WHODAS 2.0 – ocena niepełnosprawności WHO: jak policzyć wynik

Autor: Konrad Hryniewicz · Opublikowano: 1 listopada 2026

Czym jest WHODAS 2.0

WHODAS 2.0 (WHO Disability Assessment Schedule 2.0) to kwestionariusz Światowej Organizacji Zdrowia do pomiaru ograniczeń funkcjonowania i niepełnosprawności. Powstał zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF). Ma mierzyć wpływ zarówno chorób somatycznych, jak i zaburzeń psychicznych, więc pozwala porównywać osoby z różnymi schorzeniami. Üstün i in. (2010) opisują jego rozwój w artykule w Bulletin of the World Health Organization. W badaniach w 19 krajach przebadano ponad 65 000 osób z populacji ogólnej i z grup pacjentów. Narzędzie miało stabilną strukturę czynnikową, wysoką rzetelność test–retest (ICC = .98) i było zgodne z modelem Rascha.

WHODAS 2.0 pojawia się w pracach ze zdrowia publicznego, fizjoterapii, pielęgniarstwa i psychiatrii. Warsztat tych kierunków opisują wpisy statystyka w pracy ze zdrowia publicznego, statystyka dla fizjoterapeuty, statystyka w pracy z pielęgniarstwa i statystyka dla lekarza. W odróżnieniu od skal czynności codziennych, takich jak Indeks Barthel czy skala Katza, WHODAS obejmuje też rozumienie, kontakty z ludźmi i udział w życiu społecznym. Od wskaźników dla jednej okolicy ciała, np. Oswestry, różni się tym, że jest ogólny.

Pozycji kwestionariusza nie przytaczamy. Formularze i podręcznik udostępnia WHO na swojej stronie.

Wersje: 36 i 12 pozycji, samoopis, wywiad i proxy

Według oficjalnej strony WHO (World Health Organization, b.d.-a; odczyt 1 listopada 2026 r.) są dwie długości kwestionariusza:

• 36 pozycji – daje wynik ogólny i wyniki sześciu domen: rozumienie i porozumiewanie się, poruszanie się, samoobsługa, kontakty z ludźmi, czynności życiowe (dom oraz praca lub nauka) i uczestnictwo w społeczeństwie;
• 12 pozycji – do krótkich badań, np. ankiet populacyjnych; daje tylko wynik ogólny i według WHO wyjaśnia 81% wariancji wersji 36-pozycyjnej. To przykład skróconej wersji kwestionariusza.

Każda długość ma trzy formy: do samodzielnego wypełnienia, do wywiadu (osobiście lub telefonicznie) i dla respondenta zastępczego, np. członka rodziny lub opiekuna. Wersję proxy omawia hasło respondent zastępczy (proxy). Opis wydawniczy podręcznika WHO (Üstün i in., 2010, red.) wymienia też wersję 12+24 pozycji. Tej wersji nie opisujemy, bo nie sprawdziliśmy jej reguł w źródle.

W wersji 36-pozycyjnej domena czynności życiowych ma 8 pozycji: 4 o domu i 4 o pracy lub nauce (Üstün i in., 2010). Pozycje o pracy dotyczą tylko osób pracujących lub uczących się. Jak liczyć wynik u pozostałych, opisuje podręcznik WHO. Tej reguły nie zweryfikowaliśmy, więc jej nie podajemy.

Punktacja prosta: suma bez wag

WHO opisuje dwa sposoby liczenia wyniku: prosty i złożony. Punktacja prosta według oficjalnej strony WHO to suma odpowiedzi kodowanych: brak = 0, łagodne = 1, umiarkowane = 2, poważne = 3, skrajne = 4. Pozycji nie przekodowuje się ani nie waży. Wynik jest więc:

Uwaga na kodowanie 1–5. W artykule z 2010 r. (Üstün i in., 2010) punktacja prosta opisana jest z kodami od 1 (brak) do 5 (skrajne). Suma jest wtedy większa o liczbę pozycji: o 12 albo o 36. Obecna strona WHO i arkusze do liczenia wyników używają wyłącznie kodów 0–4. W pracy napisz wprost, którego kodowania użyłeś, i nie łącz wyników policzonych na dwa sposoby.

Artykuł z 2010 r. zastrzega wyraźnie, że wyniku prostego nie należy uznawać za porównywalny między populacjami. Nadaje się do opisu Twojej próby i porównań wewnątrz badania. Ogólne zasady liczenia sumy i średniej z pozycji opisują wpisy jak policzyć wynik kwestionariusza i wynik skali: średnia czy suma.

Punktacja złożona (IRT): tylko algorytm WHO

Punktacja złożona opiera się na teorii odpowiedzi na pozycje (IRT). Według artykułu z 2010 r. każda kategoria odpowiedzi każdej pozycji jest traktowana osobno, a wynik powstaje przez różne ważenie pozycji i poziomów nasilenia (Üstün i in., 2010). Strona WHO opisuje trzy kroki: sumę przekodowanych odpowiedzi w każdej domenie, sumę sześciu wyników domen i przeliczenie na skalę 0–100. Na tej skali 0 oznacza brak niepełnosprawności, a 100 pełną niepełnosprawność. WHO udostępnia algorytm w SPSS oraz arkusze kalkulacyjne do liczenia wyników.

Wag ani przekodowań nie podajemy. Pobierz algorytm ze strony WHO i podaj w pracy jego źródło. Nie zastępuj wyniku złożonego przeliczeniem sumy na procent maksimum. Takie przeliczenie też daje skalę 0–100, ale nie jest wynikiem WHO i nie można go porównać z normami. WHO publikuje na swojej stronie normy populacyjne dla wyniku złożonego. Nie powtarzamy ich tutaj. Pamiętaj, że to normy międzynarodowe, a nie polskie (zob. normy testowe).

Na stronie WHO etykiety dwóch arkuszy dla wersji 36-pozycyjnej nie zgadzają się z nazwami plików (stan na 1 listopada 2026 r.). Po pobraniu sprawdź w arkuszu, którą metodę faktycznie liczy.

Licencja i tłumaczenia

Strona WHO nie podaje, że WHODAS 2.0 jest wolny do użytku badawczego. Kieruje do procedury licencjonowania klasyfikacji WHO każdego, kto chce włączyć kwestionariusz do elektronicznego systemu dokumentacji lub zbierania danych albo go powielać w jakiejkolwiek formie (World Health Organization, b.d.-a). Ogólne zasady WHO mówią, że materiały WHO wydane na licencji CC BY-NC-SA 3.0 IGO można wykorzystywać niekomercyjnie z podaniem źródła. Na materiały spoza tej licencji i na użycie komercyjne potrzebna jest zgoda WHO (World Health Organization, b.d.-b). W praktyce przed wstawieniem WHODAS do ankiety internetowej albo aneksu pracy sprawdź warunki na stronach WHO i, w razie wątpliwości, zapytaj WHO o zgodę. Więcej o tym, czym jest taka zgoda, piszemy w haśle licencja narzędzia badawczego.

Tłumaczenia na stronie WHO są udostępniane „grzecznościowo”. Wiele z nich przygotowali partnerzy, organizacje i osoby prywatne, a WHO nie odpowiada za jakość tłumaczeń, których samo nie wykonało. Na stronie nie znaleźliśmy wykazu wersji językowych. Jeśli korzystasz z polskiej wersji, podaj jej źródło i opisz, jak powstała (zob. tłumaczenie zwrotne i adaptacja kulturowa).

Przykład: 160 pacjentów i 70 ocen proxy

Dane są symulowane i możesz je pobrać jako plik CSV. Scenariusz: 160 pacjentów rehabilitacji ambulatoryjnej wypełniło wersję 12-pozycyjną. Dla 70 z nich bliska osoba wypełniła wersję proxy. Kolumny w01–w12 to odpowiedzi pacjenta, a p01–p12 odpowiedzi proxy, zakodowane 0–4. Nazwy kolumn nie zdradzają treści pozycji.

Braki odpowiedzi i wynik

Komplet odpowiedzi miało 147 osób. Dwanaście osób pominęło jedną pozycję, a jedna osoba dwie. Ani strona WHO, ani artykuł z 2010 r. nie opisują reguły dla braków. Jeśli podręcznik jej nie podaje, liczenie sumy przy brakach to decyzja badacza. W przykładzie liczymy sumę tylko przy komplecie odpowiedzi i raportujemy liczbę wyłączonych osób. Inne możliwości opisuje wpis braki danych w ankiecie.

Wynik prosty miał M = 11.86 (SD = 8.90), medianę 10 (IQR 5.5–17), zakres 0–41 (rysunek 1). Wynik 0 uzyskało 6.1% osób, a maksimum 48 nikt. W populacji ogólnej odsetek wyników 0 byłby zapewne dużo wyższy, więc sprawdź efekt podłogi w swojej próbie. Odsetek odpowiedzi „brak problemów” w poszczególnych pozycjach wahał się od 32.3% do 64.8%.

Rzetelność

Alfa Cronbacha wyniosła .89, a omega całkowita .89. Korelacje pozycja–reszta mieściły się w przedziale .49–.63. Dla porównania Üstün i in. (2010) podają w streszczeniu α = .86. Garin i in. (2010) w grupie 1119 pacjentów z 13 chorobami przewlekłymi uzyskali dla domen alfę od .77 do .98, a ICC test–retest osiągnął .70 tylko w czterech domenach. Wersja 12-pozycyjna daje jeden wynik, ale WHODAS ma strukturę z ogólnym czynnikiem i domenami. Gdy chcesz sprawdzić jednowymiarowość, policz analizę czynnikową, a nie samą alfę.

Pacjent a respondent zastępczy

Pełne pary pacjent–proxy miało 64 osoby. Proxy oceniało ograniczenia wyżej: M = 14.47 wobec 12.02 u pacjentów. Różnica wyniosła 2.45 punktu, 95% CI [1.00, 3.91], t(63) = 3.38, p = .001. Zgodność bezwzględna była umiarkowana: ICC(A,1) = .735, 95% CI [.562, .840]. ICC dla spójności, który ignoruje stałe przesunięcie, wyniósł .763, a korelacja Pearsona r = .774. Wysoka korelacja nie oznacza więc zgodności.

Wykres Blanda–Altmana (rysunek 2) pokazuje, że granice zgodności sięgały od −8.94 do 13.85 punktu. U pojedynczej osoby wynik proxy może się więc różnić od samooceny o kilkanaście punktów na skali 0–48. Dlatego w analizie nie mieszaj samoocen i ocen proxy bez oznaczenia źródła. Dodaj zmienną „kto odpowiadał” i sprawdź, czy wnioski są takie same bez ocen proxy. Wybór między ICC, kappą i innymi miarami zgodności omawia wpis zgodność sędziów: kappa, ICC i Krippendorff.

Jak opisać WHODAS 2.0 w pracy

W rozdziale o narzędziach podaj wersję (12 lub 36 pozycji), formę (samoopis, wywiad, proxy), metodę liczenia wyniku (prosta czy złożona) i kodowanie odpowiedzi. Podaj też źródło formularza i wersji językowej, regułę dla braków oraz to, czy wynik złożony liczyłeś algorytmem WHO. Wzór takiego opisu jest we wpisie opis narzędzia badawczego. Przykładowy akapit wyników:

Ograniczenia funkcjonowania mierzono wersją 12-pozycyjną WHODAS 2.0 (Üstün i in., 2010). Wynik obliczono metodą prostą jako sumę odpowiedzi kodowanych 0–4 (zakres 0–48), zgodnie z opisem WHO. Komplet odpowiedzi miało 147 ze 160 osób (Me = 10, IQR 5.5–17; α = .89). Oceny respondentów zastępczych były średnio o 2.45 punktu wyższe niż samooceny (95% CI [1.00, 3.91]; ICC(A,1) = .74).

# B306 – WHODAS 2.0, wersja 12-pozycyjna: punktacja prosta, rzetelność, braki odpowiedzi
# i zgodność samoopisu z oceną respondenta zastępczego (dane symulowane, set.seed(30606)).
# 160 pacjentów ambulatoryjnej rehabilitacji; dla 70 z nich bliska osoba wypełniła wersję proxy.
# Kodowanie odpowiedzi 0–4 (brak, łagodne, umiarkowane, poważne, skrajne) i suma bez wag – według
# opisu punktacji prostej na oficjalnej stronie WHO (odczyt 2026-11-01). Pozycje nazwano w01–w12
# bez treści. Punktacji złożonej (IRT, 0–100) nie liczymy: wymaga algorytmu WHO.
suppressPackageStartupMessages(library(psych))
set.seed(30606)
n <- 160
theta <- rnorm(n)                                             # poziom ograniczeń funkcjonowania
progi <- c(-0.2, 0.7, 1.6, 2.6)                               # trudność kategorii (symulacja)
trudnosc <- seq(-0.6, 0.6, length.out = 12)
odpowiedz <- function(th, przes = 0, a = 1.1) sapply(1:12, function(j) {
  lp <- a * (th - trudnosc[j]) + przes + rnorm(length(th), 0, 1.1)
  findInterval(lp, a * progi) })
pozycje <- odpowiedz(theta)
colnames(pozycje) <- sprintf("w%02d", 1:12)
pozycje[sample(n * 12, 14)] <- NA                             # pojedyncze braki odpowiedzi
proxy_id <- sort(sample(n, 70))
proxy <- odpowiedz(theta[proxy_id] + rnorm(70, 0, 0.35), przes = 0.35)   # proxy ocenia nieco surowiej
colnames(proxy) <- sprintf("p%02d", 1:12)
dane <- data.frame(id = 1:n, pozycje)
dane_proxy <- data.frame(id = proxy_id, proxy)
dane_wsz <- merge(dane, dane_proxy, by = "id", all.x = TRUE)
write.csv(dane_wsz, "../whodas-12-dane-przyklad.csv", row.names = FALSE, na = "")   # plik do pobrania

# Krok 1. Kontrola danych: zakres 0–4 i braki
w <- sprintf("w%02d", 1:12)
range(as.matrix(dane[, w]), na.rm = TRUE)
table(liczba_brakow = rowSums(is.na(dane[, w])))

# Krok 2. Punktacja prosta: suma 12 pozycji (0–48), tylko przy komplecie odpowiedzi
dane$suma <- ifelse(rowSums(is.na(dane[, w])) == 0, rowSums(dane[, w]), NA)
x <- dane$suma[!is.na(dane$suma)]
round(c(n = length(x), M = mean(x), SD = sd(x), Me = median(x), Q1 = unname(quantile(x, .25)),
        Q3 = unname(quantile(x, .75)), min = min(x), max = max(x),
        proc_0 = 100 * mean(x == 0), proc_48 = 100 * mean(x == 48)), 2)
# ta sama suma przy kodowaniu 1–5 (Üstün i in., 2010) jest większa dokładnie o 12
head(cbind(kod_0_4 = x, kod_1_5 = x + 12), 3)

# Krok 3. Rozkład odpowiedzi w pozycjach (odsetek „brak problemów”)
round(100 * colMeans(dane[, w] == 0, na.rm = TRUE), 1)

# Krok 4. Rzetelność: alfa i omega (pełne odpowiedzi)
kompl <- na.omit(dane[, w])
a <- psych::alpha(kompl, warnings = FALSE)
om <- suppressWarnings(suppressMessages(psych::omega(kompl, nfactors = 1, plot = FALSE, poly = FALSE)))
round(c(alfa = a$total$raw_alpha, omega_t = om$omega.tot), 3)
round(range(a$item.stats$r.drop), 2)                                     # korelacje pozycja–reszta

# Krok 5. Samoopis a respondent zastępczy (proxy)
p <- sprintf("p%02d", 1:12)
dp <- dane_wsz[!is.na(dane_wsz$p01), ]
dp$suma_pacjent <- ifelse(rowSums(is.na(dp[, w])) == 0, rowSums(dp[, w]), NA)
dp$suma_proxy <- rowSums(dp[, p])
dp <- dp[!is.na(dp$suma_pacjent), ]
nrow(dp)
roznica <- dp$suma_proxy - dp$suma_pacjent
tt <- t.test(dp$suma_proxy, dp$suma_pacjent, paired = TRUE)
round(c(M_pacjent = mean(dp$suma_pacjent), M_proxy = mean(dp$suma_proxy), roznica = mean(roznica),
        SD_roznicy = sd(roznica), CI_dolna = tt$conf.int[1], CI_gorna = tt$conf.int[2],
        t = unname(tt$statistic), df = unname(tt$parameter)), 2)
signif(tt$p.value, 3)
round(c(granica_dolna = mean(roznica) - 1.96 * sd(roznica), granica_gorna = mean(roznica) + 1.96 * sd(roznica)), 2)
ic <- psych::ICC(dp[, c("suma_pacjent", "suma_proxy")], lmer = FALSE)
round(ic$results[ic$results$type %in% c("ICC2", "ICC3"), c("ICC", "lower bound", "upper bound")], 3)
round(cor(dp$suma_pacjent, dp$suma_proxy), 3)

[1] 0 4
liczba_brakow
  0   1   2 
147  12   1 
      n       M      SD      Me      Q1      Q3     min     max  proc_0 proc_48 
 147.00   11.86    8.90   10.00    5.50   17.00    0.00   41.00    6.12    0.00 
     kod_0_4 kod_1_5
[1,]      11      23
[2,]      13      25
[3,]      16      28
 w01  w02  w03  w04  w05  w06  w07  w08  w09  w10  w11  w12 
36.5 32.3 37.3 37.5 39.0 51.2 43.8 48.7 55.3 59.4 57.1 64.8 
   alfa omega_t 
  0.886   0.887 
[1] 0.49 0.63
[1] 64
 M_pacjent    M_proxy    roznica SD_roznicy   CI_dolna   CI_gorna          t         df 
     12.02      14.47       2.45       5.81       1.00       3.91       3.38      63.00 
[1] 0.00127
granica_dolna granica_gorna 
        -8.94         13.85 
                       ICC lower bound upper bound
Single_random_raters 0.735       0.562       0.840
Single_fixed_raters  0.763       0.638       0.849
[1] 0.774

Najczęstsze błędy

• Nazywanie sumy „wynikiem WHODAS 0–100”. Skala 0–100 to wynik złożony z algorytmu WHO, a nie przeliczona suma.
• Mieszanie kodowania 0–4 i 1–5. Sumy różnią się o liczbę pozycji.
• Porównywanie wyniku prostego z normami. Normy WHO dotyczą wyniku złożonego.
• Wyniki domen z wersji 12-pozycyjnej. Ta wersja daje tylko wynik ogólny.
• Łączenie samoocen i ocen proxy bez oznaczenia. Proxy może systematycznie oceniać inaczej.
• Przedruk formularza w aneksie bez sprawdzenia warunków WHO. Powielanie wymaga procedury licencyjnej.

Jeśli chcesz, żeby ktoś sprawdził liczenie wyniku WHODAS, braki i analizę ocen proxy w Twojej pracy, możesz skorzystać z oferty analizy statystyczne dla studentów. Wyniki i tak musisz umieć samodzielnie wyjaśnić i obronić.

Najczęstsze pytania

Jak policzyć wynik prosty WHODAS 2.0?

Według oficjalnej strony WHO zakoduj odpowiedzi: brak = 0, łagodne = 1, umiarkowane = 2, poważne = 3, skrajne = 4, i zsumuj je bez wag. W wersji 12-pozycyjnej wynik mieści się w zakresie 0–48, a w 36-pozycyjnej 0–144. Wyższy wynik oznacza większe ograniczenia. W pracy napisz, że użyłeś punktacji prostej.

Czym różni się punktacja prosta od złożonej w WHODAS 2.0?

Prosta to zwykła suma odpowiedzi. Złożona opiera się na IRT: pozycje i poziomy nasilenia mają różne wagi, a wynik przelicza się na skalę 0–100. Liczy się ją algorytmem udostępnianym przez WHO. Według Üstüna i in. (2010) wyniku prostego nie należy uznawać za porównywalny między populacjami.

Dlaczego w różnych źródłach suma WHODAS ma inny zakres?

Artykuł z 2010 r. opisuje kodowanie od 1 do 5, a obecna strona WHO i arkusze kalkulacyjne kodowanie od 0 do 4. Suma przy kodach 1–5 jest większa o liczbę pozycji, czyli o 12 albo 36. Sprawdź, którego kodowania używa źródło, z którym porównujesz wyniki.

Czy WHODAS 2.0 można używać bez zgody WHO?

Strona WHO nie podaje, że narzędzie jest wolne do badań. Kieruje do procedury licencjonowania każdego, kto chce powielać kwestionariusz albo włączyć go do elektronicznego systemu zbierania danych (stan na 1 listopada 2026 r.). Przed umieszczeniem formularza w ankiecie internetowej lub aneksie sprawdź warunki i w razie wątpliwości zapytaj WHO.

Jak analizować odpowiedzi respondenta zastępczego w WHODAS?

Traktuj je jako osobne źródło danych. W pracy oznacz, kto odpowiadał, porównaj średnie samoocen i ocen proxy w parach oraz policz ICC zgodności bezwzględnej i granice Blanda–Altmana. W przykładzie proxy oceniało ograniczenia średnio o 2.45 punktu wyżej, a ICC wyniósł .74.

Powiązane hasła

Przeczytaj też

@article{garin2010validation, author={Garin, Olatz and Ayuso-Mateos, Jose Luis and Almansa, Josué and Nieto, Marta and Chatterji, Somnath and Vilagut, Gemma and Alonso, Jordi and Cieza, Alarcos and Svetskova, Olga and Burger, Helena and Racca, Vittorio and Francescutti, Carlo and Vieta, Eduard and Kostanjsek, Nenad and Raggi, Alberto and Leonardi, Matilde and Ferrer, Montse and {the MHADIE consortium}}, title={{Validation of the “World Health Organization Disability Assessment Schedule, WHODAS-2” in patients with chronic diseases}}, journal={Health and Quality of Life Outcomes}, year={2010}, volume={8}, number={1}, eid={51}, doi={10.1186/1477-7525-8-51}}

@article{ustun2010developing, author={Üstün, T. Bedirhan and Chatterji, Somnath and Kostanjsek, Nenad and Rehm, Jürgen and Kennedy, Cille and Epping-Jordan, Joanne and Saxena, Shekhar and von Korff, Michael and Pull, Charles}, title={{Developing the World Health Organization Disability Assessment Schedule 2.0}}, journal={Bulletin of the World Health Organization}, year={2010}, volume={88}, number={11}, pages={815--823}, doi={10.2471/blt.09.067231}}

@book{ustun2010measuring, author={Üstün, T. Bedirhan and Kostanjsek, Nenad and Chatterji, Somnath and Rehm, Jürgen}, title={{Measuring health and disability: Manual for WHO Disability Assessment Schedule (WHODAS 2.0)}}, year={2010}, publisher={World Health Organization}, url={https://openlibrary.org/books/OL26434786M}}

@misc{whondwhodas, author={{World Health Organization}}, title={{WHO Disability Assessment Schedule 2.0 (WHODAS 2.0)}}, year={b.d.-a}, publisher={World Health Organization}, url={https://www.who.int/standards/classifications/international-classification-of-functioning-disability-and-health/who-disability-assessment-schedule}}

@misc{whondcopyright, author={{World Health Organization}}, title={{Copyright, licensing and permissions}}, year={b.d.-b}, publisher={World Health Organization}, url={https://www.who.int/about/policies/publishing/copyright}}