Metodolog.pl · praktyczna baza wiedzy

Rodzaje badań ankietowych — czym się różnią i kiedy je stosować?

Praktyczny podział według czasu, sposobu rekrutacji, kanału zbierania danych i celu wnioskowania, wraz z konsekwencjami dla analizy.

Strona główna / Blog / Rodzaje badań ankietowych — czym się różnią i kiedy je stosować?

Autor: · Opublikowano: · Aktualizacja:

Najpierw projekt, potem formularz: „ankieta internetowa” opisuje kanał, nie schemat wnioskowania. Trzeba osobno określić czas pomiaru, dobór próby i cel.

Cztery osie klasyfikacji

Zestawienie informacji omawianych w tej sekcji
OśRodzajeKonsekwencja
Czasprzekrojowe, podłużne, panelowezmiana indywidualna wymaga powtórzonych pomiarów
Dobórlosowe, warstwowe, kwotowe, wygodneokreśla zakres uogólniania i potrzebę wag
Kanałonline, telefoniczne, pocztowe, bezpośredniewpływa na pokrycie populacji i błąd odpowiedzi
Celopisowe, porównawcze, wyjaśniającewyznacza analizę i potrzebne zmienne kontrolne

Wzór opisu schematu ankiety

Przeprowadzono [przekrojowe/podłużne] badanie ankietowe w populacji [...]. Uczestników dobierano [schemat] z [rama doboru]. Dane zbierano [kanał] w okresie [...]. Z [liczba] zaproszonych odpowiedziało [n, %]; potencjalny błąd braku odpowiedzi oceniono za pomocą [...].

Nie obiecuj reprezentatywności bez podstaw

Duża próba wygodna może bardzo precyzyjnie opisywać niewłaściwą grupę. Liczebność nie usuwa błędu pokrycia ani autoselekcji.

Jak wybrać rodzaj badania do pytania?

Jeżeli chcesz oszacować częstość zjawiska w określonym momencie, projekt przekrojowy może wystarczyć, pod warunkiem że sposób doboru pozwala opisać populację docelową. Gdy pytanie dotyczy zmiany, potrzebny jest co najmniej pomiar powtórzony, a najlepiej plan podłużny z jawną strategią postępowania z odpływem uczestników. Porównanie grup nie staje się eksperymentem tylko dlatego, że w ankiecie występuje zmienna „grupa”; wniosek przyczynowy wymaga manipulacji, właściwej kolejności czasowej i kontroli alternatywnych wyjaśnień.

Projekt wyznacza analizę danych

  • Badanie przekrojowe: opisuj rozpowszechnienie i związki, unikaj języka zmiany oraz przyczynowości.
  • Badanie panelowe: identyfikuj osoby między falami i modeluj zależność pomiarów tej samej osoby.
  • Próba warstwowa lub klastrowa: zachowaj informację o warstwach, klastrach i wagach doboru.
  • Ankieta z wielokrotnym wyborem: każdą opcję zakoduj jako osobny wskaźnik 0/1 i podaj właściwy mianownik.
  • Próba wygodna online: opisz kanały rekrutacji i ogranicz uogólnienie do populacji, którą rzeczywiście pokryto.

Przykład praktyczny: satysfakcja studentów

Jednorazowa ankieta przeprowadzona po semestrze odpowie, jak uczestnicy oceniali zajęcia w chwili pomiaru i które cechy współwystępowały z satysfakcją. Nie pokaże jednak zmiany każdego studenta. Aby ocenić zmianę, trzeba połączyć odpowiedzi tych samych osób przed i po kursie, zabezpieczyć identyfikator oraz uwzględnić odpływ. Jeżeli formularz internetowy rozesłano tylko na dwóch kierunkach, wniosek nie powinien dotyczyć wszystkich studentów uczelni bez dodatkowego uzasadnienia. Kanał online nie jest sam w sobie źródłem reprezentatywności.

Jak dopasować ankietę do celu naukowego?

Zestawienie informacji omawianych w tej sekcji
CelMinimalny projektGłówne ryzyko
Oszacowanie rozpowszechnieniaPrzekrój z dobrze określoną populacją i doboremBłąd pokrycia i brak odpowiedzi
Ocena zmianyCo najmniej dwa pomiary tych samych osóbOdpływ i efekt samego pomiaru
Porównanie grupJednakowy pomiar i porównywalny dobórKonfundowanie różnic grupowych
Wniosek przyczynowyManipulacja lub silny projekt quasi-eksperymentalnyAlternatywne wyjaśnienia

Minimalna kontrola jakości

Przed analizą przygotuj słownik zmiennych, reguły braków, kryteria zbyt krótkiego czasu wypełnienia, sposób wykrywania duplikatów i plan oceny braków odpowiedzi. Wskaźnik odpowiedzi powinien mieć jasno zdefiniowany mianownik. Jeżeli nie wiadomo, ile osób zobaczyło zaproszenie, nie przedstawiaj liczby ukończonych ankiet jako klasycznego response rate. Dobrą praktyką jest również pilotaż rozumienia pytań, sprawdzenie kolejności ekranów oraz upewnienie się, że kategorie odpowiedzi są wyczerpujące i rozłączne. W raporcie należy opisać rekrutację, okres zbierania danych, liczbę rozpoczętych i ukończonych formularzy, kryteria wykluczeń oraz ograniczenia uogólnienia.

Badania CAWI, CATI, CAPI i PAPI

Skróty te opisują technikę zbierania odpowiedzi: CAWI wykorzystuje formularz internetowy, CATI wywiad telefoniczny wspomagany komputerowo, CAPI bezpośredni wywiad z urządzeniem, a PAPI papierowy kwestionariusz. Technika wpływa na koszt, dostępność badanych, prywatność odpowiedzi i ryzyko efektu ankietera, ale nie zastępuje opisu doboru próby. Ten sam projekt przekrojowy można zrealizować kilkoma kanałami, a badanie mieszane może poprawić pokrycie populacji, jednocześnie wprowadzając różnice sposobu odpowiadania. Dlatego w analizie warto sprawdzić, czy kanał zbierania danych wiąże się z wynikiem.

Pojęcia potrzebne do tego zagadnienia

Definicje poniżej rozwijają najważniejsze terminy, pokazują wzory, przykłady i gotowe raportowanie w APA 7.

Schemat przekrojowySchemat podłużnyPróba losowaPróba kwotowaReprezentatywność próbyStyl APA (standard APA)Pytanie badawczeHipoteza badawcza

Definicje, zalecenia interpretacyjne i sposób raportowania oparto na literaturze metodologicznej wskazanej w bibliografii (von Elm et al., 2007).

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Oferta dla badaczyOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. von Elm, E., Altman, D. G., Egger, M., Pocock, S. J., Gøtzsche, P. C., & Vandenbroucke, J. P. (2007). The Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (STROBE) statement. PLoS Medicine, 4(10), e296. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.0040296
  2. Kelley, K., Clark, B., Brown, V., & Sitzia, J. (2003). Good practice in the conduct and reporting of survey research. International Journal for Quality in Health Care, 15(3), 261–266. https://doi.org/10.1093/intqhc/mzg031
  3. Artino, A. R., Jr., La Rochelle, J. S., Dezee, K. J., & Gehlbach, H. (2014). Developing questionnaires for educational research: AMEE Guide No. 87. Medical Teacher, 36(6), 463–474. https://doi.org/10.3109/0142159X.2014.889814
  4. Appelbaum, M., Cooper, H., Kline, R. B., Mayo-Wilson, E., Nezu, A. M., & Rao, S. M. (2018). Journal article reporting standards for quantitative research in psychology: The APA Publications and Communications Board task force report. American Psychologist, 73(1), 3–25. https://doi.org/10.1037/amp0000191
  5. Wilkinson, L., & Task Force on Statistical Inference. (1999). Statistical methods in psychology journals: Guidelines and explanations. American Psychologist, 54(8), 594–604. https://doi.org/10.1037/0003-066X.54.8.594
  6. Lang, T. A., & Altman, D. G. (2015). Basic statistical reporting for articles published in biomedical journals: The SAMPL guidelines. International Journal of Nursing Studies, 52(1), 5–9. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2014.09.006

Cytowania BibTeX

@article{vonelm2007strobe, author={von Elm, Erik and others}, title={The STROBE statement}, journal={PLoS Medicine}, year={2007}, volume={4}, number={10}, pages={e296}, doi={10.1371/journal.pmed.0040296}}
@article{kelley2003survey, author={Kelley, Kate and Clark, Belinda and Brown, Vivienne and Sitzia, John}, title={Good practice in the conduct and reporting of survey research}, journal={International Journal for Quality in Health Care}, year={2003}, volume={15}, number={3}, pages={261--266}, doi={10.1093/intqhc/mzg031}}
@article{artino2014questionnaires, author={Artino, Anthony R. and La Rochelle, Jeffrey S. and Dezee, Kent J. and Gehlbach, Hunter}, title={Developing questionnaires for educational research: AMEE Guide No. 87}, journal={Medical Teacher}, year={2014}, volume={36}, number={6}, pages={463--474}, doi={10.3109/0142159X.2014.889814}}
@article{appelbaum2018jars, author={Appelbaum, Mark and Cooper, Harris and Kline, Rex B. and Mayo-Wilson, Evan and Nezu, Arthur M. and Rao, Stephen M.}, title={Journal article reporting standards for quantitative research in psychology}, journal={American Psychologist}, year={2018}, volume={73}, number={1}, pages={3--25}, doi={10.1037/amp0000191}}
@article{wilkinson1999statistical, author={Wilkinson, Leland and {Task Force on Statistical Inference}}, title={Statistical methods in psychology journals: Guidelines and explanations}, journal={American Psychologist}, year={1999}, volume={54}, number={8}, pages={594--604}, doi={10.1037/0003-066X.54.8.594}}
@article{lang2015sampl, author={Lang, Thomas A. and Altman, Douglas G.}, title={Basic statistical reporting for articles published in biomedical journals: the SAMPL guidelines}, journal={International Journal of Nursing Studies}, year={2015}, volume={52}, number={1}, pages={5--9}, doi={10.1016/j.ijnurstu.2014.09.006}}
R