Prace dyplomowe · Pedagogika specjalna

Jak napisać pracę z pedagogiki specjalnej – małe grupy, zgody, indywidualne zmiany

Sześcioro uczniów, zgoda opiekunów, oceny wychowawcy i zmiany, których nie widać w średniej. Na fikcyjnym programie umiejętności społecznych pokazujemy, jak opisać to w pracy – z wersjami tekstu „źle” i „poprawione”.

Strona główna / Blog / Praca z pedagogiki specjalnej
W skrócie: W pracy z pedagogiki specjalnej najważniejsze jest uczciwe opisanie małej, niejednorodnej grupy: pokaż wyniki każdego ucznia, a nie tylko średnią. Opisz zgodę opiekunów i własne przyzwolenie ucznia, dodaj miarę od osoby nieznającej przydziału, nie ujawniaj treści testów chronionych i pisz językiem pełnym szacunku. Wnioski ogranicz do badanych uczniów. Wymagania uczelni i promotora mają pierwszeństwo.

Czym praca z pedagogiki specjalnej różni się od innych prac

Badasz sześcioro uczniów, każdy funkcjonuje inaczej, a promotor pyta, czy to w ogóle można policzyć. To typowy punkt wyjścia. Pracy z pedagogiki specjalnej nie da się napisać jak zwykłego sondażu w większej skali: grupy są małe i niejednorodne, zgodę daje ktoś inny niż badany, a oceniającym bywa nauczyciel, który sam prowadzi zajęcia. Każda z tych cech wymaga osobnego fragmentu tekstu. Układ rozdziału metodologicznego jest zwykle taki sam jak w pedagogice ogólnej. Omawiamy go we wpisie jak napisać pracę z pedagogiki, więc tutaj tylko go dopasowujemy.

Ten wpis dotyczy pisania. Testy i tabele prowadzi poradnik o statystyce w pracy z pedagogiki, a porównanie dziedzin znajdziesz we wpisie otwierającym serię: jedna praca, trzy kierunki. Opisane tu konwencje są częste, ale nie obowiązują wszędzie. Wymagania uczelni i promotora mają pierwszeństwo.

Przykład przewodni jest w całości fikcyjny. Studentka prowadzi w szkole specjalnej 10-tygodniowy program rozwijania umiejętności społecznych (20 zajęć) w oddziale uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim. Drugi oddział tej szkoły jest porównawczy i zajęcia dostanie później. Skala SUS-N („Skala Umiejętności Społecznych – wersja dla nauczyciela”, 20 pozycji, wynik 0–60) została wymyślona na potrzeby przykładu. Liczby pochodzą z danych symulowanych w R. Wpis nie zawiera wskazówek diagnostycznych ani oceny skuteczności jakiegokolwiek programu.

Przedmiot, problem, metoda: pisz o tym, co da się stwierdzić

W wielu pracach obowiązuje polska konwencja: przedmiot i cel, problem główny i szczegółowe, hipotezy, zmienne i wskaźniki, metoda, technika, narzędzie. W pedagogice specjalnej najczęściej szwankuje jej pierwsze ogniwo. Temat bywa sformułowany tak szeroko, jakby dotyczył całej populacji uczniów z daną niepełnosprawnością, a przebadany został jeden oddział.

Przedmiot i problem badań: wersja wadliwa, opis problemu i wersja poprawiona
Jak bywa napisaneCo jest nie takPoprawiona wersja
„Przedmiotem badań są umiejętności społeczne dzieci upośledzonych umysłowo.”Termin przestarzały i stygmatyzujący; zakres szerszy niż badana grupa„Przedmiotem badań są zmiany w inicjowaniu kontaktu z rówieśnikami u uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim uczestniczących w programie zajęć grupowych.”
„Problem główny: Jak program poprawia funkcjonowanie społeczne uczniów?”Pytanie zakłada skutek; „funkcjonowanie” nie jest zmierzone„Problem główny: Czy i u których uczniów po programie zmieniło się inicjowanie kontaktu z rówieśnikami oraz ocena umiejętności społecznych dokonana przez wychowawcę?”
„Hipoteza: Program jest skuteczny.”Nie wiadomo, co, u kogo i względem czego ma się zmienić„H1. Przyrost liczby inicjacji kontaktu w czasie obserwacji będzie większy w oddziale z programem niż w oddziale porównawczym.”

Dodaj też problem o jednostkach: „U ilu uczniów zmiana przekroczyła błąd pomiaru?”. W małej grupie to pytanie bywa ciekawsze od średniej i prowadzi prosto do tabeli indywidualnych wyników.

Małe i niejednorodne grupy: co napisać zamiast przeprosin

Sześcioro uczniów w grupie to nie wada, którą trzeba ukryć, tylko warunek badania. Trzeba go opisać i wyciągnąć z niego konsekwencje. Przy 6 osobach w grupie moc 80% dotyczy dopiero różnicy d = 1.80, a dla d = 0.5 potrzeba około 64 osób w grupie. Test nie jest więc tu dobrym arbitrem. Nieistotny wynik nie znaczy, że zmiany nie było, a w opisie przydają się różnica w punktach skali i przedział ufności.

Niejednorodność opisz konkretnie: zakres wyników wyjściowych, stopień potrzebnego wsparcia, sposób komunikowania się. W przykładzie uczniowie zaczynali z wynikami od 19 do 40 punktów. Aktualną terminologię i klasyfikację niepełnosprawności intelektualnej podaje podręcznik AAIDD, którego 12. wydanie streszczają Schalock i in. (2021). Nie stawiaj rozpoznań i nie oceniaj poziomu funkcjonowania samodzielnie. Charakterystykę grupy opieraj na informacjach, które szkoła może udostępnić za zgodą rodziców.

Drugi kłopot to anonimowość. W małej szkole „jedyny trzynastolatek ze współwystępującym autyzmem” jest rozpoznawalny bez imienia. Dlatego tabela wyników indywidualnych nie powinna łączyć kodu ucznia z wiekiem, płcią i rozpoznaniem. Informacje o wieku i dodatkowych trudnościach podaj zbiorczo, a nazwy szkoły nie ujawniaj (zob. anonimizacja i pseudonimizacja).

Opis grupy: wersja wadliwa, opis problemu i wersja poprawiona
Jak bywa napisaneCo jest nie takPoprawiona wersja
„Ze względu na małą próbę wyniki mogą być niepełne.”Rytualna formuła; nie mówi, co wolno wnioskować„Przy 12 uczniach badanie pozwala opisać zmiany indywidualne i oszacować różnicę z szerokim przedziałem ufności, nie pozwala natomiast uogólniać wyników na uczniów innych szkół.”
„Kasia, lat 13, z zespołem Downa, poczyniła największe postępy.”Dane identyfikujące, także po zmianie imienia„U ucznia U5 przyrost w obserwacji był największy w grupie (2.1 inicjacji na 10 minut).”

Przy oddziałach pamiętaj o ograniczeniu, którego żadna analiza nie usunie. Program dostał jeden oddział, porównanie stanowi drugi, więc różnicy między nimi nie da się oddzielić od różnic między klasami i ich wychowawcami. Napisz to wprost. O planie z większą liczbą oddziałów przeczytasz we wpisie o randomizacji klastrowej, a przy planowaniu pomoże lista wskaźników jakości badań grupowych w edukacji specjalnej (Gersten i in., 2005).

Kiedy zamiast grup: badanie jednego przypadku

Gdy masz troje uczniów, porównanie grup nie ma sensu. Znacznie lepszy jest schemat, w którym każdy uczeń mierzony jest wiele razy. Horner i in. (2005) opisują badania jednego przypadku właśnie w kontekście edukacji specjalnej i podają cechy, po których poznasz wiarygodne badanie tego typu. Fazy, wskaźniki i ich pułapki omawia osobny poradnik: badanie jednego przypadku. Tutaj zajmujemy się tym, jak o nim napisać.

Dobór schematu do sytuacji w pracy z pedagogiki specjalnej
SytuacjaSchematCo wolno napisać
Dwa oddziały, program w jednymprzed–po z grupą porównawczą bez losowania„Zmiana była większa w oddziale z programem”, bez przesądzania o przyczynie
Jeden oddział, pomiar przed i poprzed–po bez porównania„Po programie wyniki były wyższe”; nie da się oddzielić programu od rozwoju i regresji do średniej
Troje–czworo uczniów, wiele sesjiwielokrotna linia bazowaZwiązek ze wprowadzeniem programu, jeśli zmiana pojawia się u każdego dopiero po jego rozpoczęciu
Ankieta wśród nauczycieli o edukacji włączającejsondaż przekrojowyOpis postaw i związków w badanej grupie; układ opisany we wpisie o pracy z pedagogiki

Rysunek 1 pokazuje wariant dla trojga uczniów. Program rozpoczyna się u nich w sesji 6, 9 i 12, a przez cały czas 20 sesji liczona jest liczba inicjacji kontaktu w 10-minutowej obserwacji. Liczy się to, że wzrost pojawia się u każdego po starcie programu, a nie w tym samym dniu u wszystkich.

Wykres wielokrotnej linii bazowej dla trojga uczniów. Średnia liczba inicjacji kontaktu rośnie po starcie programu: u ucznia A z 1.38 do 3.16, u ucznia B z 1.28 do 2.82, u ucznia C z 1.39 do 2.19.
Rysunek 1. Wielokrotna linia bazowa u trojga uczniów. Przerywana linia to początek programu, czerwone odcinki to średnie faz. Obliczenia: R (dane symulowane).
Zastosowano schemat wielokrotnej linii bazowej u trojga uczniów. Program wprowadzano kolejno w sesji 6, 9 i 12, a pomiar obejmował łącznie 20 sesji. Średnia liczba inicjacji kontaktu na 10 minut wzrosła z 1.38 do 3.16 u ucznia A (NAP = 1.00), z 1.28 do 2.82 u ucznia B (NAP = 1.00) oraz z 1.39 do 2.19 u ucznia C (NAP = .92). U każdego ucznia wzrost pojawił się dopiero po rozpoczęciu programu, przy czym u ucznia C był wyraźnie mniejszy. Dane fikcyjne.

NAP to odsetek par sesji „faza bez programu – faza z programem”, w których wynik jest lepszy w drugiej fazie (Parker i Vannest, 2009). Układ raportu sprawdź z listą SCRIBE 2016, która ma 26 punktów (Tate i in., 2016). Do rozdziału dołącz wykres każdego ucznia, bo w tym schemacie to on jest głównym wynikiem.

Zgody: opiekun decyduje, ale uczeń też ma głos

Zgodę na udział niepełnoletniego ucznia daje zwykle rodzic lub opiekun, a uczeń wyraża własne przyzwolenie, czyli asentyment. Wytyczne BERA dla badań edukacyjnych mówią o przyzwoleniu dzieci, o prawach i obowiązkach osób za nie odpowiedzialnych, o zwróceniu się do osób decydujących o dostępie do instytucji oraz o dostosowaniu materiałów m.in. do umiejętności czytania uczestników (British Educational Research Association, 2024). Ogólne zasady opisuje hasło o świadomej zgodzie i RODO. Wymagania formalne, opinię komisji etycznej i sytuację uczniów pełnoletnich ustal na uczelni, bo to kwestia prawna, której poradnik nie rozstrzygnie.

W tej dziedzinie sam podpis nie wystarczy. Opisz, jak wyjaśniono badanie w sposób zrozumiały dla ucznia (krótkie zdania, obrazki, rozmowa) i po czym poznasz sprzeciw. Rezygnacja może nie mieć formy słów: odwrócenie się, odmowa wejścia do sali, płacz. Ustal te sygnały z wychowawcą, zanim zaczniesz. Dokumentacji i orzeczeń nie przepisuj do pracy, a o dostęp do informacji poproś przez szkołę, w zakresie objętym zgodą.

Po uzyskaniu zgody dyrektora szkoły rodzice lub opiekunowie 16 uczniów otrzymali pisemną informację o celu i przebiegu badania oraz formularz zgody. Zgodę wyraziło 14 opiekunów. Uczniom przedstawiono badanie w rozmowie indywidualnej, z użyciem krótkich zdań i ilustracji; 13 uczniów wyraziło chęć udziału. Przyjęto, że unikanie zajęć lub obserwacji i sygnalizowanie niechęci będą traktowane jak rezygnacja, bez konieczności jej uzasadnienia. Jedna osoba zmieniła szkołę w trakcie badania, a pełne dane uzyskano od 12 uczniów (75.0% uprawnionych).

Narzędzia: co wolno pokazać i kto ocenia

Część testów stosowanych w diagnozie ma ograniczony dostęp i może być używana tylko przez uprawnione osoby. Sprawdź, czy wolno Ci użyć narzędzia, i przeczytaj o licencji narzędzia badawczego. Nie publikuj w pracy pozycji testów chronionych, nawet w załączniku. Wystarczy nazwa, autorzy, liczba pozycji, sposób punktowania i właściwości (zob. opis narzędzia badawczego). Sprawdź też, czy narzędzie nadaje się dla Twojej grupy: skala samoopisu wymagająca czytania i pięciostopniowych odpowiedzi może nie mierzyć tego, co ma mierzyć.

Najczęstszy problem to oceniający. Wychowawca zna uczniów najlepiej, ale wie też, kto uczestniczy w programie, a czasem sam go prowadzi. Ocena może wtedy odzwierciedlać nadzieje, a nie tylko zachowanie (efekt oczekiwań). Rozwiązaniem jest druga miara i osoba oceniająca, która nie zna przydziału. Zwróć też uwagę na miarę. W analizie 645 badań programów edukacyjnych efekty były mniej więcej dwukrotnie większe przy miarach przygotowanych przez badacza i w badaniach małej skali (Cheung i Slavin, 2016). Dotyczyło to programów przedszkolnych, czytania, matematyki i przyrody, ale pytanie o niezależność miary jest uniwersalne.

W przykładzie obserwatorka nieznająca przydziału liczyła inicjacje kontaktu w trzech 10-minutowych obserwacjach na pomiar. Dwie osoby zakodowały 18 z 72 obserwacji (25.0%), a zgodność wyniosła ICC(2,1) = .91, 95% CI [.78, .96]. Jak ją policzyć, pokazuje wpis o zgodności sędziów. Rysunek 2 zestawia obie miary.

Wyniki 12 uczniów przed i po programie. W ocenie wychowawcy średni przyrost w oddziale z programem to 10.00 punktu, a w porównawczym 1.83. W obserwacji przyrost wynosi 0.78 inicjacji w oddziale z programem, a w porównawczym średnia spada o 0.15.
Rysunek 2. Szare linie to poszczególni uczniowie, czerwone – średnie. Wychowawca widzi zmianę u wszystkich uczniów z programem, a w obserwacji jeden uczeń ma wynik niższy niż przed programem. Obliczenia: R (dane symulowane).

Opis programu i wierność realizacji

Czytelnik powinien móc odtworzyć program: cele, liczbę i długość zajęć, kolejność tematów, metody, osobę prowadzącą i jej przygotowanie, dostosowania dla poszczególnych uczniów. Sam tytuł programu to za mało. Dopisz też, czy zajęcia odbyły się zgodnie z planem. Swanson i in. (2013) stwierdzili, że nawet w czołowych czasopismach mniej niż 70% artykułów informowało o wierności realizacji, a dane o jakości prowadzenia podawało 9.8% z tych, które opisały procedurę.

Pomyśl również o przenoszeniu umiejętności. Gresham i in. (2001) podsumowują metaanalizy, według których treningi umiejętności społecznych u uczniów z tzw. niepełnosprawnościami o wysokiej częstości nie przynosiły dużych, trwałych i uogólniających się zmian. Stąd w przykładzie miarą jest kontakt z rówieśnikami na przerwie, a nie wyuczone zachowanie podczas zajęć. Jeśli możesz, dodaj pomiar odroczony.

Opis programu: wersja wadliwa, opis problemu i wersja poprawiona
Jak bywa napisaneCo jest nie takPoprawiona wersja
„Przeprowadzono zajęcia rozwijające umiejętności społeczne zgodnie z programem autorskim.”Nie wiadomo, co, ile razy ani czy zrealizowano plan„Program obejmował 20 zajęć po 45 minut przez 10 tygodni. Mediana obecności wyniosła 18 zajęć (zakres 17–20). Niezależna osoba oceniła 5 zajęć według listy 10 elementów; zrealizowano 40 z 50 elementów (80.0%, zakres w zajęciach 70–90%).”

Wyniki: najpierw uczniowie, potem średnie

W małej grupie pokaż każdą osobę. Tabela poniżej korzysta z kodów nadanych losowo i nie zawiera wieku ani rozpoznań. Kolumna „ponad próg” mówi, czy przyrost przekroczył wskaźnik wiarygodnej zmiany (zob. też RCI, MDC i MCID). Dla skali SUS-N: SD w pretescie 6.59, rzetelność .90 (wartość przyjęta dla przykładu), SEM = 2.09, a próg 1.96 × √2 × SEM = 5.78 punktu (liczony z wartości niezaokrąglonych).

Fikcyjne wyniki indywidualne 12 uczniów w ocenie wychowawcy i w obserwacji
UczeńGrupaWychowawca: przed → poZmianaPonad prógObserwacja: przed → poZmiana
U1program28 → 33+5nie2.2 → 1.6−0.6
U2program39 → 48+9tak2.8 → 3.9+1.1
U3program37 → 49+12tak2.9 → 3.3+0.4
U4program27 → 41+14tak2.1 → 3.3+1.2
U5program26 → 32+6tak2.0 → 4.1+2.1
U6program31 → 45+14tak1.8 → 2.3+0.5
U7porównawcza22 → 23+1nie3.0 → 1.9−1.1
U8porównawcza40 → 44+4nie2.4 → 3.0+0.6
U9porównawcza19 → 17−2nie2.3 → 2.0−0.3
U10porównawcza25 → 30+5nie3.0 → 3.8+0.8
U11porównawcza33 → 34+1nie2.7 → 2.1−0.6
U12porównawcza30 → 32+2nie2.6 → 2.3−0.3

Próg wychowawcy przekroczyło 5 z 6 uczniów z programem i nikt z grupy porównawczej. Przy obserwacji policz próg ostrożnie. Podstawiając ICC między obserwatorami (.91), otrzymasz 0.34 inicjacji i „rzetelną poprawę” u 2 z 6 uczniów z grupy porównawczej. To sygnał, że zgodność obserwatorów nie zastępuje stabilności pomiaru: nie obejmuje zmienności zachowania z dnia na dzień. Do RCI potrzebna jest rzetelność test–retest, a jeśli jej nie masz, zaznacz to i nie opieraj się na tym progu.

Porównanie zmian liczysz na końcu. Przy tej liczebności dodaj odporny test Manna–Whitneya.

W ocenie wychowawcy przyrost wyniku SUS-N był większy w oddziale z programem (M = 10.00, SD = 3.95) niż w oddziale porównawczym (M = 1.83, SD = 2.48). Różnica wyniosła 8.17 punktu, 95% CI [3.81, 12.52], t(8.42) = 4.29, p = .002 (test Manna–Whitneya: U = 35.5, p = .006). W obserwacji prowadzonej przez osobę nieznającą przydziału różnica przyrostów wyniosła 0.93 inicjacji na 10 minut, 95% CI [−0.13, 2.00], t(9.51) = 1.97, p = .079 (U = 27.5, p = .148). Przedział obejmuje zarówno brak różnicy, jak i dwie dodatkowe inicjacje na 10 minut. Wychowawca oddziału z programem znał przydział, co utrudnia interpretację pierwszego wyniku. Dane fikcyjne.

Rozbieżność między miarami nie dowodzi stronniczości, bo wychowawca widzi ucznia w wielu sytuacjach, a obserwatorka w kilku. Opisz ją jednak i nie wybieraj miary, która wyszła lepiej. O tym, jak pisać o drugim wyniku, przeczytasz we wpisie jak opisać wynik nieistotny.

Język pełen szacunku

W piśmiennictwie o niepełnosprawności spotkasz zarówno formy stawiające osobę na pierwszym miejscu, jak i formy tożsamościowe. W polskich pracach domyślnie sprawdza się „osoba z niepełnosprawnością”. Dawnych terminów używaj tylko w cytacie lub w nazwie historycznego dokumentu. Jeżeli badasz konkretną społeczność, sprawdź, jak sama o sobie mówi.

Sformułowania do zmiany w pracy z pedagogiki specjalnej i ich zamienniki
ZamiastNapisz
„upośledzeni”, „niepełnosprawni uczniowie” jako określenie całej osoby„uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim”
„cierpi na autyzm”„uczeń w spektrum autyzmu”, „uczeń z rozpoznaniem autyzmu”
„dzieci normalne”, „zdrowe”„uczniowie bez orzeczenia”, „uczniowie w normie rozwojowej” (jeśli to ustalono)
„mimo niepełnosprawności dzielnie uczestniczył”„uczestniczył w 19 z 20 zajęć”
„poziom umysłowy dziecka w wieku 7 lat”konkretne umiejętności i wynik zmierzony wskazanym narzędziem

Dyskusja i wnioski: bez obietnic

Postulaty dla szkoły są mile widziane, ale zwykle wyprzedzają dane. Zasady znajdziesz we wpisach o wnioskach i rekomendacjach oraz o ograniczeniach. Wyniki uczniów z jednej szkoły nie mówią nic pewnego o innych (trafność zewnętrzna). Jeśli oceniasz program prowadzony we własnej placówce, zajrzyj też do wpisu o ewaluacji programu.

Wnioski: wersja wadliwa, opis problemu i wersja poprawiona
Jak bywa napisaneCo jest nie takPoprawiona wersja
„Program okazał się skuteczny i należy go wprowadzić do wszystkich szkół specjalnych.”Jeden oddział bez losowania, a miara niezależna dała wynik nierozstrzygnięty„Większą zmianę w oddziale z programem odnotowano w ocenie wychowawcy; w obserwacji niezależnej wynik pozostał nierozstrzygnięty. Program warto sprawdzić w większej liczbie oddziałów i z oceniającymi nieznającymi przydziału.”
„Wszyscy uczniowie poczynili postępy.”Średnia ukryła ucznia U1, który w obserwacji miał wynik niższy niż przed programem„W obserwacji wynik wzrósł u 5 z 6 uczniów, a u jednego się obniżył; pojedyncze wyniki są podane w tabeli.”
Badanie objęło dwa oddziały jednej szkoły, a przydział do programu nie był losowy, dlatego różnicy między grupami nie można oddzielić od różnic między oddziałami i ich wychowawcami. Ocena wychowawcy powstała przy znajomości przydziału. Liczebność 12 uczniów nie pozwalała wykryć różnic innych niż bardzo duże, zaś niejednorodność grupy utrudnia wskazanie typowego przebiegu zmiany. Brak pomiaru odroczonego nie pozwala stwierdzić, czy zmiany się utrzymały. Wnioski dotyczą wyłącznie badanych uczniów.

Najczęstsze błędy

  • Tytuł o całej populacji, a badanie w jednym oddziale.
  • Sama średnia przy kilku uczniach, bez wyników indywidualnych.
  • Wychowawca-prowadzący jako jedyny oceniający, bez wzmianki o tym ograniczeniu.
  • Zgoda rodzica bez przyzwolenia ucznia i brak opisu, jak uczniowi przedstawiono badanie.
  • Identyfikujące opisy przypadków: wiek, płeć, rozpoznanie i szkoła w jednym zdaniu.
  • Pozycje chronionego testu w załączniku albo użycie narzędzia bez uprawnień.
  • Nieistotny wynik jako dowód braku zmiany przy kilkunastu osobach.
  • Program opisany jednym zdaniem, bez danych o obecności i wierności realizacji.

Lista kontrolna

  • Przedmiot i problemy odpowiadają temu, co faktycznie zmierzono i u kogo.
  • Terminy są aktualne i konsekwentne, a dawne tylko w cytatach.
  • Charakterystyka grupy pokazuje niejednorodność, ale nie pozwala rozpoznać ucznia.
  • Opisano zgodę instytucji, opiekunów i uczniów oraz ubytek na każdym etapie.
  • Schemat pasuje do liczby uczniów i pomiarów.
  • Przynajmniej jedna miara pochodzi od osoby nieznającej przydziału.
  • Podano zgodność obserwatorów na oznaczonej części materiału.
  • Prawa do narzędzi są sprawdzone, a treść testów chronionych nie jest ujawniona.
  • Program opisano tak, by dało się go odtworzyć, wraz z obecnością i wiernością.
  • Wyniki indywidualne są obok średnich, z przedziałami ufności.
  • Wnioski nie wychodzą poza badaną grupę i nie są zaleceniami dla szkół.

Pozostałe wpisy tej serii znajdziesz na końcu artykułu jedna praca, trzy kierunki. Blisko tego tematu jest też praca z logopedii, w której również pracuje się na małych grupach i ocenach indywidualnych.

Bibliografia oprogramowania

Liczby w fikcyjnym przykładzie pochodzą z danych symulowanych w R 4.5.3. ICC policzono w pakiecie psych, a rysunki przygotowano w pakiecie ggplot2.

  1. R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
  2. psych (wersja 2.6.5): Revelle, W. (2026). psych: Procedures for psychological, psychometric, and personality research (R package version 2.6.5) [Computer software]. Northwestern University. https://CRAN.R-project.org/package=psych
  3. ggplot2 (wersja 4.0.2): Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis. Springer. https://ggplot2.tidyverse.org

Najczęstsze pytania

Czy w pracy z pedagogiki specjalnej można badać tylko kilku uczniów?

Tak, jeśli schemat i wnioski są do tego dopasowane. Przy kilku uczniach sprawdza się wielokrotny pomiar każdej osoby, np. wielokrotna linia bazowa, oraz opis wyników indywidualnych. Nie uogólniaj wyników na innych uczniów i sprawdź, czego oczekuje promotor.

Czym jest asentyment ucznia w badaniach?

To własne przyzwolenie dziecka lub osoby, która nie udziela zgody prawnej samodzielnie. Nie zastępuje zgody opiekuna, lecz ją uzupełnia. W pracy opisz, jak przedstawiono uczniowi badanie i jakie sygnały uznawano za rezygnację. Formalne wymagania ustal na uczelni.

Czy nauczyciel może oceniać uczniów, z którymi prowadzi program?

Może, ale wie, kto uczestniczy w programie, więc jego ocena nie jest niezależna. Dodaj drugą miarę, najlepiej od osoby nieznającej przydziału, i podaj zgodność obserwatorów. Rozbieżność obu miar opisz w wynikach, zamiast wybierać tę korzystniejszą.

Jak pisać o uczniach z niepełnosprawnością w pracy dyplomowej?

Domyślnie używaj formy „uczeń z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim” i nie określaj osoby samą diagnozą. Dawne terminy zostaw w cytatach. Unikaj też współczucia i podziwu; podawaj fakty, np. liczbę zajęć, w których uczeń brał udział.

Czy mogę dołączyć do pracy test, którym badałam uczniów?

Testów chronionych zwykle nie wolno kopiować, nawet w załączniku. Podaj nazwę, autorów, liczbę pozycji, sposób punktowania i właściwości narzędzia. Wcześniej sprawdź, czy masz prawo z niego korzystać i czy nadaje się dla tej grupy.

Powiązane hasła

Przeczytaj też

Piszesz pracę z pedagogiki specjalnej i masz małą grupę?

Pomożemy dobrać schemat i analizę do liczby uczniów, sprawdzimy obliczenia w R lub SPSS i wyjaśnimy wyniki tak, żebyś umiał(a) samodzielnie je opisać i obronić.

Oferta dla studentówWyceń analizę

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. British Educational Research Association. (2024). Ethical guidelines for educational research (5th ed.). https://www.bera.ac.uk/publication/ethical-guidelines-for-educational-research-fifth-edition-2024-online ● Otwarty dostęp
  2. Cheung, A. C. K., & Slavin, R. E. (2016). How methodological features affect effect sizes in education. Educational Researcher, 45(5), 283–292. https://doi.org/10.3102/0013189x16656615
  3. Gersten, R., Fuchs, L. S., Compton, D., Coyne, M., Greenwood, C., & Innocenti, M. S. (2005). Quality indicators for group experimental and quasi-experimental research in special education. Exceptional Children, 71(2), 149–164. https://doi.org/10.1177/001440290507100202
  4. Gresham, F. M., Sugai, G., & Horner, R. H. (2001). Interpreting outcomes of social skills training for students with high-incidence disabilities. Exceptional Children, 67(3), 331–344. https://doi.org/10.1177/001440290106700303
  5. Horner, R. H., Carr, E. G., Halle, J., McGee, G., Odom, S., & Wolery, M. (2005). The use of single-subject research to identify evidence-based practice in special education. Exceptional Children, 71(2), 165–179. https://doi.org/10.1177/001440290507100203
  6. Parker, R. I., & Vannest, K. (2009). An improved effect size for single-case research: Nonoverlap of all pairs. Behavior Therapy, 40(4), 357–367. https://doi.org/10.1016/j.beth.2008.10.006
  7. Schalock, R. L., Luckasson, R., & Tassé, M. J. (2021). An overview of Intellectual Disability: Definition, diagnosis, classification, and systems of supports (12th ed.). American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities, 126(6), 439–442. https://doi.org/10.1352/1944-7558-126.6.439
  8. Swanson, E., Wanzek, J., Haring, C., Ciullo, S., & McCulley, L. (2013). Intervention fidelity in special and general education research journals. The Journal of Special Education, 47(1), 3–13. https://doi.org/10.1177/0022466911419516
  9. Tate, R. L., Perdices, M., Rosenkoetter, U., Shadish, W., Vohra, S., Barlow, D. H., Horner, R., Kazdin, A., Kratochwill, T., McDonald, S., Sampson, M., Shamseer, L., Togher, L., Albin, R., Backman, C., Douglas, J., Evans, J. J., Gast, D., Manolov, R., . . . Wilson, B. (2016). The Single-Case Reporting Guideline In BEhavioural Interventions (SCRIBE) 2016 statement. Archives of Scientific Psychology, 4(1), 1–9. https://doi.org/10.1037/arc0000026 ● Otwarty dostęp

Cytowania BibTeX

@techreport{bera2024ethical, author={{British Educational Research Association}}, title={{Ethical guidelines for educational research}}, year={2024}, edition={5}, url={https://www.bera.ac.uk/publication/ethical-guidelines-for-educational-research-fifth-edition-2024-online}}
@article{cheung2016how, author={Cheung, Alan C. K. and Slavin, Robert E.}, title={{How methodological features affect effect sizes in education}}, journal={Educational Researcher}, year={2016}, volume={45}, number={5}, pages={283--292}, doi={10.3102/0013189x16656615}}
@article{gersten2005quality, author={Gersten, Russell and Fuchs, Lynn S. and Compton, Donald and Coyne, Michael and Greenwood, Charles and Innocenti, Mark S.}, title={{Quality indicators for group experimental and quasi-experimental research in special education}}, journal={Exceptional Children}, year={2005}, volume={71}, number={2}, pages={149--164}, doi={10.1177/001440290507100202}}
@article{gresham2001interpreting, author={Gresham, Frank M. and Sugai, George and Horner, Robert H.}, title={{Interpreting outcomes of social skills training for students with high-incidence disabilities}}, journal={Exceptional Children}, year={2001}, volume={67}, number={3}, pages={331--344}, doi={10.1177/001440290106700303}}
@article{horner2005use, author={Horner, Robert H. and Carr, Edward G. and Halle, James and McGee, Gail and Odom, Samuel and Wolery, Mark}, title={{The use of single-subject research to identify evidence-based practice in special education}}, journal={Exceptional Children}, year={2005}, volume={71}, number={2}, pages={165--179}, doi={10.1177/001440290507100203}}
@article{parker2009improved, author={Parker, Richard I. and Vannest, Kimberly}, title={{An improved effect size for single-case research: Nonoverlap of all pairs}}, journal={Behavior Therapy}, year={2009}, volume={40}, number={4}, pages={357--367}, doi={10.1016/j.beth.2008.10.006}}
@article{schalock2021overview, author={Schalock, Robert L. and Luckasson, Ruth and Tass{\'e}, Marc J.}, title={{An overview of Intellectual Disability: Definition, diagnosis, classification, and systems of supports (12th ed.)}}, journal={American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities}, year={2021}, volume={126}, number={6}, pages={439--442}, doi={10.1352/1944-7558-126.6.439}}
@article{swanson2013intervention, author={Swanson, Elizabeth and Wanzek, Jeanne and Haring, Christa and Ciullo, Stephen and McCulley, Lisa}, title={{Intervention fidelity in special and general education research journals}}, journal={The Journal of Special Education}, year={2013}, volume={47}, number={1}, pages={3--13}, doi={10.1177/0022466911419516}}
@article{tate2016scribe, author={Tate, Robyn L. and Perdices, Michael and Rosenkoetter, Ulrike and Shadish, William and Vohra, Sunita and Barlow, David H. and Horner, Robert and Kazdin, Alan and Kratochwill, Thomas and McDonald, Skye and Sampson, Margaret and Shamseer, Larissa and Togher, Leanne and Albin, Richard and Backman, Catherine and Douglas, Jacinta and Evans, Jonathan J. and Gast, David and Manolov, Rumen and Mitchell, Geoffrey and Nickels, Lyndsey and Nikles, Jane and Ownsworth, Tamara and Rose, Miranda and Schmid, Christopher H. and Wilson, Barbara}, title={{The Single-Case Reporting Guideline In BEhavioural Interventions (SCRIBE) 2016 statement}}, journal={Archives of Scientific Psychology}, year={2016}, volume={4}, number={1}, pages={1--9}, doi={10.1037/arc0000026}}
R