Co to jest trafność zewnętrzna?
Trafność zewnętrzna (ang. external validity) to stopień, w jakim wynik badania można uogólnić poza warunki, w których go uzyskano: na inne osoby, inne sytuacje i inny czas. Czy ten sam efekt pojawi się u innych ludzi, w innym miejscu, przy innej procedurze i za kilka lat? Klasyczne ujęcie trafności w badaniach eksperymentalnych i quasi-eksperymentalnych przedstawiają Shadish i in. (2002).
W psychologii to problem codzienny, bo większość badań prowadzi się na próbach wygodnych, zwykle na studentach. Andrade (2021) przypomina, że wyniki z prób wygodnych i celowych można uogólniać tylko na (sub)populację, z której pobrano próbę.
Trafność zewnętrzna a wewnętrzna
| Cecha | Trafność wewnętrzna | Trafność zewnętrzna |
|---|---|---|
| Pytanie | Czy efekt wywołała badana przyczyna? | Do kogo i do jakich warunków odnosi się efekt? |
| Co ją chroni | Losowy przydział do warunków | Losowy dobór osób (próba losowa), zróżnicowane próby, replikacje |
| Typowe zagrożenie | Zmienne zakłócające, odpływ uczestników | Wąska próba, sztuczne warunki, efekt zależny od cech osób |
Szczegóły pierwszej z nich opisuje hasło trafność wewnętrzna badania. Badanie może być bardzo trafne wewnętrznie, a mało trafne zewnętrznie.
Przykład
W symulowanym eksperymencie 200 studentów w wieku 19–25 lat losowo przydzielono do sześciotygodniowego korzystania z aplikacji z ćwiczeniami relaksacyjnymi albo do listy oczekujących (dane symulowane). Grupa z aplikacją miała niższy stres w skali PSS-10 (M = 15.55 wobec 19.54 pkt), t(198) = 4.91, p < .001, d = 0.69, 95% CI [0.41, 0.98]. W symulacji efekt słabł jednak z wiekiem – z 4.5 pkt u 20-latków do 0.5 pkt u 60-latków – więc ten sam program w populacji dorosłych w wieku 18–65 lat dałby średnio d = 0.39, a u osób w wieku 46–65 lat tylko d = 0.16. Eksperyment był trafny wewnętrznie, ale jego wynik dotyczy młodych dorosłych: wiek jest tu moderatorem efektu (zob. moderacja), a w próbie zabrakło osób starszych.
Jak zapisać w pracy
Zamiast ogólnika „próba nie była reprezentatywna” dodaj w dyskusji deklarację ograniczeń uogólnialności (ang. constraints on generality, COG). Simons i in. (2017) proponują, by każda praca empiryczna określała i uzasadniała populacje osób, sytuacji i bodźców, do których mają się odnosić wyniki. Wzory zdań znajdziesz w poradniku jak napisać dyskusję wyników.
Na co uważać
- Losowy przydział to nie losowy dobór. Randomizacja chroni wniosek przyczynowy w badanej grupie, ale nie mówi, czy wynik przeniesie się na inne osoby.
- Liczebność nie zastępuje zróżnicowania. Nawet bardzo duża próba studentów jednego kierunku reprezentuje tylko ten kierunek (zob. reprezentatywność próby).
- Trafność zewnętrzna nie jest cechą „tak albo nie”. Wynik może się dobrze przenosić na studentów innych uczelni, a słabo na osoby starsze – nazwij te granice wprost.
Najczęstsze pytania
Co to jest trafność zewnętrzna badania?
To stopień, w jakim wynik badania można uogólnić na inne osoby, sytuacje i czas niż te, w których go uzyskano. Zależy głównie od sposobu doboru próby i od warunków badania.
Czym różni się trafność zewnętrzna od wewnętrznej?
Wewnętrzna dotyczy tego, czy efekt wywołała badana przyczyna, a zewnętrzna – do kogo i do jakich warunków ten efekt się odnosi. Pierwszą chroni losowy przydział do grup, drugą – losowy i zróżnicowany dobór osób.
Czy badanie na studentach ma trafność zewnętrzną?
Ma, ale ograniczoną do osób podobnych do badanej grupy. Jeśli efekt może zależeć od wieku, wykształcenia albo kultury, napisz w dyskusji, na kogo wyników nie uogólniasz, i zaplanuj replikację w innej grupie.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Jak napisać dyskusję wyników – wzory zdań
Osiem elementów dyskusji z gotowymi zdaniami: interpretacja, wyniki nieistotne, konkretne ograniczenia, granice uogólniania, implikacje i wnioski.
Czytaj →PoradnikRozdział metodologiczny – jak go napisać
Co napisać w każdym podrozdziale metody: hipotezy, zmienne, próba, narzędzia, procedura, etyka i plan analiz – z wzorami zdań i listą JARS.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Andrade, C. (2021). The inconvenient truth about convenience and purposive samples. Indian Journal of Psychological Medicine, 43(1), 86–88. https://doi.org/10.1177/0253717620977000 ● Otwarty dostęp
- Shadish, W. R., Cook, T. D., & Campbell, D. T. (2002). Experimental and quasi-experimental designs for generalized causal inference. Houghton Mifflin.
- Simons, D. J., Shoda, Y., & Lindsay, D. S. (2017). Constraints on generality (COG): A proposed addition to all empirical papers. Perspectives on Psychological Science, 12(6), 1123–1128. https://doi.org/10.1177/1745691617708630 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
Cytowania BibTeX
@article{andrade2021inconvenient, author={Andrade, Chittaranjan}, title={{The inconvenient truth about convenience and purposive samples}}, journal={Indian Journal of Psychological Medicine}, year={2021}, volume={43}, number={1}, pages={86--88}, doi={10.1177/0253717620977000}}@book{shadish2002experimental, author={Shadish, William R. and Cook, Thomas D. and Campbell, Donald T.}, title={{Experimental and quasi-experimental designs for generalized causal inference}}, year={2002}, publisher={Houghton Mifflin}}@article{simons2017constraints, author={Simons, Daniel J. and Shoda, Yuichi and Lindsay, D. Stephen}, title={{Constraints on generality (COG): A proposed addition to all empirical papers}}, journal={Perspectives on Psychological Science}, year={2017}, volume={12}, number={6}, pages={1123--1128}, doi={10.1177/1745691617708630}}