Co to jest tłumaczenie zwrotne i adaptacja kulturowa?
Tłumaczenie zwrotne (ang. back-translation) to przełożenie przetłumaczonej wersji narzędzia z powrotem na język oryginału przez osobę, która oryginału nie zna, i porównanie obu tekstów w języku źródłowym. Jest jednym z etapów adaptacji kulturowej (ang. cross-cultural adaptation), czyli przygotowania wersji, która w nowym języku i kulturze zachowuje sens pozycji, a nie tylko ich słowa. Brislin (1970) w badaniu 94 osób dwujęzycznych pokazał, że jakość przekładu zależy od języka, treści i trudności tekstu, i zaproponował kryteria oceny równoważności wersji.
Cały proces, łącznie z badaniem rzetelności, trafności i inwariancji, opisuje hasło właściwa adaptacja.
Jak przebiega przekład
- Zgoda autorów lub właściciela praw (zob. licencja narzędzia badawczego).
- Dwa niezależne przekłady na język docelowy i ich synteza w wersję wspólną.
- Tłumaczenie zwrotne wykonane przez inną osobę, bez wglądu w oryginał.
- Komisja porównuje wszystkie wersje i poprawia sformułowania, zapisując każdą decyzję.
- Pretest – wywiady poznawcze z osobami z populacji docelowej.
Zasady dobrej praktyki grupy zadaniowej ISPOR obejmują cały ten proces (Wild i in., 2005).
Przykład: źle i dobrze
Pozycja fikcyjna: „I feel blue most of the day”.
- Źle: „Przez większość dnia czuję się niebiesko”. Tłumaczenie zwrotne może dać niemal identyczny tekst angielski, a mimo to polska pozycja jest niezrozumiała.
- Dobrze: „Przez większość dnia jestem przygnębiony/przygnębiona”. Tłumaczenie zwrotne („I feel down…”) różni się słowem, ale zachowuje sens – i o to chodzi.
Ograniczenia tłumaczenia zwrotnego
Epstein i in. (2015) przejrzeli 31 wytycznych adaptacji kulturowej i nie znaleźli konsensusu. Większość zalecała komisje, grupy fokusowe i tłumaczenie zwrotne, ale brakuje dowodów, która metoda jest najlepsza, a niektóre wyniki sugerują, że tłumaczenie zwrotne nie musi być obowiązkowe. Autorzy podkreślają też, że adaptacja i walidacja to dwa odrębne procesy.
Jak opisać w pracy
Gotowy układ opisu narzędzia podaje wpis Opis narzędzia badawczego – wzór.
Na co uważać
- Zgodny przekład to nie dowód trafności. Po przekładzie trzeba zbadać rzetelność, strukturę i inwariancję pomiaru.
- Jedna osoba na wszystkich etapach. Tłumacz zwrotny, który zna oryginał, odtworzy go z pamięci.
- Własny przekład zamiast istniejącego. Najpierw sprawdź w katalogu narzędzi badawczych i literaturze, czy wersja polska już istnieje.
Najczęstsze pytania
Czy tłumaczenie zwrotne jest obowiązkowe przy adaptacji kwestionariusza?
Nie ma co do tego konsensusu. Większość wytycznych je zaleca, ale przegląd Epsteina i in. (2015) wskazuje, że może nie być konieczne, jeśli przekład sprawdza komisja i pretest.
Kto powinien wykonać tłumaczenie zwrotne?
Osoba biegła w obu językach, która nie zna oryginalnej wersji narzędzia i nie robiła przekładu w przód. Inaczej odtworzy oryginał z pamięci i nie wychwyci zmian sensu.
Czy po tłumaczeniu zwrotnym mogę używać norm z oryginału?
Nie. Zgodny przekład nie dowodzi równoważności pomiarowej. Potrzebne są badania rzetelności, trafności i inwariancji pomiaru, a normy trzeba opracować dla nowej populacji.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Opis narzędzia badawczego – wzór
Dziesięć elementów opisu i cztery wzory: kwestionariusz z adaptacją, ankieta własna, test wiedzy i skala kliniczna – z rzetelnością z własnej próby.
Czytaj →PoradnikKatalog narzędzi badawczych
71 kwestionariuszy, skal i testów w tabelach według dziedzin: co mierzą, liczba pozycji, wynik, licencja i link do instrukcji liczenia wyniku.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Brislin, R. W. (1970). Back-translation for cross-cultural research. Journal of Cross-Cultural Psychology, 1(3), 185–216. https://doi.org/10.1177/135910457000100301
- Epstein, J., Santo, R. M., & Guillemin, F. (2015). A review of guidelines for cross-cultural adaptation of questionnaires could not bring out a consensus. Journal of Clinical Epidemiology, 68(4), 435–441. https://doi.org/10.1016/j.jclinepi.2014.11.021
- Wild, D., Grove, A., Martin, M., Eremenco, S., McElroy, S., Verjee-Lorenz, A., & Erikson, P. (2005). Principles of good practice for the translation and cultural adaptation process for patient-reported outcomes (PRO) measures: Report of the ISPOR Task Force for Translation and Cultural Adaptation. Value in Health, 8(2), 94–104. https://doi.org/10.1111/j.1524-4733.2005.04054.x ● Otwarty dostęp
Cytowania BibTeX
@article{brislin1970back, author={Brislin, Richard W.}, title={{Back-translation for cross-cultural research}}, journal={Journal of Cross-Cultural Psychology}, year={1970}, volume={1}, number={3}, pages={185--216}, doi={10.1177/135910457000100301}}@article{epstein2015review, author={Epstein, Jonathan and Santo, Ruth Miyuki and Guillemin, Francis}, title={{A review of guidelines for cross-cultural adaptation of questionnaires could not bring out a consensus}}, journal={Journal of Clinical Epidemiology}, year={2015}, volume={68}, number={4}, pages={435--441}, doi={10.1016/j.jclinepi.2014.11.021}}@article{wild2005principles, author={Wild, Diane and Grove, Alyson and Martin, Mona and Eremenco, Sonya and McElroy, Sandra and Verjee-Lorenz, Aneesa and Erikson, Pennifer}, title={{Principles of good practice for the translation and cultural adaptation process for patient-reported outcomes (PRO) measures: Report of the ISPOR Task Force for Translation and Cultural Adaptation}}, journal={Value in Health}, year={2005}, volume={8}, number={2}, pages={94--104}, doi={10.1111/j.1524-4733.2005.04054.x}}