Słownik metodologiczny · Projekt badania

Eksperyment winietowy – jak zaplanować i przeanalizować winiety w ankiecie?

Eksperyment winietowy wprowadza losowanie do zwykłej ankiety: respondenci oceniają opis, którego cechy zmienia badacz. Pokazujemy, jak przygotować wersje, przykład 2 × 2 z ANOVA i zdanie do pracy.

Strona główna / Słownik / Eksperyment winietowy

Opracowanie merytoryczne: · Opublikowano:

W skrócie: Eksperyment winietowy to ankieta, w której respondenci oceniają krótki opis osoby lub sytuacji, a wybrane cechy opisu są losowo zmieniane. Zmieniaj tylko słowa niosące manipulację, losuj wersje po równo i pamiętaj, że oceny hipotetycznych sytuacji nie zawsze przekładają się na zachowanie.

Co to jest eksperyment winietowy?

Eksperyment winietowy (ang. vignette experiment, experimental vignette study) to eksperyment osadzony w ankiecie: respondenci oceniają krótki opis osoby lub sytuacji (winietę), a badacz losowo zmienia w nim wybrane cechy. Ponieważ wersję przydziela los, różnice w ocenach można przypisać zmienionym cechom. Atzmüller i Steiner (2010) pokazują, że przy wielu cechach każdy respondent ocenia tylko część możliwych winiet, a sposób doboru tych zestawów decyduje o tym, które efekty, w tym interakcje, da się potem rzetelnie oszacować.

Jak zaprojektować winiety?

  1. Wybierz 2–3 cechy (czynniki) i ich poziomy; resztę opisu pozostaw identyczną.
  2. Zmieniaj tylko słowa niosące manipulację, np. „Kasia” i „Kuba” albo „lekarz stwierdził zaburzenie biologiczne” i „objawy pojawiły się po trudnej sesji”.
  3. Losuj wersję w narzędziu ankietowym z równym przydziałem (zob. randomizacja).
  4. Po ocenie dodaj sprawdzenie manipulacji, np. pytanie o przyczynę objawów opisanej osoby.

Najprostszy układ to jedna winieta na osobę i schemat czynnikowy 2 × 2, analizowany jak zwykła dwuczynnikowa ANOVA.

Przykład

240 respondentów przeczytało opis studenta z objawami depresji. Losowano płeć opisanej osoby (kobieta lub mężczyzna) i przyczynę objawów (biologiczna lub stres na studiach), po 60 osób na wersję (dane symulowane). Gotowość do pomocy (1–7) była wyższa, gdy objawy przypisano stresowi (M = 4.98, SD = 1.16), niż gdy przyczyna była biologiczna (M = 4.31, SD = 1.15), F(1, 236) = 20.44, p < .001, η²p = .080. Kobiecie chętniej oferowano pomoc niż mężczyźnie (M = 4.83 i 4.47), F(1, 236) = 6.00, p = .015, η²p = .025. Interakcja była nieistotna, F(1, 236) = 0.69, p = .408.

Jak opisać w pracy

Uczestnicy (N = 240) zostali losowo przydzieleni do jednej z czterech wersji winiety w schemacie 2 (płeć opisanej osoby) × 2 (przyczyna objawów). Gotowość do pomocy była wyższa, gdy objawy przypisano stresowi, niż gdy miały przyczynę biologiczną, F(1, 236) = 20.44, p < .001, ηp² = .080, oraz wyższa wobec kobiety niż wobec mężczyzny, F(1, 236) = 6.00, p = .015, ηp² = .025; interakcja była nieistotna, F(1, 236) = 0.69, p = .408.

Analizę opisuje poradnik ANOVA krok po kroku.

Na co uważać

  • Deklaracja to nie zachowanie. Winiety są tanie i mają wysoką trafność wewnętrzną, ale ich trafność zewnętrzna bywa ograniczona. Aguinis i Bradley (2014) zalecają realistyczne scenariusze i zróżnicowane próby. W badaniu Hainmuellera i in. (2015) wyniki eksperymentów ankietowych dobrze odtworzyły rzeczywiste decyzje wyborców, choć schematy różniły się trafnością.
  • Nie zmieniaj kilku rzeczy naraz w jednym czynniku, bo nie będzie wiadomo, co zadziałało.

Miejsce winiet wśród innych badań opisujemy we wpisie rodzaje badań ankietowych.

Najczęstsze pytania

Ile winiet powinien ocenić jeden respondent?

Najprościej jedną: wtedy analiza to zwykła ANOVA międzyobiektowa. Kilka winiet na osobę zwiększa moc, ale wymaga modelu dla pomiarów powtarzanych i grozi tym, że respondent odgadnie manipulację.

Czym winieta różni się od zwykłego pytania ankietowego?

Zwykłe pytanie pyta wprost o opinię. Winieta pokazuje konkretny przypadek, a badacz porównuje oceny losowo zmienianych wersji, więc respondent nie musi wiedzieć, która cecha jest badana.

Jak wylosować wersję winiety w ankiecie online?

Użyj funkcji losowania w narzędziu ankietowym, np. losowego bloku lub losowego przydziału do grupy, z opcją równego rozkładu. Zapisz w danych, którą wersję zobaczył respondent.

Powiązane hasła

Schemat czynnikowy 2 × 2RandomizacjaTrafność zewnętrznaTrafność wewnętrzna badaniaSprawdzenie manipulacji (manipulation check)Efekt interakcji

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Poradnik

Rodzaje badań ankietowych — czym się różnią i kiedy je stosować?

Praktyczny podział według czasu, sposobu rekrutacji, kanału zbierania danych i celu wnioskowania, wraz z konsekwencjami dla analizy.

Czytaj →Poradnik

ANOVA krok po kroku

Jednoczynnikowa i dwuczynnikowa ANOVA na przykładach: założenia, test Welcha, post hoc, η² i ω², efekty proste, typy sum kwadratów i opis APA.

Czytaj →

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Aguinis, H., & Bradley, K. J. (2014). Best practice recommendations for designing and implementing experimental vignette methodology studies. Organizational Research Methods, 17(4), 351–371. https://doi.org/10.1177/1094428114547952
  2. Atzmüller, C., & Steiner, P. M. (2010). Experimental vignette studies in survey research. Methodology, 6(3), 128–138. https://doi.org/10.1027/1614-2241/a000014
  3. Hainmueller, J., Hangartner, D., & Yamamoto, T. (2015). Validating vignette and conjoint survey experiments against real-world behavior. Proceedings of the National Academy of Sciences, 112(8), 2395–2400. https://doi.org/10.1073/pnas.1416587112 ● Otwarty dostęp

Cytowania BibTeX

@article{aguinis2014best, author={Aguinis, Herman and Bradley, Kyle J.}, title={{Best practice recommendations for designing and implementing experimental vignette methodology studies}}, journal={Organizational Research Methods}, year={2014}, volume={17}, number={4}, pages={351--371}, doi={10.1177/1094428114547952}}
@article{atzmuller2010experimental, author={Atzmüller, Christiane and Steiner, Peter M.}, title={{Experimental vignette studies in survey research}}, journal={Methodology}, year={2010}, volume={6}, number={3}, pages={128--138}, doi={10.1027/1614-2241/a000014}}
@article{hainmueller2015validating, author={Hainmueller, Jens and Hangartner, Dominik and Yamamoto, Teppei}, title={{Validating vignette and conjoint survey experiments against real-world behavior}}, journal={Proceedings of the National Academy of Sciences}, year={2015}, volume={112}, number={8}, pages={2395--2400}, doi={10.1073/pnas.1416587112}}
R