Microsoft podaje ich wzory, a liczba wartości to w nich całkowita liczba wartości danych we wszystkich seriach wykresu. Excel widzi więc tylko liczby narysowane na wykresie. Przy słupkach średnich to trzy średnie, a nie wyniki 90 osób. Takie słupki nie mówią nic o rozrzucie w grupach. Potrzebna jest opcja Niestandardowe i długości policzone w arkuszu.

Tabela pod wykres. W arkuszu 1_Srednie każda grupa ma jeden wiersz. Dane są posortowane według formy zajęć, więc grupa stacjonarna zajmuje wiersze 2–31 arkusza Dane:

Formuły w arkuszu 1_Srednie dla grupy stacjonarnej i wyniki dla trzech grup
KolumnaFormuła w polskim Excelu (wiersz 2)StacjonarneHybrydoweZdalne
B: n=ILE.LICZB(Dane!D2:D31)303030
C: M=ŚREDNIA(Dane!D2:D31)22.2019.2016.30
D: SD=ODCH.STANDARD.PRÓBKI(Dane!D2:D31)6.805.123.98
E: połowa 95% CI=UFNOŚĆ.T(0,05;D2;B2)2.541.911.48
F–G: 95% CI=C2-E2 i =C2+E2[19.66, 24.74][17.29, 21.11][14.82, 17.78]

Wartości z arkusza zgadzają się z wynikiem kodu R w sekcji „Liczby do wykresów w R”. Dane fikcyjne.

UFNOŚĆ.T(alfa;odchylenie_std;rozmiar) zwraca połowę szerokości przedziału opartego na rozkładzie t, czyli to, co odejmujesz od średniej i dodajesz do niej. Przykład z pomocy Microsoft, =UFNOŚĆ.T(0,05;1;50), daje 0.2842 – dokładnie tyle co t0.975; 49 × 1 / √50 w R. Dlatego kolumna E nadaje się wprost na długość słupków. Co który wariant znaczy i dlaczego do porównań grup lepszy jest 95% CI, wyjaśnia wpis przedziały ufności w pracy i hasło błąd standardowy.

Wykres krok po kroku (Windows):

  1. Zaznacz komórki A1:A4 i, z wciśniętym Ctrl, C1:C4 (nazwa grupy i średnia). Wybierz Wstaw → Polecane wykresy → Wszystkie wykresy → Kolumnowy → Kolumnowy grupowany.
  2. Kliknij wykres, potem przycisk Elementy wykresu obok niego. Zaznacz Słupki błędów, kliknij strzałkę obok i wybierz Więcej opcji (Microsoft, b.d.-b).
  3. W okienku Formatowanie słupków błędów otwórz Opcje słupków błędów. W części Wielkość błędu wybierz Niestandardowe i kliknij Określ wartość.
  4. W polu Dodatnia wartość błędu usuń zawartość i zaznacz myszą E2:E4. To samo zrób w polu Ujemna wartość błędu. Zatwierdź OK.
  5. Sprawdź: najdłuższy słupek błędu ma grupa stacjonarna (największe SD), najkrótszy – zdalna. Jeśli wszystkie trzy są równe, wybrałeś wbudowaną opcję zamiast Niestandardowe.

Na Macu słupki błędów dodasz z karty Projekt wykresu → Dodaj element wykresu → Słupki błędów → Więcej opcji słupków błędów, a dalej postępujesz tak samo (Microsoft, b.d.-b).

Dwa wykresy średniego wyniku testu w trzech formach zajęć z 95% przedziałami ufności: A – szare słupki od zera ze średnimi 22.2, 19.2 i 16.3; B – czarne punkty średnich z tymi samymi przedziałami na tle szarych punktów 90 osób
Rysunek 1. Średni wynik testu w trzech formach zajęć z 95% przedziałami ufności (po 30 osób). A – słupki od zera z niestandardowymi słupkami błędów; B – te same średnie i przedziały jako punkty na tle wyników osób. Podobny wykres zbudujesz w Excelu; ten narysowano w R (dane fikcyjne).

Oś od zera. Długość słupka czytelnik odbiera jako wielkość, więc oś pod słupkami musi zaczynać się od zera. Excel sam dobiera minimum i maksimum osi, a ręcznie ustawisz je w okienku Formatowanie osi → Opcje osi, w polach Minimum i Maksimum. Przy teście 0–40 ustaw 0 i 40. Gdy różnice są małe względem skali, nie przycinaj osi pod słupkami, tylko zamień słupki na punkty (panel B). W Excelu to wykres Punktowy: grupy jako kolejne liczby 1, 2, 3 na osi X, średnie na osi Y, a niestandardowe słupki błędów pionowe z tej samej kolumny E. Wady samych słupków średnich opisuje hasło wykres słupkowy.

Krok 2. Histogram

Wbudowany wykres histogramu jest w Excelu 2016 i nowszych oraz w Microsoft 365 (Microsoft, b.d.-e). Zaznacz kolumnę wynik w arkuszu Dane i wybierz Wstaw → przycisk wykresów statystycznych → Histogram. Ten sam typ znajdziesz w Polecane wykresy → Wszystkie wykresy. W starszych wersjach zostaje narzędzie Histogram z dodatku Analysis ToolPak, które tworzy tabelę i wykres w nowym arkuszu – jak je włączyć, opisuje wpis o analizie w Excelu.

Szerokość przedziału ustaw sam. Kliknij prawym przyciskiem oś poziomą, wybierz Formatuj oś → Opcje osi. Do wyboru są: Według kategorii, Automatycznie, Szerokość przedziału, Liczba przedziałów, Przedział przepełnienia i Przedział niedopełnienia (Microsoft, b.d.-e). Automatycznie liczy szerokość regułą odniesienia normalnego Scotta. Scott (1979) wyprowadził ją przy założeniu rozkładu normalnego jako szerokość zależną od liczebności i odchylenia standardowego: 3.49 × SD × n−1/3. W przykładzie (n = 90, SD = 5.88) daje to 4.58 punktu, czyli granice przedziałów w niewygodnych miejscach. Lepiej wpisać Szerokość przedziału = 4: dziesięć przedziałów na skali 0–40, łatwych do opisania.

Przy skali zmieniającej się skokowo (np. średnia z sześciu pozycji co 1/6 punktu) każdy przedział powinien obejmować pełną liczbę kroków. W arkuszu 2_Histogram są liczebności policzone formułą =LICZ.WARUNKI(Dane!D$2:D$91;">="&A6;Dane!D$2:D$91;"<"&B6). Przedziały [12, 16), [16, 20) i [20, 24) mają 19, 26 i 21 osób. Excel może domykać przedziały z drugiej strony, więc przy wynikach równych granicy pojedyncze liczebności mogą się różnić – sprawdź opisy pod osią. Co odczytywać z histogramu, wyjaśnia hasło histogram. Statystyki opisowe i test normalności dla tej samej kolumny policzy kalkulator statystyk opisowych.

A – histogram wyniku testu 90 osób w przedziałach o szerokości 4, najwięcej osób (26) w przedziale 16–20; B – wykres rozrzutu godzin nauki i wyniku testu z przerywaną linią trendu y = 1.5336x + 9.8270 i R kwadrat .2914
Rysunek 2. A – histogram wyniku testu z szerokością przedziału 4; B – wykres rozrzutu z liniową linią trendu i etykietą równania (N = 90). Podobne wykresy zbudujesz w Excelu; te narysowano w R (dane fikcyjne).

Krok 3. Wykres rozrzutu z linią trendu i R²

Zaznacz kolumny godziny i wynik. Pierwsza kolumna trafia na oś X, druga na oś Y. Wybierz typ Punktowy. Następnie kliknij wykres, otwórz Elementy wykresu i zaznacz Linia trendu. Rodzaj linii zmienisz w okienku Formatowanie linii trendu; zostaw liniową (Microsoft, b.d.-a). W tym samym okienku są pola wyświetlania równania i wartości R kwadrat na wykresie. Ich dokładne brzmienie zależy od wersji, a strona pomocy o linii trendu go nie podaje.

Etykieta pokaże nachylenie 1.5336 i wyraz wolny 9.8270, a R² = .2914. Te same liczby dają funkcje w arkuszu 3_Rozrzut: =NACHYLENIE(Dane!D2:D91;Dane!C2:C91), =ODCIĘTA(…) i =R.KWADRAT(…) (Microsoft, b.d.-d). Do pracy przepisz liczby z formuł, nie z etykiety.

Czego linia trendu nie daje. R² z etykiety to kwadrat korelacji Pearsona. Nie ma przy nim wartości p ani przedziału ufności, a kierunek związku ginie przy podnoszeniu do kwadratu. W tekście podaj więc korelację: r(88) = .54, 95% CI [.37, .67], p < .001. Jak dopisać p formułami, pokazuje wpis o analizie w Excelu, a interpretację – hasła korelacja Pearsona i współczynnik determinacji. Zakrzywienie albo odległy punkt zobaczysz tylko na wykresie rozrzutu, nie w R².

Krok 4. Odpowiedzi na pytania Likerta: 100% skumulowany słupkowy

Jeden wykres zastępuje cztery osobne. W arkuszu 4_Likert każde stwierdzenie ma wiersz, a każda odpowiedź – kolumnę z odsetkiem: =LICZ.JEŻELI(Dane!E$2:E$91;1)/ILE.LICZB(Dane!E$2:E$91) i analogicznie dla odpowiedzi 2–5. Mianownikiem są osoby, które odpowiedziały na dane pytanie.

  1. Zaznacz tabelę z nagłówkami (A1:F5) i wybierz typ 100% skumulowany słupkowy. Ten typ pokazuje udział każdej odpowiedzi w całości (Microsoft, b.d.-c).
  2. Jeśli w słupkach są odpowiedzi, a w legendzie stwierdzenia, użyj Projekt wykresu → Przełącz wiersz/kolumnę.
  3. Posortuj wiersze tabeli według kolumny „Zgoda (4 + 5)”. Stwierdzenia ułożą się od najmniejszej do największej zgody.
  4. Kolory ustaw ręcznie od najciemniejszej szarości („zdecydowanie się nie zgadzam”) do najjaśniejszej. Skala jest uporządkowana, więc odcienie też powinny być. Dodaj etykiety danych tylko dla odsetków powyżej kilku procent.

W przykładzie najwięcej zgody zebrały stwierdzenia „Wiem, czego wymaga egzamin” (62.2%) i „Materiały są dostępne na czas” (60.0%). Najmniej zgody było przy stwierdzeniu „Mam dość kontaktu z prowadzącymi” (21.1%), a 57.8% osób się z nim nie zgodziło.

A – wykres 100% skumulowany słupkowy w odcieniach szarości dla czterech stwierdzeń, od najmniejszej zgody (kontakt z prowadzącymi) do największej (wiem, czego wymaga egzamin); B – wykres punktowy lęku przed i po warsztacie z przekątną y = x: 71 osób pod przekątną, 16 nad nią i 3 na niej
Rysunek 3. A – odpowiedzi 90 osób na cztery stwierdzenia o zajęciach (odsetki; liczby w słupkach pominięto przy odsetkach poniżej 8%); B – lęk przed egzaminem przed i po warsztacie, każdy punkt to jedna osoba. Podobne wykresy zbudujesz w Excelu; te narysowano w R (dane fikcyjne).

Heiberger i Robbins (2014) zalecają dla skal Likerta skumulowane słupki rozbieżne: niezgoda na lewo od wspólnej osi, zgoda na prawo. Takiego typu w Excelu nie ma, więc 100% skumulowany słupkowy z uporządkowanymi szarościami jest rozsądnym kompromisem. Wersję rozbieżną krok po kroku pokazuje wpis odpowiedzi Likerta w raporcie, a to, czy liczyć średnią z jednej pozycji, wyjaśnia hasło skala Likerta.

Krok 5. Wykres punktowy przed–po

Dwa słupki średnich „przed” i „po” ukrywają, ile osób się zmieniło i w którą stronę. Na wykresie punktowym każda osoba to jeden punkt: wynik przed na osi X, po – na osi Y.

  1. Zaznacz kolumny lek_przed i lek_po i wybierz typ Punktowy.
  2. Ustaw obie osie tak samo, od 10 do 50 (Formatowanie osi → Minimum, Maksimum), i nadaj wykresowi kwadratowy kształt. Przy różnych osiach przekątna przestaje być przekątną.
  3. Dodaj przekątną y = x jako drugą serię z dwóch punktów (10, 10) i (50, 50) z arkusza 5_Przed_po. Kliknij tę serię prawym przyciskiem i zmień jej typ na Punktowy z prostymi liniami (Microsoft, b.d.-c).

Punkt pod przekątną to osoba, której lęk spadł, a punkt nad nią – osoba, której wzrósł. Arkusz liczy to formułami na kolumnie zmiana (po minus przed), np. =LICZ.JEŻELI(Dane!K2:K91;"<0"). W przykładzie lęk spadł u 71 osób, wzrósł u 16, a u 3 się nie zmienił. Średnio spadł z 31.48 (SD = 6.55) do 28.26 (SD = 8.00), czyli o 3.22 punktu, 95% CI [2.40, 4.04]; t(89) = 7.80, p < .001 w teście dla prób zależnych (hasło test t dla prób zależnych).

Wykres nie pokazuje przyczyny zmiany. Bez grupy porównawczej spadek może wynikać z upływu czasu, oswojenia z kwestionariuszem albo regresji do średniej. Na wykresie widać ją często tak, że osoby z najwyższym wynikiem przed leżą głównie pod przekątną. Co wolno napisać w takim badaniu, opisuje wpis badanie przed i po.

Formatowanie pod APA i pod wydruk

Excel tworzy wykres w stylu prezentacji. Zanim przeniesiesz go do pracy, zmień sześć rzeczy:

  • Usuń tytuł z wykresu. W Elementy wykresu odznacz Tytuł wykresu. Numer i tytuł rysunku wstawiasz w Wordzie jako podpis z automatyczną numeracją – w APA nad rysunkiem, a w wielu uczelnianych wzorach pod nim. Jak to zrobić, opisuje wpis numeracja i podpisy tabel w Wordzie.
  • Dodaj tytuły osi z jednostkami (element Tytuły osi): „Wynik testu (0–40 pkt)”, a nie „Seria1”. Legendę przy jednej serii usuń.
  • Bez 3D, cieni i gradientów. Wykres 3-W zniekształca długości i powierzchnie, a niektóre jego odmiany nawet nie używają osi głębokości (Microsoft, b.d.-c). Wybieraj płaskie typy.
  • Bez wykresów kołowych do porównań grup i pytań – zamiast nich słupki albo tabela.
  • Czcionka jak w pracy. Zaznacz wykres i na karcie Narzędzia główne ustaw krój tekstu pracy i rozmiar, który po wstawieniu do Worda da około 8–12 pt.
  • Skala szarości. Jeśli praca będzie drukowana, ustaw serie w odcieniach szarości o wyraźnie różnej jasności albo rozróżnij je kształtem punktów. Domyślne kolory motywu po wydruku często zlewają się w podobne szarości. Sprawdź wydruk testowy.

Pod rysunkiem dodaj notę, w której wyjaśnisz słupki błędów (95% CI, ±1 SD czy ±1 SE) i podasz liczebności. Cumming i in. (2007) przypominają, że różne rodzaje słupków błędów niosą różną informację, więc podpis musi mówić, co pokazują. Wzór noty i opisu w tekście jest w poradniku o wykresach w pracy dyplomowej.

Przenoszenie wykresu do Worda

Wykres skopiujesz Ctrl+C i wkleisz do Worda. Przycisk opcji wklejania daje pięć możliwości (Microsoft, b.d.-f):

Opcje wklejania wykresu z Excela do Worda i ich skutki
OpcjaCo trafia do dokumentuKiedy wybrać
Dwie opcje „… osadź skoroszyt”wykres i kopia całego skoroszytu Excelarzadko: w pliku pracy znajdą się wszystkie dane z arkusza
Dwie opcje „… połącz dane” (domyślna przy Ctrl+V: motyw docelowy i połączenie danych)wykres powiązany z plikiem Excelaw trakcie pisania, gdy dane jeszcze się zmieniają
Obrazsam obraz wykresuw wersji ostatecznej

Opcje z osadzeniem zapisują w dokumencie kopię całego skoroszytu, a nie tylko wykresu (Microsoft, b.d.-f). Razem z pracą wysyłasz wtedy cały arkusz danych. Połączenie danych działa, dopóki plik Excela leży w tym samym miejscu, więc w wersji do oddania najbezpieczniejszy jest obraz. Wklej go w wierszu z tekstem i wyłącz kompresję obrazów – szczegóły są w sekcji o rysunkach we wpisie o Wordzie. Wymiary ustaw w Excelu, nie rozciągaj wykresu w Wordzie.

Jak opisać wykres w pracy

W tekście napisz wniosek z liczbami z arkusza, a nie opis wyglądu wykresu. Wzór noty i zdania dla Rysunku 1 (dane fikcyjne):

Uwaga. Słupki oznaczają średnie, a odcinki – 95% przedziały ufności średniej (rozkład t). Wynik testu wiedzy mieścił się w zakresie 0–40 punktów. W każdej formie zajęć badano 30 osób.
Najwyższy średni wynik testu uzyskały osoby uczące się w formie stacjonarnej (M = 22.20, SD = 6.80, 95% CI [19.66, 24.74]), niższy – w formie hybrydowej (M = 19.20, SD = 5.12, 95% CI [17.29, 21.11]), a najniższy – w formie zdalnej (M = 16.30, SD = 3.98, 95% CI [14.82, 17.78]; Rysunek 1).

Samo zdanie opisowe nie jest testem różnic między grupami. Jeśli hipoteza dotyczy różnicy, dodaj wynik odpowiedniego testu. Gotowe wzory zdań są w poradniku jak opisać wyniki w stylu APA. Zanim oddasz rozdział, porównaj liczby z wykresów, tabel i tekstu według listy kontroli spójności liczb.

Najczęstsze błędy przy wykresach z Excela

  • Wbudowany „Błąd standardowy” zamiast własnych wartości. Wszystkie słupki błędów mają tę samą długość, policzoną z punktów na wykresie, a nie z wyników osób. Rozwiązanie: Niestandardowe i kolumna z UFNOŚĆ.T.
  • Oś pod słupkami od wartości innej niż zero. Różnica kilku procent skali wygląda na kilkukrotną. Rozwiązanie: Minimum = 0 albo punkty zamiast słupków.
  • Domyślna szerokość przedziałów w histogramie. Granice wypadają w przypadkowych miejscach. Rozwiązanie: Szerokość przedziału dopasowana do skali.
  • R² z etykiety linii trendu jako jedyny wynik. Brak kierunku, p i przedziału. Rozwiązanie: r z 95% CI i p w tekście.
  • Tytuł wpisany w wykres i drugi podpis w Wordzie. Rozwiązanie: tytuł tylko w podpisie Worda.
  • Wykres 3D i kolorowe wycinki koła dla każdej zmiennej metryczki. Rozwiązanie: płaskie słupki albo tabela.
  • Wykres wklejony z osadzonym skoroszytem. W pliku pracy jest cały arkusz danych. Rozwiązanie: wklejanie jako obraz w wersji ostatecznej.

Lista kontrolna przed wstawieniem wykresu

  • Typ wykresu odpowiada pytaniu: średnie, rozkład, związek, odpowiedzi Likerta czy zmiana u tych samych osób.
  • Słupki błędów są niestandardowe, liczone z danych każdej grupy, a nota mówi, co oznaczają.
  • Oś pod słupkami zaczyna się od zera; przy wykresie przed–po obie osie mają ten sam zakres.
  • Szerokość przedziału histogramu jest ustawiona ręcznie i pasuje do skali.
  • Liczby w tekście pochodzą z formuł arkusza, nie z etykiet wykresu.
  • W wykresie nie ma tytułu, cieni ani efektu 3D; osie mają opisy z jednostkami.
  • Czcionka i rozmiar pasują do tekstu pracy, a wydruk w skali szarości jest czytelny.
  • W wersji ostatecznej wykres jest wklejony jako obraz w wierszu z tekstem, z podpisem z automatyczną numeracją.

Podobne kroki w Arkuszach Google omawiamy we wpisie analiza ankiety w Arkuszach Google, a pełną mapę poradników – w przewodniku statystyka w pracy dyplomowej.

Przykład reprodukowalny

Liczby do wykresów w R

Kod sprawdza wszystkie liczby, które w Excelu dają formuły arkusza: średnie i połowy przedziałów z UFNOŚĆ.T, szerokość przedziału według reguły Scotta i liczebności histogramu, nachylenie, wyraz wolny i R² linii trendu, odsetki odpowiedzi oraz liczby osób pod przekątną i nad nią. Rysunki na tej stronie powstały z tych samych danych w ggplot2.

Kontrola formuł arkusza: pięć wykresów

Dane wejściowe: 90 osób studiujących w trzech formach zajęć, wynik testu 0–40, godziny nauki, cztery stwierdzenia 1–5, lęk przed egzaminem przed i po warsztacie (dane fikcyjne, set.seed(5281) w skrypcie b528-0-dane.R, który tworzy plik CSV do pobrania).

Co odczytać: tabelę średnich z kolumną ufnosc_t (długości słupków błędów), wynik przykładu UFNOŚĆ.T(0,05;1;50), szerokość 4.58 i liczebności histogramu, współczynniki linii trendu i R², odsetki odpowiedzi i zgody oraz liczby osób ze spadkiem, bez zmiany i ze wzrostem lęku.

R
# B528 – liczby do pięciu wykresów z Excela (kontrola formuł arkusza w R)
dane <- read.csv("wykresy-excel-dane.csv", fileEncoding = "UTF-8")
dane$forma <- factor(dane$forma, levels = c("stacjonarne", "hybrydowe", "zdalne"))

# 1. Słupki średnich z 95% CI: ŚREDNIA, ODCH.STANDARD.PRÓBKI, ILE.LICZB i UFNOŚĆ.T
tab <- do.call(rbind, lapply(split(dane$wynik, dane$forma), function(x) {
  n <- length(x); m <- mean(x); s <- sd(x)
  polowa <- qt(0.975, n - 1) * s / sqrt(n)          # to samo co UFNOŚĆ.T(0,05; SD; n)
  data.frame(n = n, M = m, SD = s, SE = s / sqrt(n), ufnosc_t = polowa,
             dolna = m - polowa, gorna = m + polowa)
}))
print(round(tab, 2))
# przykład z pomocy Microsoft: UFNOŚĆ.T(0,05; 1; 50)
qt(0.975, 49) * 1 / sqrt(50)

# 2. Histogram: szerokość przedziału według reguły Scotta (opcja „Automatycznie”) i ręczna
x <- dane$wynik
c(n = length(x), M = mean(x), SD = sd(x), min = min(x), max = max(x))
3.49 * sd(x) * length(x)^(-1/3)                      # reguła odniesienia normalnego Scotta
table(cut(x, breaks = seq(0, 40, by = 4), right = FALSE, include.lowest = TRUE))

# 3. Wykres rozrzutu z linią trendu: NACHYLENIE, ODCIĘTA, R.KWADRAT
model <- lm(wynik ~ godziny, data = dane)
round(coef(model), 3)
round(summary(model)$r.squared, 4)
ct <- cor.test(dane$wynik, dane$godziny)
round(c(r = unname(ct$estimate), dolna = ct$conf.int[1], gorna = ct$conf.int[2], p = ct$p.value), 4)

# 4. Odsetki odpowiedzi na cztery stwierdzenia: LICZ.JEŻELI / ILE.LICZB
odsetki <- sapply(dane[c("p1", "p2", "p3", "p4")], function(p) table(factor(p, levels = 1:5)) / length(p) * 100)
round(t(odsetki), 1)
round(colSums(odsetki[4:5, ]), 1)                    # zgoda (4 + 5)

# 5. Przed–po: punkty poniżej przekątnej to spadek lęku
zmiana <- dane$lek_po - dane$lek_przed
c(spadek = sum(zmiana < 0), bez_zmiany = sum(zmiana == 0), wzrost = sum(zmiana > 0))
round(c(M_przed = mean(dane$lek_przed), SD_przed = sd(dane$lek_przed),
        M_po = mean(dane$lek_po), SD_po = sd(dane$lek_po), r = cor(dane$lek_przed, dane$lek_po)), 2)
tt <- t.test(dane$lek_po, dane$lek_przed, paired = TRUE)
round(c(roznica = unname(tt$estimate), dolna = tt$conf.int[1], gorna = tt$conf.int[2],
        t = unname(tt$statistic), df = unname(tt$parameter), p = tt$p.value), 3)
Wynik w R
             n    M   SD   SE ufnosc_t dolna gorna
stacjonarne 30 22.2 6.80 1.24     2.54 19.66 24.74
hybrydowe   30 19.2 5.12 0.93     1.91 17.29 21.11
zdalne      30 16.3 3.98 0.73     1.48 14.82 17.78
[1] 0.2841969
        n         M        SD       min       max 
90.000000 19.233333  5.884755  5.000000 35.000000 
[1] 4.582892

  [0,4)   [4,8)  [8,12) [12,16) [16,20) [20,24) [24,28) [28,32) [32,36) [36,40] 
      0       2       3      19      26      21      11       5       3       0 
(Intercept)     godziny 
      9.827       1.534 
[1] 0.2914
     r  dolna  gorna      p 
0.5399 0.3746 0.6718 0.0000 
      1    2    3    4    5
p1  4.4 10.0 25.6 32.2 27.8
p2 15.6 20.0 33.3 20.0 11.1
p3 25.6 32.2 21.1 13.3  7.8
p4  4.4  7.8 25.6 41.1 21.1
  p1   p2   p3   p4 
60.0 31.1 21.1 62.2 
    spadek bez_zmiany     wzrost 
        71          3         16 
 M_przed SD_przed     M_po    SD_po        r 
   31.48     6.55    28.26     8.00     0.87 
roznica   dolna   gorna       t      df       p 
 -3.222  -4.043  -2.402  -7.804  89.000   0.000 

Bibliografia oprogramowania

Wyniki pochodzą z uruchomienia pokazanego kodu w R 4.5.3 (funkcje qt(), lm(), cor.test() i t.test() z pakietu stats). Plik XLSX zapisano pakietem openxlsx, a rysunki przygotowano w pakietach ggplot2, patchwork i svglite. Jeśli wykresy robisz w Excelu, w pracy podaj jego wersję.

  1. R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
  2. openxlsx (wersja 4.2.8.1): Schauberger, P., & Walker, A. (2025). openxlsx: Read, write and edit xlsx files [R package]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.openxlsx
  3. ggplot2 (wersja 4.0.2): Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis. Springer. https://ggplot2.tidyverse.org
  4. patchwork (wersja 1.3.2): Pedersen, T. L. (2025). patchwork: The composer of plots [R package]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.patchwork
  5. svglite (wersja 2.2.2): Wickham, H., Henry, L., Pedersen, T. L., Luciani, T. J., Decorde, M., & Lise, V. (2025). svglite: An ‘SVG’ graphics device [R package]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.svglite

Najczęstsze pytania

Jak dodać przedział ufności do wykresu słupkowego w Excelu?

Policz w arkuszu połowę przedziału dla każdej grupy formułą =UFNOŚĆ.T(0,05;SD;n). Potem kliknij wykres, wybierz Elementy wykresu → Słupki błędów → Więcej opcji, w części Wielkość błędu zaznacz Niestandardowe i w polach dodatniej i ujemnej wartości błędu wskaż komórki z wynikami. Wbudowane opcje (błąd standardowy, odchylenie standardowe) liczą rozrzut z punktów na wykresie, a nie z danych grupy.

Dlaczego wszystkie słupki błędów w Excelu mają tę samą długość?

Bo wybrano wbudowaną opcję, np. Błąd standardowy. Excel liczy ją z wartości narysowanych na wykresie we wszystkich seriach, czyli przy wykresie średnich z samych średnich, i daje jedną długość dla wszystkich słupków. Wybierz Niestandardowe i wskaż kolumnę z długościami policzonymi osobno dla każdej grupy.

Czy R² z linii trendu w Excelu wystarczy do opisu korelacji w pracy?

Nie. R² z liniowej linii trendu to kwadrat korelacji Pearsona, więc gubi kierunek związku i nie ma wartości p ani przedziału ufności. Podaj w tekście r z 95% CI i p, np. r(88) = .54, 95% CI [.37, .67], p < .001. Liczby przepisuj z funkcji arkusza, nie z zaokrąglonej etykiety.

Jak wkleić wykres z Excela do Worda, żeby nie dołączyć danych?

Nie wybieraj opcji wklejania z osadzeniem skoroszytu, bo zapisują w dokumencie kopię całego pliku Excela. Na czas pisania możesz wkleić wykres połączony z plikiem (domyślnie przy Ctrl+V), a w wersji do oddania – jako obraz. Ustaw wcześniej w Excelu docelowy rozmiar i czcionkę, a podpis dodaj w Wordzie.

Jak w Excelu zrobić wykres wyników przed i po dla tych samych osób?

Zaznacz dwie kolumny (przed i po) i wybierz typ Punktowy. Ustaw obie osie na ten sam zakres i dodaj drugą serię z punktów (min, min) i (max, max) jako Punktowy z prostymi liniami, czyli przekątną y = x. Punkty pod nią to osoby, którym wynik spadł, nad nią – te, którym wzrósł.

Powiązane hasła

Przeczytaj też

Robisz wykresy do pracy w Excelu i nie wiesz, czy słupki błędów i osie są dobrze ustawione?

Sprawdzimy Twój plik Excela – formuły, słupki błędów, osie i opisy – oraz wyjaśnimy każdy wykres tak, żebyś umiał(a) samodzielnie go opisać i obronić.

Oferta dla studentówWyceń analizę

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Cumming, G., Fidler, F., & Vaux, D. L. (2007). Error bars in experimental biology. Journal of Cell Biology, 177(1), 7–11. https://doi.org/10.1083/jcb.200611141 ● Otwarty dostęp
  2. Heiberger, R. M., & Robbins, N. B. (2014). Design of diverging stacked bar charts for Likert scales and other applications. Journal of Statistical Software, 57(5), 1–32. https://doi.org/10.18637/jss.v057.i05 ● Otwarty dostęp
  3. Microsoft. (b.d.-a). Dodawanie linii trendu i linii średniej ruchomej do wykresu. Microsoft Support. https://support.microsoft.com/pl-pl/office/excelexp/add-a-trend-or-moving-average-line-to-a-chart ● Otwarty dostęp
  4. Microsoft. (b.d.-b). Dodawanie, zmienianie lub usuwanie słupków błędów na wykresie. Microsoft Support. https://support.microsoft.com/pl-pl/office/dodawanie-zmienianie-lub-usuwanie-s%C5%82upk%C3%B3w-b%C5%82%C4%99d%C3%B3w-na-wykresie-e6d12c87-8533-4cd6-a3f5-864049a145f0 ● Otwarty dostęp
  5. Microsoft. (b.d.-c). Dostępne typy wykresów w pakiecie Office. Microsoft Support. https://support.microsoft.com/pl-pl/office/dost%C4%99pne-typy-wykres%C3%B3w-w-pakiecie-office-a6187218-807e-4103-9e0a-27cdb19afb90 ● Otwarty dostęp
  6. Microsoft. (b.d.-d). Funkcje statystyczne (informacje). Microsoft Support. https://support.microsoft.com/pl-pl/excel/statistical-functions-reference ● Otwarty dostęp
  7. Microsoft. (b.d.-e). Tworzenie histogramu. Microsoft Support. https://support.microsoft.com/pl-pl/office/tworzenie-histogramu-85680173-064b-4024-b39d-80f17ff2f4e8 ● Otwarty dostęp
  8. Microsoft. (b.d.-f). Wstawianie wykresu z arkusza kalkulacyjnego programu Excel do programu Word. Microsoft Support. https://support.microsoft.com/pl-pl/office/wstawianie-wykresu-z-arkusza-kalkulacyjnego-programu-excel-do-programu-word-0b4d40a5-3544-4dcd-b28f-ba82a9b9f1e1 ● Otwarty dostęp
  9. Scott, D. W. (1979). On optimal and data-based histograms. Biometrika, 66(3), 605–610. https://doi.org/10.1093/biomet/66.3.605

Cytowania BibTeX

@article{cumming2007error, author={Cumming, Geoff and Fidler, Fiona and Vaux, David L.}, title={{Error bars in experimental biology}}, journal={Journal of Cell Biology}, year={2007}, volume={177}, number={1}, pages={7--11}, doi={10.1083/jcb.200611141}}
@article{heiberger2014design, author={Heiberger, Richard M. and Robbins, Naomi B.}, title={{Design of diverging stacked bar charts for Likert scales and other applications}}, journal={Journal of Statistical Software}, year={2014}, volume={57}, number={5}, pages={1--32}, doi={10.18637/jss.v057.i05}}
@misc{microsoftndliniatrendu, author={{Microsoft}}, title={{Dodawanie linii trendu i linii średniej ruchomej do wykresu}}, howpublished={Microsoft Support}, year={b.d.-a}, publisher={Microsoft}, url={https://support.microsoft.com/pl-pl/office/excelexp/add-a-trend-or-moving-average-line-to-a-chart}}
@misc{microsoftndslupkibledow, author={{Microsoft}}, title={{Dodawanie, zmienianie lub usuwanie słupków błędów na wykresie}}, howpublished={Microsoft Support}, year={b.d.-b}, publisher={Microsoft}, url={https://support.microsoft.com/pl-pl/office/dodawanie-zmienianie-lub-usuwanie-s%C5%82upk%C3%B3w-b%C5%82%C4%99d%C3%B3w-na-wykresie-e6d12c87-8533-4cd6-a3f5-864049a145f0}}
@misc{microsoftndtypywykresow, author={{Microsoft}}, title={{Dostępne typy wykresów w pakiecie Office}}, howpublished={Microsoft Support}, year={b.d.-c}, publisher={Microsoft}, url={https://support.microsoft.com/pl-pl/office/dost%C4%99pne-typy-wykres%C3%B3w-w-pakiecie-office-a6187218-807e-4103-9e0a-27cdb19afb90}}
@misc{microsoftndfunkcje, author={{Microsoft}}, title={{Funkcje statystyczne (informacje)}}, howpublished={Microsoft Support}, year={b.d.-d}, publisher={Microsoft}, url={https://support.microsoft.com/pl-pl/excel/statistical-functions-reference}}
@misc{microsoftndhistogram, author={{Microsoft}}, title={{Tworzenie histogramu}}, howpublished={Microsoft Support}, year={b.d.-e}, publisher={Microsoft}, url={https://support.microsoft.com/pl-pl/office/tworzenie-histogramu-85680173-064b-4024-b39d-80f17ff2f4e8}}
@misc{microsoftndwykresword, author={{Microsoft}}, title={{Wstawianie wykresu z arkusza kalkulacyjnego programu Excel do programu Word}}, howpublished={Microsoft Support}, year={b.d.-f}, publisher={Microsoft}, url={https://support.microsoft.com/pl-pl/office/wstawianie-wykresu-z-arkusza-kalkulacyjnego-programu-excel-do-programu-word-0b4d40a5-3544-4dcd-b28f-ba82a9b9f1e1}}
@article{scott1979optimal, author={Scott, David W.}, title={{On optimal and data-based histograms}}, journal={Biometrika}, year={1979}, volume={66}, number={3}, pages={605--610}, doi={10.1093/biomet/66.3.605}}
R