Prace dyplomowe · Pisanie pracy

Wstęp do pracy w pięciu dziedzinach – jeden temat, pięć wersji

Aktywność fizyczna osób starszych w pięciu wstępach: z psychologii, pielęgniarstwa, fizjoterapii, pedagogiki i zarządzania. Czytasz pełne, fikcyjne akapity i widzisz, od czego każdy się zaczyna, jak dochodzi do luki i celu oraz ile ma liczb.

Strona główna / Blog / Wstęp w pięciu dziedzinach
W skrócie: Ten sam temat wymaga w każdej dziedzinie innego początku, innej luki i innego celu. Psychologia często zaczyna od rozbieżności i pyta o mechanizm, pielęgniarstwo od sytuacji w placówce, fizjoterapia od funkcji i konkretnego programu, pedagogika od roli edukacji i celów kształcenia, a zarządzanie od budżetu i uczestnictwa. Poniżej znajdziesz pięć pełnych, fikcyjnych wstępów o aktywności fizycznej osób starszych z komentarzem, tabelę porównawczą i mapę liczb.

Jeden temat, pięć wstępów

Pięć osób z pięciu kierunków pisze pracę o aktywności fizycznej osób starszych. Każda ma ten sam punkt wyjścia i każda musi napisać wstęp. Po lekturze ich tekstów widać, że różni je przede wszystkim pierwsze zdanie, rodzaj luki i miejsce, w którym pojawiają się liczby. Cel pracy, choć dotyczy tej samej grupy, za każdym razem obiecuje coś innego.

Ogólne zasady wstępu opisuje poradnik wstęp i cel pracy, a sposób szukania i uzasadniania luki wpis luka badawcza. Całą pracę w trzech kierunkach pokazuje wpis jedna praca, trzy podejścia. Tutaj zajmujemy się jednym rozdziałem i czytamy go dokładnie: pięć pełnych wstępów, a przy każdym komentarz, co jest typowe dla dziedziny i z czego to wynika.

Dwa zastrzeżenia. Wszystkie przykłady są fikcyjne: poradnia, ośrodek, uniwersytet trzeciego wieku i gmina nie istnieją, a liczby o nich są wymyślone. Cytowane przeglądy i badania są prawdziwe i opisane zgodnie z ich streszczeniami, a w miejscach „[autorzy, rok]” wstawisz własne źródła. Różnice między kierunkami to częste konwencje, a nie reguły. Wymagania Twojej uczelni i promotora mają pierwszeństwo.

Wspólny punkt wyjścia i pięć dróg

Wszystkie teksty mają ten sam szkielet: otwarcie, stan wiedzy, luka, znaczenie i cel. Lingard (2015) opisuje to jako problem, lukę i haczyk, czyli wejście do rozmowy, która już trwa. Wspólny jest też materiał. Autorzy znają zalecenia WHO i wiedzą, że część osób starszych się nie rusza. Każdy z nich inaczej odpowiada jednak na pytanie, dlaczego czytelnik miałby się tym przejąć.

Tabela-schemat: pięć wierszy dla psychologii, pielęgniarstwa, fizjoterapii, pedagogiki i zarządzania oraz trzy kolumny: od czego się zaczyna, jaka luka, co obiecuje cel. Psychologia zaczyna od rozbieżności między zaleceniem a zachowaniem, luką jest mechanizm, cel to sprawdzenie moderacji. Pielęgniarstwo zaczyna od sytuacji w poradni, luką są brakujące dane o pacjentach, cel to opis wiedzy i edukacji. Fizjoterapia zaczyna od funkcji i ryzyka upadku, luką jest opis programu, cel to opis programu i zmiana wyników. Pedagogika zaczyna od roli edukacji seniorów, luką są osiągane cele kształcenia, cel to ustalenie stopnia osiągania celów. Zarządzanie zaczyna od budżetu i uczestnictwa, luką jest forma organizacji, cel to porównanie form realizacji.
Rysunek 1. Pięć dróg przez ten sam wstęp. Schemat przygotowany w R na podstawie fikcyjnych przykładów poniżej.

Psychologia: luka w wyjaśnieniu

Tytuł roboczy: Samoskuteczność w zakresie ćwiczeń a aktywność fizyczna osób starszych. Moderująca rola obawy przed upadkiem.

Choć wytyczne WHO zalecają dorosłym 150–300 minut aktywności o umiarkowanej intensywności tygodniowo (Bull i in., 2020), sama znajomość zaleceń często nie przekłada się na regularny ruch [autorzy, rok]. Jednym z częściej badanych wyjaśnień tej rozbieżności jest samoskuteczność, czyli przekonanie, że potrafi się wykonać dane działanie także wtedy, gdy pojawiają się przeszkody [autorzy, rok]. W przeglądzie 24 badań z udziałem osób w wieku co najmniej 60 lat interwencje zwiększały samoskuteczność (d = 0.37) i aktywność fizyczną (d = 0.14), ale techniki samoregulacji, takie jak wyznaczanie celów i monitorowanie własnego zachowania, wiązały się z niższym poziomem obu tych zmiennych (French i in., 2014).

Wynik ten trudno pogodzić z założeniem, że ten sam mechanizm działa w każdym wieku. Nie wiadomo, czy związek samoskuteczności z aktywnością jest u osób starszych równie silny, gdy towarzyszy mu obawa przed upadkiem, która może skłaniać do unikania ruchu także osoby przekonane o swoich możliwościach. Odpowiedź pozwoliłaby doprecyzować, w jakich warunkach samoskuteczność wyjaśnia zachowania zdrowotne w późnym wieku.

Celem pracy jest sprawdzenie, czy obawa przed upadkiem moderuje związek samoskuteczności w zakresie ćwiczeń z poziomem aktywności fizycznej u osób w wieku co najmniej 65 lat. Przyjęto hipotezę, że im większa obawa, tym słabszy będzie ten związek.

Przykład fikcyjny, wymyślony projekt badania. Prawdziwe są tylko publikacje Bull i in. (2020) oraz French i in. (2014); w miejsca „[autorzy, rok]” wstaw własne źródła.

Co tu jest typowe i dlaczego. Psychologia często zaczyna od rozbieżności, którą trzeba wyjaśnić: ludzie wiedzą, co robić, ale tego nie robią. Liczby służą tu temu wyjaśnieniu. Przegląd French i współpracowników (2014) nie jest ozdobą, bo dostarcza nieoczekiwanego wyniku, z którego wyrasta luka. Luka dotyczy mechanizmu, a więc pytania „kiedy i dlaczego”, i prowadzi wprost do hipotezy wyprowadzonej z teorii. Znaczenie ma charakter teoretyczny. Czasownik „moderuje” odnosi się do związku, bo w badaniu przekrojowym nie sposób mówić o wpływie (zob. korelacja a przyczynowość). Pomiar zmiennych wstęp jedynie sygnalizuje, a konkretne narzędzia, takie jak FES-I do pomiaru obawy przed upadkiem, opisz dopiero w metodzie. Cały układ takiej pracy znajdziesz we wpisie jak napisać pracę z psychologii.

Pielęgniarstwo: problem z poradni

Tytuł roboczy: Wiedza o zalecanej aktywności fizycznej i edukacja zdrowotna pacjentów po 65. roku życia w poradni POZ.

Pielęgniarka w poradni podstawowej opieki zdrowotnej spotyka starszych pacjentów wielokrotnie w ciągu roku: przy szczepieniach, pomiarach ciśnienia i edukacji w chorobach przewlekłych. Rozmowa o ruchu bywa w tych wizytach pomijana albo kończy się ogólną radą, by „więcej się ruszać” [autorzy, rok]. W badanej poradni z 1240 pacjentów w wieku co najmniej 65 lat tylko 186 (15.0%) miało w dokumentacji z ostatnich 12 miesięcy wpis o edukacji dotyczącej aktywności fizycznej.

W przeglądzie 15 randomizowanych badań z podstawowej opieki zdrowotnej (N = 8745), obejmujących dorosłych o siedzącym trybie życia, promowanie aktywności, najczęściej w formie porad lub poradnictwa, wiązało się z wyższą deklarowaną aktywnością po 12 miesiącach (Orrow i in., 2012). Przegląd nie dotyczył jednak wyłącznie osób starszych. W badanej poradni nie wiadomo też, ilu pacjentów zna zalecaną ilość ruchu i jak często słyszeli o niej od personelu. Bez tych danych trudno zdecydować, czy edukację warto dodać do wizyt kontrolnych, czy przygotować ją dla wybranych grup pacjentów.

Celem pracy jest określenie poziomu wiedzy o zalecanej aktywności fizycznej u pacjentów w wieku co najmniej 65 lat korzystających z jednej poradni POZ oraz odsetka osób, które otrzymały edukację na ten temat w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

Przykład fikcyjny: poradnia, liczby o niej i sam projekt są wymyślone. Prawdziwa jest tylko publikacja Orrow i in. (2012); w miejsca „[autorzy, rok]” wstaw własne źródła.

Co tu jest typowe i dlaczego. W wielu pracach z pielęgniarstwa punktem wyjścia jest sytuacja znana z pracy, bo od niej zależy, kto i co może zmienić. Stąd w pierwszym akapicie liczba z własnej placówki. Taka liczba pełni funkcję uzasadnienia i nie jest wynikiem badania: pochodzi z zestawienia sprzed badania, więc podaj jego źródło i datę oraz upewnij się, że masz zgodę na jej użycie. Luka ma dwie części: przegląd nie dotyczy tej grupy, a w poradni brakuje danych. Znaczenie jest decyzją organizacyjną, a nie zaleceniem klinicznym. Cel jest opisowy, dlatego wystarczą pytania badawcze bez hipotez, a sformułowanie „jedna poradnia POZ” od razu ogranicza uogólnianie. Jeśli promotor oczekuje struktury PICO, pytanie zapiszesz w niej bez zmiany treści wstępu. Więcej o takim układzie: jak napisać pracę z pielęgniarstwa.

Fizjoterapia: funkcja i konkretny program

Tytuł roboczy: Sprawność i równowaga osób starszych po 10-tygodniowym programie ćwiczeń w ośrodku dziennym.

Z wiekiem pogarszają się siła kończyn dolnych, równowaga i chód, co utrudnia samodzielne poruszanie się w codziennych czynnościach [autorzy, rok]. Co najmniej jedna trzecia osób po 65. roku życia mieszkających w środowisku domowym upada w ciągu roku (Sherrington i in., 2019).

W przeglądzie Cochrane ćwiczenia zmniejszały częstość upadków o 23% w porównaniu z interwencjami kontrolnymi (RaR = 0.77, 95% CI [0.71, 0.83]; 59 badań; Sherrington i in., 2019). Nie mówi to jednak, jak ma wyglądać program w konkretnych warunkach. Niewiele jest dokładnych opisów krótkich programów grupowych łączących równowagę i siłę, prowadzonych w ośrodkach dziennych [autorzy, rok]. Taki opis jest potrzebny, aby program dało się powtórzyć i ocenić jego wykonalność.

Celem pracy jest opis 10-tygodniowego programu ćwiczeń równowagi i siły, prowadzonego 2 razy w tygodniu, oraz sprawdzenie, czy wyniki testu Timed Up and Go i skali równowagi Berga po zakończeniu programu różnią się od wyników sprzed jego rozpoczęcia u osób w wieku co najmniej 65 lat.

Przykład fikcyjny: program i ośrodek są wymyślone. Prawdziwa jest tylko publikacja Sherrington i in. (2019); w miejsca „[autorzy, rok]” wstaw własne źródła. Fragment jest przykładem pisania, a nie zaleceniem klinicznym.

Co tu jest typowe i dlaczego. Fizjoterapia często zaczyna od funkcji: co pacjent może zrobić i co mu grozi. Przegląd Cochrane daje liczby o największej wadze, więc wystarczy jeden wynik z przedziałem ufności i liczbą badań. Dla czytelnika to one, a nie p, mówią o wiarygodności. Luka nie podważa ćwiczeń. Dotyczy tego, czy konkretny program w konkretnych warunkach da się wykonać i powtórzyć. Dlatego cel od razu podaje dawkę: tygodnie i częstość. Pełny opis zgodny z TIDieR trafi do metody, co pokazuje wpis jak napisać pracę z fizjoterapii. Zwróć uwagę na czasownik „różnią się”. Bez grupy porównawczej nie napiszesz „skuteczność”, bo układ przed i po pozwala opisać zmianę, ale nie jej przyczynę. Narzędzia dobrane w celu wymagają potem własnych opisów: zob. Timed Up and Go i skala Berga.

Pedagogika: cele kształcenia i miejsce edukacji

Tytuł roboczy: Osiąganie celów kształcenia na zajęciach o aktywności fizycznej w uniwersytecie trzeciego wieku.

Edukacja osób starszych przestaje być traktowana wyłącznie jako sposób wypełnienia wolnego czasu i coraz częściej opisuje się ją jako element aktywnego starzenia się [autorzy, rok]. W badaniu 416 słuchaczy w wieku co najmniej 60 lat, uczestniczących w pozaformalnych kursach ogólnych, dłuższy udział wiązał się z wyższym dobrostanem psychicznym (Narushima i in., 2018). Uniwersytety trzeciego wieku włączają do swojej oferty także zajęcia o zdrowiu i ruchu [autorzy, rok].

Cele takich zajęć bywają jednak formułowane jako tematy („aktywność po sześćdziesiątce”), a nie jako to, co słuchacz ma potrafić po ich zakończeniu [autorzy, rok]. Taksonomia celów kształcenia porządkuje je według poziomu procesów poznawczych (Krathwohl, 2002), lecz niewiele wiadomo o tym, czy słuchacze osiągają cele wykraczające poza zapamiętanie informacji, takie jak zaplanowanie własnego tygodnia aktywności. Wiedza o tym, które cele są osiągane, może pomóc prowadzącym w projektowaniu programu zajęć.

Przedmiotem badań są efekty zajęć o aktywności fizycznej prowadzonych na uniwersytecie trzeciego wieku. Celem poznawczym pracy jest ustalenie, w jakim stopniu słuchacze w wieku co najmniej 60 lat osiągają cele kształcenia na poziomie zapamiętania, zrozumienia i zastosowania wiedzy. Celem praktycznym jest opracowanie wskazówek do planowania takich zajęć.

Przykład fikcyjny, wymyślony projekt badania. Prawdziwe są tylko publikacje Narushima i in. (2018) oraz Krathwohl (2002); w miejsca „[autorzy, rok]” wstaw własne źródła.

Co tu jest typowe i dlaczego. W pedagogice wstęp często otwiera rozważanie o roli edukacji i o miejscu, w którym się ona odbywa, a dopiero potem pojawia się badana grupa. Liczb jest tu najmniej, bo ciężar argumentu leży na znaczeniu kształcenia. Na uwagę zasługują dwa różne „cele”: cele kształcenia dotyczą słuchaczy i są zmienną w badaniu, a cel pracy mówi, co ustali autor. Ich pomylenie jest bardzo częste, dlatego warto od razu nazwać, które słowo znaczy co. Luka opiera się na ramie klasyfikacji celów (Krathwohl, 2002). Podział na przedmiot badań oraz cel poznawczy i praktyczny to polska konwencja, którą szczegółowo omawia wpis jak napisać pracę z pedagogiki. Można ją spotkać w wielu pracach, ale nie wszędzie jest wymagana.

Zarządzanie: budżet, uczestnictwo i forma realizacji

Tytuł roboczy: Forma realizacji a wykorzystanie miejsc i koszt programów aktywności dla seniorów w gminach.

Gminy coraz częściej finansują programy aktywności dla seniorów, lecz o powodzeniu takiego programu nie decyduje sama liczba zaplanowanych zajęć [autorzy, rok]. W gminie objętej badaniem roczny budżet programu wyniósł 148 000 zł. Spośród 360 zaplanowanych miejsc wykorzystano 298 (82.8%), a co najmniej połowę zajęć ukończyło 214 osób, co daje około 692 zł na każdą z nich.

Model RE-AIM zakłada, że wpływ programu na zdrowie populacji zależy od jego zasięgu, skuteczności, przyjęcia przez organizacje, realizacji i utrzymania (Glasgow i in., 1999). W publikacjach o programach dla seniorów częściej omawia się jednak efekty u uczestników niż sposób ich organizowania [autorzy, rok]. Nie wiadomo, czy w polskich samorządach forma realizacji, czyli prowadzenie programu przez jednostkę gminną albo zlecenie go organizacji pozarządowej, wiąże się z wykorzystaniem miejsc i kosztem na uczestnika. Odpowiedź ułatwi urzędom decyzję o formie zlecania zadań i pozwoli lepiej planować budżet.

Celem pracy jest porównanie programów aktywności dla seniorów w 24 gminach jednego województwa pod względem odsetka wykorzystanych miejsc, odsetka osób kończących program i kosztu na uczestnika w zależności od formy realizacji.

Przykład fikcyjny: gmina, budżet i liczby są wymyślone. Prawdziwa jest tylko publikacja Glasgow i in. (1999); w miejsca „[autorzy, rok]” wstaw własne źródła.

Co tu jest typowe i dlaczego. Zarządzanie otwiera wstęp wielkościami, z którymi organizacja musi sobie poradzić: budżetem, miejscami, kosztem. Ramę daje model organizacyjny, tutaj RE-AIM (Glasgow i in., 1999), którego wymiary zamieniają ogólne „powodzenie programu” w mierzalne wskaźniki. Sandberg i Alvesson (2011), po przejrzeniu 52 artykułów, stwierdzili, że w naukach o organizacji wskazywanie luk jest najczęstszym sposobem konstruowania pytań, więc recenzent zwykle będzie jej we wstępie szukał. Jednostką analizy jest tu program lub gmina, a nie senior, co widać w celu („24 gminy”). Taka decyzja wpływa potem na dobór próby i analizę. Znaczenie dotyczy decyzji urzędu, a „wiąże się” zamiast „wpływa” odpowiada danym, w których formy realizacji nie przydzielono losowo. Dalszy ciąg znajdziesz w poradniku jak napisać pracę z zarządzania i ekonomii, a pomiar programu we wpisie o ewaluacji w jednej placówce.

Porównanie pięciu wstępów

Porównanie pięciu fikcyjnych wstępów o aktywności fizycznej osób starszych według kierunku
ElementPsychologiaPielęgniarstwoFizjoterapiaPedagogikaZarządzanie
Pierwsze zdanie dotyczyrozbieżności między zaleceniem a zachowaniemsytuacji w poradni POZfunkcji i ryzyka upadkuroli edukacji seniorówpieniędzy i organizacji programów
Rodzaj lukimechanizmbrak danych dla tej grupy i placówkiopis i wykonalność programuniezbadane cele kształceniasposób organizacji
Argument „i co z tego”teoretycznydecyzja w poradnimożliwość powtórzenia programuplanowanie zajęćdecyzja urzędu i budżet
Czasownik celusprawdzenie, czy moderujeokreślenie poziomu i odsetkaopis i sprawdzenie, czy różnią sięustalenie, w jakim stopniuporównanie
Co następuje po celuhipoteza kierunkowapytania badawczepytanie o zmianęproblem główny i szczegółowehipotezy H1a, H1b
Prawdopodobny układprzekrojowy, moderacjaprzekrojowy, opisowyprzed i po, jedna grupajednorazowy test i ankietaporównanie gmin, dane wtórne
Liczba słów198192156182171
Podane wartości610837

Tabela opisuje nasze przykłady, a nie zasady. Podobne porównanie kolejnych rozdziałów znajdziesz we wpisach o opisie wyniku w pięciu dziedzinach i o dyskusji w pięciu dziedzinach.

Ile liczb i gdzie

Policzyliśmy wartości podane w każdym z przykładów: odsetki, liczebności, wielkości efektu, parametry programu, a oszacowanie z przedziałem ufności liczyliśmy jako jedną. Wynik przedstawia rysunek 2.

Mapa cieplna liczby podanych wartości w pięciu ruchach wstępu dla pięciu kierunków. Otwarcie: psychologia 1, pielęgniarstwo 5, fizjoterapia 2, pedagogika 0, zarządzanie 6. Stan wiedzy: psychologia 4, pielęgniarstwo 3, fizjoterapia 3, pedagogika 2, zarządzanie 0. Luka i znaczenie: 0 we wszystkich kierunkach. Cel: psychologia 1, pielęgniarstwo 2, fizjoterapia 3, pedagogika 1, zarządzanie 1. Razem: psychologia 6, pielęgniarstwo 10, fizjoterapia 8, pedagogika 3, zarządzanie 7.
Rysunek 2. Liczba wartości podanych w poszczególnych ruchach pięciu fikcyjnych wstępów. Jest to przegląd naszych przykładów, a nie pomiar rzeczywistych prac.

Z rysunku wynikają trzy wskazówki. Po pierwsze, liczby skupiają się na początku i w stanie wiedzy, a w luce i znaczeniu w tych przykładach nie ma ich wcale. Lukę opisuje się słowami, bo jest brakiem wiedzy. Po drugie, różni się ich pochodzenie. Psychologia i fizjoterapia opierają się na liczbach z przeglądów, a pielęgniarstwo i zarządzanie na liczbach z własnej placówki. Po trzecie, liczby w celu to parametry projektu, takie jak wiek czy czas trwania programu, a nie wyniki. Wyników własnego badania we wstępie nie podajesz. Dane zebrane przed badaniem to co innego: uzasadniają temat, ale muszą mieć podane źródło i rok. Jak przywoływać liczby z cudzych badań bez streszczania autor po autorze, pokazuje wpis o syntezie literatury.

Jak bywa napisane i jak poprawić

Jak bywa napisane (pielęgniarstwo): „Aktywność fizyczna jest bardzo ważna dla zdrowia osób starszych. Pielęgniarka powinna edukować pacjentów. Dlatego postanowiono przeprowadzić ankietę.”

Co jest nie tak: pierwsze zdanie jest hasłem, drugie to powinność bez źródła, a trzecie nazywa czynność zamiast celu.

Poprawione: „W badanej poradni z 1240 pacjentów w wieku co najmniej 65 lat tylko 186 (15.0%) miało w dokumentacji wpis o edukacji dotyczącej aktywności fizycznej. Celem pracy jest określenie poziomu wiedzy pacjentów na ten temat i odsetka osób, które taką edukację otrzymały.”

Jak bywa napisane (fizjoterapia): „Program ćwiczeń okazał się skuteczny, co potwierdza potrzebę jego stosowania u osób starszych.”

Co jest nie tak: wynik i wniosek we wstępie, „skuteczny” bez grupy porównawczej i zalecenie, którego praca nie może uzasadnić.

Poprawione: „Celem pracy jest opis programu i sprawdzenie, czy wyniki testu Timed Up and Go po jego zakończeniu różnią się od wyników sprzed rozpoczęcia.”

Jak bywa napisane (zarządzanie): „W literaturze brakuje badań o programach dla seniorów, dlatego celem pracy jest zbadanie wpływu formy organizacji na koszty.”

Co jest nie tak: teza o braku badań dotyczy całej literatury, a „wpływ” zakłada przyczynowość. Bez losowego przydziału form nie jest to uzasadnione.

Poprawione: „W przeszukanych bazach [nazwy, data] publikacje o programach dla seniorów dotyczyły głównie efektów u uczestników. Celem pracy jest porównanie form realizacji pod względem kosztu na uczestnika.”

Jak bywa napisane (psychologia): pierwszy akapit zawiera siedem statystyk o starzeniu się, a żadna nie łączy się z samoskutecznością.

Co jest nie tak: liczby nie prowadzą do luki. Każda wartość powinna wspierać konkretne ogniwo argumentu.

Poprawione: zostaw jedną liczbę o zaleceniu i jeden wynik przeglądu, z którego wyprowadzisz niewiadomą, jak w przykładzie powyżej.

Szablony końca wstępu

Wybierz zdanie pasujące do Twojego kierunku i wstaw własne elementy. Nie kopiuj fikcyjnych liczb z przykładów.

Nie wiadomo, czy [związek X i Y] występuje w [populacji], gdy [czynnik teoretyczny]. Celem pracy jest sprawdzenie, czy [moderator lub mediator] [moderuje / pośredniczy w] związku [X] z [Y]. Przyjęto hipotezę, że [kierunek zależności].
W [placówka, okres] [dana z dokumentacji, źródło]. Brakuje danych o tym, [czego dokładnie]. Celem pracy jest określenie [poziomu lub odsetka] u [grupa] w [jedna placówka].
Celem pracy jest opis [liczba tygodni]-tygodniowego programu [rodzaj ćwiczeń], prowadzonego [częstość], oraz sprawdzenie, czy [wyniki narzędzi] po programie różnią się od wyników sprzed jego rozpoczęcia u [grupa].
Przedmiotem badań jest [zjawisko edukacyjne]. Celem poznawczym pracy jest ustalenie, w jakim stopniu [uczestnicy] osiągają [cele kształcenia]. Celem praktycznym jest opracowanie [wskazówek dla kogo].
Nie wiadomo, czy [forma organizacji] wiąże się z [wskaźnik]. Celem pracy jest porównanie [jednostek analizy] pod względem [wskaźników] w zależności od [forma].

Najczęstsze błędy

  • Otwarcie pożyczone z innej dziedziny. Wstęp z fizjoterapii, który zaczyna się od definicji samoskuteczności, nie doprowadzi do programu.
  • Zbyt dużo statystyk o starzeniu się. Zebranie wszystkich liczb w pierwszym akapicie odbiera miejsce luce. Poradnik o przeglądzie literatury pokazuje, gdzie je przenieść.
  • Dane z własnej placówki bez źródła. Czytelnik nie wie, czy to wynik badania, czy zestawienie sprzed niego.
  • Luka tylko lokalna. „W mojej gminie tego nie badano” nie wystarczy, jeśli nie wyjaśnisz, jaka decyzja od tego zależy.
  • Cel szerszy niż dane. Jedna poradnia nie pozwala pisać o „pacjentach w Polsce”. Spójność elementów pomaga sprawdzić matryca spójności pracy.
  • Tytuł obiecuje coś innego niż cel. Sprawdź oba zdania obok siebie według wpisu o tytule pracy.

Lista kontrolna wstępu

  • Pierwsze zdanie odpowiada temu, co najważniejsze na Twoim kierunku, a promotor to akceptuje.
  • Każda liczba ma źródło i wspiera konkretne ogniwo argumentu.
  • Dane sprzed badania są odróżnione od wyników.
  • Luka nazywa, czego nie wiadomo, a nie tylko, że „brakuje badań”.
  • Czasownik w celu pasuje do schematu: „związek”, „różnica”, „opis” zamiast „wpływu” bez podstaw.
  • Znaczenie mówi, kto skorzysta z odpowiedzi.
  • W celu widać grupę, zmienne i jednostkę analizy.
  • Styl sprawdzono z listą sformułowań, których warto unikać.

Bibliografia oprogramowania

Rysunki przygotowano w R 4.5.3 przy użyciu pakietów ggplot2 i svglite.

  1. R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
  2. ggplot2 (wersja 4.0.2): Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis. Springer. https://ggplot2.tidyverse.org
  3. svglite (wersja 2.2.2): Wickham, H., Henry, L., Pedersen, T. L., Luciani, T. J., Decorde, M., & Lise, V. (2025). svglite: An ‘SVG’ graphics device [R package]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.svglite

Najczęstsze pytania

Czy we wstępie można podać dane z własnej poradni lub gminy?

Tak, jeśli są to dane zebrane przed badaniem i służą uzasadnieniu tematu, na przykład zestawienie z dokumentacji lub sprawozdanie gminy. Podaj źródło i okres oraz upewnij się, że masz zgodę na ich użycie. Wyników własnego badania we wstępie nie podajesz.

Ile liczb powinien zawierać wstęp pracy dyplomowej?

Nie ma stałej liczby. W naszych pięciu przykładach było ich od 3 do 10. Ważniejsze jest to, czy każda wspiera konkretne ogniwo argumentu i ma źródło. Luka zwykle nie potrzebuje liczb, bo opisuje, czego nie wiadomo.

Czy każdy wstęp musi wskazywać lukę w literaturze?

Większość prac potrzebuje uzasadnienia, ale jego forma bywa różna. W psychologii i zarządzaniu często jest to luka w teorii lub literaturze, w pielęgniarstwie także brak danych z konkretnego miejsca. Sam fakt, że czegoś nie badano w jednym mieście, nie wystarczy, jeśli nie wiadomo, co z tego wynika.

Czy praca z pedagogiki musi mieć cel poznawczy i praktyczny?

Nie zawsze, ale ten podział często spotyka się w polskich pracach pedagogicznych, podobnie jak nazwanie przedmiotu badań. Sprawdź wymagania swojej uczelni i wytyczne promotora, zanim przyjmiesz taki układ.

Czy mogę przenieść układ wstępu z innego kierunku?

Możesz wykorzystać wspólny szkielet: otwarcie, stan wiedzy, lukę, znaczenie i cel. Pierwsze zdanie, rodzaj luki i czasownik w celu dopasuj jednak do swojego pytania i schematu badania. Promotor może mieć też własne wymagania co do układu.

Powiązane hasła

Przeczytaj też

Piszesz wstęp i nie wiesz, czy cel pasuje do Twoich danych?

Pomożemy dopasować schemat i analizę do pytania Twojego kierunku, policzymy wyniki w R lub SPSS i wyjaśnimy je tak, żebyś umiał(a) samodzielnie je opisać i obronić.

Oferta dla studentówWyceń analizę

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Bull, F. C., Al-Ansari, S. S., Biddle, S., Borodulin, K., Buman, M. P., Cardon, G., Carty, C., Chaput, J.-P., Chastin, S., Chou, R., Dempsey, P. C., DiPietro, L., Ekelund, U., Firth, J., Friedenreich, C. M., Garcia, L., Gichu, M., Jago, R., Katzmarzyk, P. T., … Willumsen, J. F. (2020). World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. British Journal of Sports Medicine, 54(24), 1451–1462. https://doi.org/10.1136/bjsports-2020-102955 ● Otwarty dostęp
  2. French, D. P., Olander, E. K., Chisholm, A., & Mc Sharry, J. (2014). Which behaviour change techniques are most effective at increasing older adults’ self-efficacy and physical activity behaviour? A systematic review. Annals of Behavioral Medicine, 48(2), 225–234. https://doi.org/10.1007/s12160-014-9593-z ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  3. Glasgow, R. E., Vogt, T. M., & Boles, S. M. (1999). Evaluating the public health impact of health promotion interventions: The RE-AIM framework. American Journal of Public Health, 89(9), 1322–1327. https://doi.org/10.2105/ajph.89.9.1322 ● Otwarty dostęp
  4. Krathwohl, D. R. (2002). A revision of Bloom's taxonomy: An overview. Theory Into Practice, 41(4), 212–218. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4104_2 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  5. Lingard, L. (2015). Joining a conversation: The problem/gap/hook heuristic. Perspectives on Medical Education, 4(5), 252–253. https://doi.org/10.1007/s40037-015-0211-y ● Otwarty dostęp
  6. Narushima, M., Liu, J., & Diestelkamp, N. (2018). Lifelong learning in active ageing discourse: Its conserving effect on wellbeing, health and vulnerability. Ageing and Society, 38(4), 651–675. https://doi.org/10.1017/s0144686x16001136 ● Otwarty dostęp
  7. Orrow, G., Kinmonth, A.-L., Sanderson, S., & Sutton, S. (2012). Effectiveness of physical activity promotion based in primary care: Systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ, 344, Article e1389. https://doi.org/10.1136/bmj.e1389 ● Otwarty dostęp
  8. Sandberg, J., & Alvesson, M. (2011). Ways of constructing research questions: Gap-spotting or problematization? Organization, 18(1), 23–44. https://doi.org/10.1177/1350508410372151
  9. Sherrington, C., Fairhall, N. J., Wallbank, G. K., Tiedemann, A., Michaleff, Z. A., Howard, K., Clemson, L., Hopewell, S., & Lamb, S. E. (2019). Exercise for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2019(1), Article CD012424. https://doi.org/10.1002/14651858.cd012424.pub2 ● Otwarty dostęp: pełny tekst

Cytowania BibTeX

@article{bull2020world, author={Bull, Fiona C. and Al-Ansari, Salih S. and Biddle, Stuart and Borodulin, Katja and Buman, Matthew P. and Cardon, Greet and Carty, Catherine and Chaput, Jean-Philippe and Chastin, Sebastien and Chou, Roger and Dempsey, Paddy C. and DiPietro, Loretta and Ekelund, Ulf and Firth, Joseph and Friedenreich, Christine M. and Garcia, Leandro and Gichu, Muthoni and Jago, Russell and Katzmarzyk, Peter T. and Lambert, Estelle and Leitzmann, Michael and Milton, Karen and Ortega, Francisco B. and Ranasinghe, Chathuranga and Stamatakis, Emmanuel and Tiedemann, Anne and Troiano, Richard P. and van der Ploeg, Hidde P. and Wari, Vicky and Willumsen, Juana F.}, title={{World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour}}, journal={British Journal of Sports Medicine}, year={2020}, volume={54}, number={24}, pages={1451--1462}, doi={10.1136/bjsports-2020-102955}}
@article{french2014which, author={French, David P. and Olander, Ellinor K. and Chisholm, Anna and Mc Sharry, Jennifer}, title={{Which behaviour change techniques are most effective at increasing older adults’ self-efficacy and physical activity behaviour? A systematic review}}, journal={Annals of Behavioral Medicine}, year={2014}, volume={48}, number={2}, pages={225--234}, doi={10.1007/s12160-014-9593-z}}
@article{glasgow1999evaluating, author={Glasgow, Russell E. and Vogt, Thomas M. and Boles, Shawn M.}, title={{Evaluating the public health impact of health promotion interventions: The RE-AIM framework}}, journal={American Journal of Public Health}, year={1999}, volume={89}, number={9}, pages={1322--1327}, doi={10.2105/ajph.89.9.1322}}
@article{krathwohl2002revision, author={Krathwohl, David R.}, title={{A revision of Bloom's taxonomy: An overview}}, journal={Theory Into Practice}, year={2002}, volume={41}, number={4}, pages={212--218}, doi={10.1207/s15430421tip4104_2}}
@article{lingard2015joining, author={Lingard, Lorelei}, title={{Joining a conversation: The problem/gap/hook heuristic}}, journal={Perspectives on Medical Education}, year={2015}, volume={4}, number={5}, pages={252--253}, doi={10.1007/s40037-015-0211-y}}
@article{narushima2018lifelong, author={Narushima, Miya and Liu, Jian and Diestelkamp, Naomi}, title={{Lifelong learning in active ageing discourse: Its conserving effect on wellbeing, health and vulnerability}}, journal={Ageing and Society}, year={2018}, volume={38}, number={4}, pages={651--675}, doi={10.1017/s0144686x16001136}}
@article{orrow2012effectiveness, author={Orrow, Gillian and Kinmonth, Ann-Louise and Sanderson, Simon and Sutton, Stephen}, title={{Effectiveness of physical activity promotion based in primary care: Systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials}}, journal={BMJ}, year={2012}, volume={344}, eid={e1389}, doi={10.1136/bmj.e1389}}
@article{sandberg2011ways, author={Sandberg, Jörgen and Alvesson, Mats}, title={{Ways of constructing research questions: Gap-spotting or problematization?}}, journal={Organization}, year={2011}, volume={18}, number={1}, pages={23--44}, doi={10.1177/1350508410372151}}
@article{sherrington2019exercise, author={Sherrington, Catherine and Fairhall, Nicola J. and Wallbank, Geraldine K. and Tiedemann, Anne and Michaleff, Zoe A. and Howard, Kirsten and Clemson, Lindy and Hopewell, Sally and Lamb, Sarah E.}, title={{Exercise for preventing falls in older people living in the community}}, journal={Cochrane Database of Systematic Reviews}, year={2019}, volume={2019}, number={1}, eid={CD012424}, doi={10.1002/14651858.cd012424.pub2}}
R