Podsumowanie wyników: co to jest i po co je pisać
Podsumowanie wyników w pracy to krótka odpowiedź na pytanie „co wyszło?”. Wnioski odpowiadają na inne pytanie: „co z tego wynika dla problemu badawczego?”. Pomylenie tych dwóch rzeczy to jedna z częstszych uwag promotorów. W rozdziale czwartym pojawia się wtedy interpretacja, a na końcu pracy – kolejna kopia tabel.
Gotowy podrozdział znajdziesz w przykładowym rozdziale wyników (sekcja 4.5), strukturę dyskusji w poradniku jak napisać dyskusję wyników, a formułowanie wniosków we wpisie wnioski i rekomendacje. Tu zajmujemy się tym, co leży między nimi: jak ten sam wynik zmienia się w kolejnych miejscach pracy, jak wpisać do tabeli wynik nieistotny i ile liczb powtarzać. Wszystkie badania i liczby w przykładach są fikcyjne. Układ rozdziałów zawsze sprawdź w wytycznych wydziału i u promotora – mają pierwszeństwo przed tym, co piszemy.
Trzy miejsca, w których podsumowujesz wyniki
Te same wyniki wracają w pracy trzy razy, za każdym razem w innym celu (rysunek 1).
| Miejsce | Co wolno | Czego nie | Objętość (orientacyjnie) |
|---|---|---|---|
| 1. Koniec rozdziału wyników | Werdykt o każdej hipotezie lub odpowiedź na każde pytanie, główne oszacowania z przedziałem ufności, tabela zbiorcza, analizy eksploracyjne z zastrzeżeniem | Nowych liczb, interpretacji, literatury, rekomendacji | Akapit i tabela |
| 2. Początek dyskusji | Odpowiedź słowami, kierunek i siła efektu (słowami lub jedną liczbą), odesłanie do podrozdziału z wynikami | Pełnych statystyk, nowych analiz; literatura zaczyna się w następnym akapicie | Jeden akapit |
| 3. Streszczenie | Główny wynik z liczbą i przedziałem ufności, liczebność, jedno zdanie wniosku | Cytowań, wyników, których nie ma w pracy, wszystkich testów po kolei | Od jednego do trzech zdań o wynikach |
Docherty i Smith (1999) radzą, by dyskusję otwierać przypomnieniem głównego wyniku, najlepiej w jednym zdaniu, i ostrzegają przed wybiórczym powtarzaniem wyników. Standardy JARS-Quant dzielą hipotezy, analizy i wnioski na pierwszorzędowe, drugorzędowe i eksploracyjne (Appelbaum i in., 2018), a Gernsbacher (2018) zaleca wyraźne odróżnianie analiz konfirmacyjnych od eksploracyjnych. W podsumowaniu oznacza to osobne zdanie o tym, czego nie planowano (zob. HARKing).
Streszczenie wymaga szczególnej uwagi, bo często powstaje z wcześniejszej wersji analiz. W przeglądzie 17 badań mediana niezgodności między abstraktami a pełnymi raportami wyniosła 39%, a dotyczyły one m.in. liczebności, głównych wyników i wniosków (Li i in., 2017). Budowę streszczenia omawiamy we wpisie abstrakt strukturalny i IMRAD, jego wersję angielską w tekście streszczenie po angielsku.
Kiedy osobny podrozdział „Podsumowanie wyników” nie jest potrzebny? Gdy praca ma jedną lub dwie hipotezy i wynik mieści się w jednej tabeli. Wtedy osobny podrozdział często wypada sztucznie (to obserwacja ogólna, nie reguła). Nie myl go też z zakończeniem, które streszcza całą pracę.
Czym różni się od wniosków: jeden wynik, pięć zdań
Najłatwiej zobaczyć różnicę na jednym wyniku. Fikcyjne badanie: 184 osoby studiujące wypełniły skale samoskuteczności akademickiej i prokrastynacji; hipoteza H1 przewidywała związek ujemny.
| Miejsce | Zdanie | Co się zmieniło |
|---|---|---|
| Wyniki szczegółowe | „Samoskuteczność akademicka korelowała ujemnie z prokrastynacją, r(182) = −.38, 95% CI [−.50, −.25], p < .001.” | Pełny zapis – jedyny raz w pracy |
| Podsumowanie wyników | „Hipoteza H1 została potwierdzona (r = −.38, 95% CI [−.50, −.25]).” | Werdykt i oszacowanie |
| Początek dyskusji | „Zgodnie z H1 osoby o wyższej samoskuteczności deklarowały niższą prokrastynację; związek miał umiarkowaną siłę.” | Słowa zamiast statystyk |
| Streszczenie | „Samoskuteczność korelowała ujemnie z prokrastynacją (r = −.38, 95% CI [−.50, −.25]).” | Tylko główny wynik z przedziałem |
| Wnioski | „W badanej grupie osób studiujących wyższa samoskuteczność wiązała się z mniejszą skłonnością do odkładania zadań. Schemat przekrojowy nie pozwala ustalić kierunku tej zależności.” | Odpowiedź na pytanie badawcze i jej granice |
Pomaga prosty test. Jeśli zdanie można sprawdzić, patrząc tylko na tabelę z rozdziału czwartego, jest podsumowaniem. Jeśli trzeba do niego dodać coś o populacji, schemacie albo mechanizmie, jest już wnioskiem lub interpretacją i nie należy do rozdziału z wynikami. Wnioski nie mają statystyk ani cytowań, a ich liczba wynika z liczby pytań badawczych, nie testów.
Tabela „hipoteza – test – wynik – werdykt”
Tabela zbiorcza kończy rozdział wyników i przydaje się potem na obronie. Oto przykład dla pracy z hipotezami, w której część z nich się nie potwierdziła:
| Hipoteza | Test | Wynik | Werdykt |
|---|---|---|---|
| H1. Wyższa samoskuteczność akademicka wiąże się z niższą prokrastynacją | Korelacja Pearsona | r = −.38, 95% CI [−.50, −.25], p < .001 | Potwierdzona |
| H2. Osoby pracujące zarobkowo mają wyższy stres akademicki niż niepracujące | Test t dla grup niezależnych | Różnica = 0.14, 95% CI [−0.07, 0.35], p = .192; d = 0.19, 95% CI [−0.10, 0.48] | Niepotwierdzona; wynik nierozstrzygający |
| H3a. Wyższy stres wiąże się z wyższą prokrastynacją | Korelacja Pearsona | r = .29, 95% CI [.15, .42], p < .001 | Potwierdzona |
| H3b. Wsparcie rówieśników osłabia związek stresu z prokrastynacją | Regresja z interakcją | b = −0.09, 95% CI [−0.22, 0.04], p = .181 | Niepotwierdzona; wynik nierozstrzygający |
Uwaga. Tabela 5 w fikcyjnej pracy; N = 184 (88 osób pracujących, 96 niepracujących). Hipoteza H3 jako całość została potwierdzona częściowo. Analiz eksploracyjnych nie ujęto.
Cztery zasady wypełniania:
- Hipoteza – te same słowa i ta sama kolejność co w rozdziale metodologicznym. Hipotezę złożoną rozbij na części, bo inaczej „częściowo” niczego nie mówi.
- Test – krótka nazwa. Założenia i warianty są już w opisie analiz.
- Wynik – oszacowanie z przedziałem ufności i dokładne p, tak jak we wpisie przedziały ufności w pracy. Jeśli stosowano poprawkę na wielokrotne porównania, podaj p po poprawce i zaznacz to w uwadze.
- Werdykt – zamknięty zestaw słów, opisany pod przykładem z sekcji 4.5, do którego linkujemy na początku wpisu. Nigdy „udowodniona” ani „obalona”.
Wynik nieistotny w tabeli
Wiersz z wynikiem nieistotnym ma taki sam układ jak pozostałe. Co podać przy takim wyniku, omawiamy we wpisie jak opisać wynik nieistotny, a co zrobić z całą hipotezą – w tekście hipoteza się nie potwierdziła. Poniżej tylko to, co dotyczy zapisu w tabeli.
| Jak bywa w tabeli | Co jest nie tak | Poprawnie |
|---|---|---|
| Wynik: „n.s.” albo kreska | Znika wielkość i kierunek efektu | Oszacowanie, 95% CI, dokładne p |
| Werdykt: „odrzucona” | Test dotyczy hipotezy zerowej; brak dowodu to nie obalenie | „Niepotwierdzona” |
| Werdykt: „brak różnic między grupami” | Przedział [−0.10, 0.48] nie wyklucza efektu bliskiego umiarkowanemu | „Niepotwierdzona; wynik nierozstrzygający” |
| Werdykt: „tendencja” przy p = .07 | Patrz marginalna istotność | „Niepotwierdzona” i dokładne p |
| Wiersza nie ma | Czytelnik myśli, że hipotezy nie było | Wiersz dla każdej hipotezy |
Amrhein i in. (2019) apelują, by z samego p > .05 nie wyprowadzać wniosku o braku efektu i omawiać wszystkie wartości z przedziału ufności. Dopisek „wynik nierozstrzygający” zastąp innym tylko wtedy, gdy zaplanowano test równoważności i wskazał on, że efekt jest mniejszy od ustalonej wcześniej granicy (Lakens i in., 2018).
Uważaj też na rozkład akcentów. Boutron i in. (2010) przeanalizowali 72 raporty badań randomizowanych z nieistotnym wynikiem głównym i we wnioskach 58.3% abstraktów znaleźli „spin”, czyli sposób przedstawienia sugerujący korzyść mimo braku istotnej różnicy. To badania medyczne, ale pokusa w pracy dyplomowej jest ta sama: w podsumowaniu rozpisać H1 na trzy zdania, a H2 schować w połowie zdania. Daj każdej hipotezie podobną objętość.
Ile liczb powtarzać
Rysunek 2 zbiera zasady z poprzednich sekcji: im dalej od rozdziału z wynikami, tym mniej statystyk i tym więcej słów.
W praktyce wystarczą cztery reguły (to nasze zalecenia warsztatowe, nie norma):
- Pełny zapis raz. t, df i p podajesz w podrozdziale z analizą (zob. opis wyników w stylu APA). W tabeli zbiorczej wystarczy oszacowanie z przedziałem i p.
- Zero nowych liczb. Jeśli w podsumowaniu pojawia się liczba, której wcześniej nie było, przenieś ją do właściwego podrozdziału.
- Tekst nie przepisuje tabeli. Akapit pod tabelą mówi, co się potwierdziło i co nie; przy wielu pytaniach pomoże wpis o wynikach ankiety z wieloma pytaniami.
- Te same liczby wszędzie. Na koniec porównaj streszczenie, tabelę i dyskusję według listy kontroli spójności liczb.
Akapity wzorcowe dla trzech typów prac
Praca z hipotezami
Jak bywa napisane: „Podsumowując, badanie udowodniło, że samoskuteczność chroni przed prokrastynacją, co jest zgodne z teorią społeczno-poznawczą i oznacza, że uczelnie powinny prowadzić treningi. Stres nie różnił się między grupami, a wsparcie nie miało znaczenia.”
Co jest nie tak: język przyczynowy przy korelacji, literatura i rekomendacja w rozdziale wyników, a przy H2 i H3b – stwierdzenie braku efektu na podstawie wyniku nieistotnego. Poprawna wersja, jak np. w pracy z psychologii:
Praca z pytaniami opisowymi
Bez hipotez nie ma werdyktu – w tabeli kolumnę „werdykt” zastępuje „odpowiedź”. Fikcyjna ankieta wśród 146 pielęgniarek i pielęgniarzy z próby dostępnej, typowa dla prac z pielęgniarstwa.
Jak bywa napisane: „Wyniki pokazują, że polskie pielęgniarki mają dobrą wiedzę o zapobieganiu upadkom, a ponad połowa jest przeszkolona, co potwierdza hipotezę.”
Co jest nie tak: uogólnienie z próby dostępnej na całą grupę zawodową, „dobra wiedza” bez progu ustalonego przed badaniem i hipoteza, której nie było. Przedział ufności dla odsetka opisuje tylko niepewność losową, nie błąd doboru.
Praca z interwencją
Fikcyjne badanie z fizjoterapii: ośmiotygodniowy program ćwiczeń i grupa porównawcza, przydział nielosowy, wynik główny – ból w skali NRS, drugorzędowy – zakres ruchu, analiza ANCOVA z pomiarem wyjściowym.
Jak bywa napisane: „Program ćwiczeń okazał się skuteczny: zmniejszył ból i poprawił zakres ruchu (p < .05), co potwierdza słuszność jego wprowadzenia.”
Co jest nie tak: język skuteczności bez losowego przydziału (zob. co wolno napisać po badaniu przed i po), wynik drugorzędowy dołączony do głównego, choć był nieistotny, i ocena wdrożenia, której rozdział wyników nie uzasadnia.
W badaniu z randomizacją streszczenie powinno dodatkowo podawać liczbę osób wylosowanych i analizowanych oraz wpływ interwencji na wyniki główne, jak w rozszerzeniu CONSORT dla abstraktów (Hopewell i in., 2008).
Najczęstsze błędy
- Podsumowanie zaczyna się od „Podsumowując, badanie udowodniło…”, a potem jest przeglądem literatury.
- Rekomendacje w rozdziale wyników zamiast na końcu pracy.
- Wyniki eksploracyjne w jednym szeregu z hipotezami.
- Ten sam akapit skopiowany do wyników, dyskusji i streszczenia.
- Pierwszy akapit dyskusji, który przepisuje t i p.
- Wnioski bez granic wynikających ze schematu i próby.
- Siła efektu pominięta, bo „wynik był istotny”.
Lista kontrolna
- Każda hipoteza lub pytanie ma wiersz w tabeli, także niepotwierdzona.
- Kolejność i brzmienie hipotez są takie same jak w rozdziale metodologicznym.
- Przy wynikach nieistotnych są oszacowanie, 95% CI i dokładne p.
- W podsumowaniu nie ma nowych liczb, literatury ani rekomendacji.
- Eksploracyjne wyniki są oznaczone i nie mają własnego werdyktu.
- Pierwszy akapit dyskusji da się przeczytać bez znajomości statystyki.
- Liczby w streszczeniu, tabeli i dyskusji są identyczne.
- Wnioski odpowiadają na pytania badawcze i nie zawierają statystyk.
Bibliografia oprogramowania
Rysunki przygotowano w R 4.5.3 w pakietach ggplot2 i svglite.
- R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
- ggplot2 (wersja 4.0.2): Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis. Springer. https://ggplot2.tidyverse.org
- svglite (wersja 2.2.2): Wickham, H., Henry, L., Pedersen, T. L., Luciani, T. J., Decorde, M., & Lise, V. (2025). svglite: An ‘SVG’ graphics device [R package]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.svglite
Najczęstsze pytania
Czy podsumowanie wyników i wnioski to w pracy to samo?
Nie. Podsumowanie wyników zbiera to, co wyszło, i można je sprawdzić w tabelach z rozdziału czwartego. Wnioski odpowiadają na pytania badawcze: mówią, co z wyników wynika, kogo dotyczą i jakie mają granice. Podsumowanie może zawierać oszacowania, a wnioski zwykle obywają się bez statystyk i cytowań.
Czy w pracy musi być osobny podrozdział „Podsumowanie wyników”?
Nie zawsze. Przydaje się przy kilku hipotezach, bo jedna tabela pokazuje wszystkie werdykty. Przy jednej lub dwóch hipotezach bywa zbędny. O tym, czy podrozdział ma się znaleźć w pracy, decydują wytyczne wydziału i promotor.
Czy podawać wartości p w podsumowaniu wyników?
W tabeli zbiorczej na końcu rozdziału z wynikami tak – razem z oszacowaniem i przedziałem ufności, ale bez statystyki testowej i stopni swobody, które są już we wcześniejszych podrozdziałach. W pierwszym akapicie dyskusji i we wnioskach wartości p zwykle pomijasz.
Jak oznaczyć w tabeli hipotezę, która się nie potwierdziła?
Wpisz pełny wiersz z oszacowaniem, 95% przedziałem ufności i dokładnym p, a w kolumnie werdyktu „niepotwierdzona”. Jeśli przedział jest szeroki, dodaj „wynik nierozstrzygający”. Nie pisz „odrzucona”, „n.s.” ani „brak różnic”.
Czy w podsumowaniu wyników można cytować literaturę?
W podsumowaniu na końcu rozdziału z wynikami i w streszczeniu nie. Porównanie z innymi badaniami zaczyna się w dyskusji, najlepiej w akapicie następującym po przypomnieniu głównych wyników.
Powiązane hasła
Przeczytaj też
Ten sam wynik w pięciu dziedzinach
Jedna fikcyjna tabela i pięć gotowych akapitów wyników: psychologia, pielęgniarstwo, fizjoterapia, pedagogika, zarządzanie – co jest zwyczajem, a co obowiązkiem.
Czytaj →PoradnikWyniki badań własnych – przykładowy rozdział
Cały rozdział wyników jednego badania – od przygotowania danych po tabelę hipotez – z komentarzem, tabelami APA, rysunkami i wzorem w Wordzie.
Czytaj →PoradnikJak napisać dyskusję wyników – wzory zdań
Osiem elementów dyskusji z gotowymi zdaniami: interpretacja, wyniki nieistotne, konkretne ograniczenia, granice uogólniania, implikacje i wnioski.
Czytaj →PoradnikWnioski i rekomendacje – jak napisać
Od wyniku do wniosku i rekomendacji: tabela śledzenia wniosków, siła zaleceń zależna od schematu badania, przykłady przesady i wzory zdań.
Czytaj →PoradnikJak opisać wynik nieistotny
Co podać przy p > .05, jak odróżnić brak efektu od wyniku nierozstrzygającego, sformułowania źle i dobrze oraz gotowy wzór opisu w stylu APA.
Czytaj →PoradnikKontrola spójności liczb przed oddaniem pracy
Osiem kontroli: N i sumy w tabelach, procenty, p a statystyka testu, df, przedziały ufności, GRIM i te same liczby w całej pracy – z kodem w R.
Czytaj →Masz wyniki, ale nie wiesz, jak je zebrać i podsumować?
Sprawdzimy analizy, ułożymy tabelę hipotez i wyjaśnimy wyniki tak, żebyś umiał(a) samodzielnie napisać podsumowanie i bronić swoich wniosków.
Oferta dla studentówWyceń analizęBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Amrhein, V., Greenland, S., & McShane, B. (2019). Scientists rise up against statistical significance. Nature, 567(7748), 305–307. https://doi.org/10.1038/d41586-019-00857-9 ● Otwarty dostęp
- Appelbaum, M., Cooper, H., Kline, R. B., Mayo-Wilson, E., Nezu, A. M., & Rao, S. M. (2018). Journal article reporting standards for quantitative research in psychology: The APA Publications and Communications Board task force report. American Psychologist, 73(1), 3–25. https://doi.org/10.1037/amp0000191 ● Otwarty dostęp
- Boutron, I., Dutton, S., Ravaud, P., & Altman, D. G. (2010). Reporting and interpretation of randomized controlled trials with statistically nonsignificant results for primary outcomes. JAMA, 303(20), 2058–2064. https://doi.org/10.1001/jama.2010.651
- Docherty, M., & Smith, R. (1999). The case for structuring the discussion of scientific papers. BMJ, 318(7193), 1224–1225. https://doi.org/10.1136/bmj.318.7193.1224 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
- Gernsbacher, M. A. (2018). Writing empirical articles: Transparency, reproducibility, clarity, and memorability. Advances in Methods and Practices in Psychological Science, 1(3), 403–414. https://doi.org/10.1177/2515245918754485 ● Otwarty dostęp
- Hopewell, S., Clarke, M., Moher, D., Wager, E., Middleton, P., Altman, D. G., Schulz, K. F., & CONSORT Group. (2008). CONSORT for reporting randomized controlled trials in journal and conference abstracts: Explanation and elaboration. PLoS Medicine, 5(1), Article e20. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.0050020 ● Otwarty dostęp
- Lakens, D., Scheel, A. M., & Isager, P. M. (2018). Equivalence testing for psychological research: A tutorial. Advances in Methods and Practices in Psychological Science, 1(2), 259–269. https://doi.org/10.1177/2515245918770963 ● Otwarty dostęp
- Li, G., Abbade, L. P. F., Nwosu, I., Jin, Y., Leenus, A., Maaz, M., Wang, M., Bhatt, M., Zielinski, L., Sanger, N., Bantoto, B., Luo, C., Shams, I., Shahid, H., Chang, Y., Sun, G., Mbuagbaw, L., Samaan, Z., Levine, M. A. H., . . . Thabane, L. (2017). A scoping review of comparisons between abstracts and full reports in primary biomedical research. BMC Medical Research Methodology, 17(1), Article 181. https://doi.org/10.1186/s12874-017-0459-5 ● Otwarty dostęp
Cytowania BibTeX
@article{amrhein2019scientists, author={Amrhein, Valentin and Greenland, Sander and McShane, Blake}, title={{Scientists rise up against statistical significance}}, journal={Nature}, year={2019}, volume={567}, number={7748}, pages={305--307}, doi={10.1038/d41586-019-00857-9}}@article{appelbaum2018journal, author={Appelbaum, Mark and Cooper, Harris and Kline, Rex B. and Mayo-Wilson, Evan and Nezu, Arthur M. and Rao, Stephen M.}, title={{Journal article reporting standards for quantitative research in psychology: The APA Publications and Communications Board task force report}}, journal={American Psychologist}, year={2018}, volume={73}, number={1}, pages={3--25}, doi={10.1037/amp0000191}}@article{boutron2010reporting, author={Boutron, Isabelle and Dutton, Susan and Ravaud, Philippe and Altman, Douglas G.}, title={{Reporting and interpretation of randomized controlled trials with statistically nonsignificant results for primary outcomes}}, journal={JAMA}, year={2010}, volume={303}, number={20}, pages={2058--2064}, doi={10.1001/jama.2010.651}}@article{docherty1999case, author={Docherty, Michael and Smith, Richard}, title={{The case for structuring the discussion of scientific papers}}, journal={BMJ}, year={1999}, volume={318}, number={7193}, pages={1224--1225}, doi={10.1136/bmj.318.7193.1224}}@article{gernsbacher2018writing, author={Gernsbacher, Morton Ann}, title={{Writing empirical articles: Transparency, reproducibility, clarity, and memorability}}, journal={Advances in Methods and Practices in Psychological Science}, year={2018}, volume={1}, number={3}, pages={403--414}, doi={10.1177/2515245918754485}}@article{hopewell2008consort, author={Hopewell, Sally and Clarke, Mike and Moher, David and Wager, Elizabeth and Middleton, Philippa and Altman, Douglas G. and Schulz, Kenneth F. and {CONSORT Group}}, title={{CONSORT for reporting randomized controlled trials in journal and conference abstracts: Explanation and elaboration}}, journal={PLoS Medicine}, year={2008}, volume={5}, number={1}, eid={e20}, doi={10.1371/journal.pmed.0050020}}@article{lakens2018equivalence, author={Lakens, Daniël and Scheel, Anne M. and Isager, Peder M.}, title={{Equivalence testing for psychological research: A tutorial}}, journal={Advances in Methods and Practices in Psychological Science}, year={2018}, volume={1}, number={2}, pages={259--269}, doi={10.1177/2515245918770963}}@article{li2017scoping, author={Li, Guowei and Abbade, Luciana P. F. and Nwosu, Ikunna and Jin, Yanling and Leenus, Alvin and Maaz, Muhammad and Wang, Mei and Bhatt, Meha and Zielinski, Laura and Sanger, Nitika and Bantoto, Bianca and Luo, Candice and Shams, Ieta and Shahid, Hamnah and Chang, Yaping and Sun, Guangwen and Mbuagbaw, Lawrence and Samaan, Zainab and Levine, Mitchell A. H. and Adachi, Jonathan D. and Thabane, Lehana}, title={{A scoping review of comparisons between abstracts and full reports in primary biomedical research}}, journal={BMC Medical Research Methodology}, year={2017}, volume={17}, number={1}, eid={181}, doi={10.1186/s12874-017-0459-5}}