GDS-15 – jak policzyć i opisać wynik Geriatrycznej Skali Depresji

Autor: Konrad Hryniewicz · Opublikowano: 28 października 2026 · Aktualizacja: 27 października 2026

Czym jest GDS-15

Geriatryczna Skala Depresji (Geriatric Depression Scale, GDS) powstała jako narzędzie przesiewowe do oceny depresji u osób starszych. Pierwsza wersja ma 30 pytań. Yesavage i in. (1982) wybrali je ze 100-pozycyjnego kwestionariusza: zostały te, które najsilniej korelowały z wynikiem ogólnym. Tom czasopisma, w którym ukazała się ta praca, bywa cytowany z rokiem 1983. Skróconą wersję, GDS-15, opisali Sheikh i Yesavage (1986). Dziś to ona najczęściej pojawia się w pracach z pielęgniarstwa, fizjoterapii i zdrowia publicznego, zwykle obok oceny sprawności, np. Indeksu Barthel albo FES-I.

GDS-15 różni się od narzędzi, które znasz z badań młodszych dorosłych, takich jak PHQ-9 czy CES-D. Nie ma skali częstości: odpowiedź jest prosta, „tak” albo „nie”. Według oficjalnego formularza pytania dotyczą samopoczucia w ostatnim tygodniu (Yesavage, b.d.). Prosty format sprawdza się w wywiadzie z osobą starszą, ale ma swoją cenę: wynik to liczba całkowita 0–15 o skośnym rozkładzie, co trzeba uwzględnić w analizie.

Klucz: które odpowiedzi dają punkt

Każda z 15 pozycji daje 0 albo 1 punkt. Punkt przyznajesz za odpowiedź wskazującą na depresję. Oficjalny klucz na stronie Stanford oznacza ją pogrubieniem (Yesavage, b.d.). Treści pytań tu nie przytaczamy, podajemy tylko numery pozycji:

Pięć pozycji punktowanych za „nie” to w praktyce pozycje odwrócone. Najczęstszy błąd polega na tym, że w bazie wszystkie „tak” zakodowano jako 1 i zsumowano bez odwrócenia. Wtedy osoba zadowolona z życia dostaje punkt za depresję. Kolejność pozycji może się różnić w zależności od wersji językowej. Numery w kluczu dotyczą angielskiego oryginału, więc sprawdź je w formularzu, z którego korzystasz. Ogólną zasadę opisuje hasło klucz odpowiedzi.

Licencja i polska wersja

Strona Stanford podaje, że oryginalna skala jest w domenie publicznej, bo powstała częściowo z funduszy federalnych USA (Yesavage, b.d.). Do jej użycia nie potrzebujesz więc zgody autorów. Na stronie są wersje angielskie i kilkadziesiąt tłumaczeń. Autor zastrzega jednak, że nie może ręczyć za ich dokładność. W chwili sprawdzania strony (październik 2026) na liście nie było wersji polskiej. W literaturze funkcjonują polskie tłumaczenia GDS. Jeśli korzystasz z jednego z nich, zacytuj publikację, z której pochodzi wersja, i sprawdź, czy autorzy przekładu nie stawiają własnych warunków. Polskich norm tu nie podajemy. Jak przygotować własny przekład, opisuje wpis o adaptacji kulturowej kwestionariusza.

Jak policzyć wynik krok po kroku

Krok 1. Zakoduj surowe odpowiedzi jednolicie

Zapisz odpowiedzi jako 1 = „tak” i 0 = „nie” w kolumnach g1–g15, zawsze w tej samej konwencji. Klucz zastosujesz w następnym kroku. Dzięki temu w bazie zostają surowe dane i łatwo sprawdzić, co zrobiono. Odpowiedź „nie wiem” albo jej brak zapisz jako brak danych, a nie jako 0. Każda pozycja to skala dychotomiczna, więc wartości inne niż 0, 1 i brak oznaczają błąd.

Krok 2. Zastosuj klucz

W pozycjach 1, 5, 7, 11 i 13 zamień 0 na 1 i 1 na 0. W pozostałych zostaw wartości bez zmian. Po tej operacji 1 zawsze oznacza odpowiedź wskazującą na depresję. Prosta kontrola: odsetek punktów w pozycjach odwróconych powinien rosnąć razem z wynikiem w pozostałych pozycjach. Jeśli korelacja pozycji z resztą skali wyjdzie ujemna, klucz najpewniej zastosowano odwrotnie.

Krok 3. Uzupełnij braki proporcjonalnie

Strona Stanford opisuje proporcjonalne przeliczenie wyniku (Yesavage, b.d.). Liczbę punktów dzielisz przez liczbę udzielonych odpowiedzi i mnożysz przez 15. Przykład ze strony: 4 punkty z 12 odpowiedzi to 4/12 × 15 = 5. Ułamek zaokrąglasz w górę. Autor uzasadnia to tym, że w badaniu przesiewowym bezpieczniej jest przeoczyć mniej osób z depresją. Ile braków unieważnia wynik? Autor pisze, że według niego więcej niż pięć, i zaznacza, że to tylko sugestia. Przyjętą regułę opisz w pracy. Ogólne zasady postępowania z brakami danych w skalach omawia wpis jak policzyć wynik kwestionariusza.

Interpretacja: progi 5 i 10

Klucz na stronie Stanford podaje dwie granice do celów klinicznych. Wynik powyżej 5 sugeruje depresję i wymaga wywiadu klinicznego, a wynik powyżej 10 prawie zawsze oznacza depresję (Yesavage, b.d.). Strona zaznacza też, że czułość i swoistość tego progu różnią się między badaniami. W pracy możesz więc opisać trzy przedziały: 0–5, 6–10 i 11–15. Pamiętaj tylko, że to opis wyników przesiewowych, a nie rozpoznanie.

Metaanaliza Pocklington i in. (2016) objęła 32 badania krótkich wersji GDS. Dla GDS-15 przy zalecanym punkcie odcięcia 5 łączna czułość wyniosła 0.89, a swoistość 0.77. Autorzy ostrzegają jednak, że badania mogły wybiórczo raportować progi. Granica „5” bywa przy tym zapisywana jako „5 i więcej” albo „więcej niż 5”. W pracy napisz dokładnie, czy wynik 5 zaliczasz do wyników dodatnich. Na tej stronie, tak jak w kluczu Stanford, dodatni jest wynik 6 i więcej.

Przykład: 210 osób z poradni geriatrycznej

W badaniu symulowanym GDS-15 wypełniło 210 osób w wieku 65–94 lat. Każda przeszła też wywiad kliniczny, który posłużył jako standard odniesienia. Dane są w pliku CSV. Na wszystkie pytania odpowiedziało 186 osób, a 22 osoby pominęły jedno pytanie. Ich wyniki przeliczono proporcjonalnie. Dwie osoby miały po 7 braków, więc ich wynik uznano za nieważny. Do analizy weszło 208 osób.

Średni wynik wyniósł M = 5.12 (SD = 4.09), a mediana 4 (IQR: 2–8; zakres 0–15). Wynik 0 miało 8.7% osób, a maksymalny wynik 15 – 1.4%, więc efekt podłogi i sufitu był niewielki. Rozkład jest prawoskośny, dlatego obok średniej podaj medianę.

Wynik powyżej 5 miały 73 osoby. Przedziały ufności policzono metodą Wilsona (zob. przedział ufności dla proporcji).

Czułość i swoistość względem wywiadu

Wywiad potwierdził depresję u 53 osób. Próg „powyżej 5” wskazał 41 z nich, czyli czułość wyniosła 77.4% (95% CI [64.5, 86.5]). Spośród 155 osób bez depresji 123 miały wynik 0–5, czyli swoistość wyniosła 79.4% (95% CI [72.3, 85.0]). Pole pod krzywą ROC wyniosło AUC = .862, 95% CI [.804, .920]. To argument za trafnością kryterialną skali w tej próbie.

Rysunek 2 pokazuje kompromis, który kryje się za każdym progiem. Przy progu „powyżej 4” czułość rośnie do 86.8%, a swoistość spada do 70.3%. Przy progu „powyżej 6” jest odwrotnie: 69.8% i 82.6%. Kusi, żeby wybrać próg „najlepszy w mojej próbie”, np. według indeksu Youdena (Youden, 1950). W pracy dyplomowej trzymaj się jednak progu ustalonego przed analizą, a krzywą ROC pokaż jako uzupełnienie. Próg dobrany do danych daje zbyt optymistyczną ocenę, a Pocklington i in. (2016) wskazują właśnie wybiórcze raportowanie progów jako problem tej literatury.

Osoby mieszkające samotnie

Osoby mieszkające samotnie (n = 76) miały medianę 5 (IQR: 3–10), a pozostałe (n = 132) medianę 3.5 (IQR: 2–6.25). Test Manna–Whitneya dał W = 4052.00, Z = 2.32, p = .021, r = .16. Wynik ma skośny, dyskretny rozkład, więc porównanie rangowe jest tu bezpiecznym wyborem (zob. testy nieparametryczne). Badanie jest przekrojowe, więc nie wynika z niego, że samotne mieszkanie powoduje objawy depresji.

Rzetelność: KR-20

Pozycje GDS-15 są dwuwartościowe, więc spójność wewnętrzną opisuje się współczynnikiem KR-20 (Kuder i Richardson, 1937). Dla pozycji 0/1 daje on tę samą wartość co alfa Cronbacha. W przykładzie, na 186 pełnych odpowiedziach, KR-20 wyniósł .87. Korelacje pozycji z resztą skali mieściły się w przedziale .32–.67, a odsetek odpowiedzi wskazujących na depresję – od 19.9% do 48.9% w zależności od pozycji. Friedman i in. (2005) zbadali 960 pacjentów podstawowej opieki zdrowotnej. Spójność GDS-15 określili jako umiarkowaną, ale akceptowalną, i opisali dwa czynniki: depresję i afekt pozytywny. Mimo to analizuj jeden wynik ogólny, bo tak skalę zaprojektowano.

Jak opisać GDS-15 w pracy

Pierwszy wzór opisuje narzędzie, a drugi – wyniki. Liczby pochodzą z przykładu. W nawiasach kwadratowych uzupełnij dane własnego badania (zob. też wzór opisu narzędzia badawczego).

# B159 – GDS-15: klucz tak/nie, pozycje punktowane za „nie”, wynik 0–15, proporcjonalne uzupełnianie braków,
# progi ze strony Stanford, KR-20, czułość i swoistość (dane symulowane, set.seed(1591)).
# 210 osób w wieku 65–94 lat z poradni geriatrycznej; odpowiedzi zakodowane 1 = „tak”, 0 = „nie” (kolumny g1–g15);
# depresja_wywiad = rozpoznanie z wywiadu klinicznego (symulowany standard odniesienia). Treści pytań nie odtwarzamy.
suppressPackageStartupMessages({ library(psych); library(DescTools); library(pROC) })
set.seed(1591)
n <- 210
depr <- rbinom(n, 1, 0.22)
theta <- rnorm(n, -0.9 + 1.9 * depr, 0.9)
na_nie <- c(1, 5, 7, 11, 13)                         # pozycje, w których punkt daje odpowiedź „nie” (Stanford)
trud <- c(0.3, 0.1, 0.6, 0.2, 0.5, 0.4, 0.7, 0.6, -0.2, 0.0, 0.8, 0.9, -0.1, 1.1, 0.7)
dyskr <- c(1.6, 1.2, 1.8, 1.1, 1.7, 1.0, 1.9, 1.5, 0.8, 0.6, 1.4, 1.6, 1.1, 1.7, 1.2)
pkt <- sapply(1:15, function(j) rbinom(n, 1, plogis(dyskr[j] * (theta - trud[j]))))   # 1 = odpowiedź wskazująca na depresję
odp <- pkt
odp[, na_nie] <- 1 - pkt[, na_nie]                   # surowe odpowiedzi: 1 = „tak”, 0 = „nie”
colnames(odp) <- paste0("g", 1:15)
odp[sample(n * 15, 22)] <- NA                        # rozproszone pojedyncze braki
odp[c(5, 77), 1:7] <- NA                             # dwie osoby z 7 brakami
dane <- data.frame(id = 1:n, mieszka_sam = ifelse(rbinom(n, 1, plogis(-0.8 + 0.9 * depr)) == 1, "tak", "nie"),
                   depresja_wywiad = ifelse(depr == 1, "tak", "nie"), odp)
write.csv(dane, "../gds-15-dane-przyklad.csv", row.names = FALSE, na = "")
g <- paste0("g", 1:15)

# Krok 1. Kontrola kodowania (tylko 0/1) i liczba braków na osobę
all(as.matrix(dane[, g]) %in% c(0, 1, NA))
braki <- rowSums(is.na(dane[, g]))
table(braki)

# Krok 2. Klucz: 1 punkt za „nie” w pozycjach 1, 5, 7, 11, 13 i za „tak” w pozostałych
punkty <- dane[, g]
punkty[, na_nie] <- 1 - punkty[, na_nie]
colSums(punkty, na.rm = TRUE)[c(1, 2)]               # kontrola: liczba punktów w pozycji 1 i 2

# Krok 3. Wynik 0–15; przy brakach proporcjonalnie (suma / liczba odpowiedzi × 15), zaokrąglenie w górę;
# więcej niż 5 braków – wynik nieważny (sugestia ze strony Stanford)
wynik_gds <- function(p, k = 15, maks_brakow = 5) {
  b <- rowSums(is.na(p))
  w <- ceiling(rowSums(p, na.rm = TRUE) / (k - b) * k - 1e-9)
  w[b > maks_brakow] <- NA
  w
}
dane$GDS <- wynik_gds(punkty)
ceiling(4 / 12 * 15)                                 # przykład ze strony Stanford: 4 punkty z 12 pozycji -> 5
c(waznych = sum(!is.na(dane$GDS)), uzupelnionych = sum(braki %in% 1:5), niewaznych = sum(is.na(dane$GDS)))

# Krok 4. Statystyki opisowe i przedziały wyników: 0–5, 6–10, 11–15
s <- na.omit(dane$GDS)
round(c(M = mean(s), SD = sd(s), Me = median(s), Q1 = quantile(s, .25, names = FALSE),
        Q3 = quantile(s, .75, names = FALSE), min = min(s), max = max(s)), 2)
round(c(proc_0 = 100 * mean(s == 0), proc_15 = 100 * mean(s == 15)), 1)
dane$przedzial <- cut(dane$GDS, c(-1, 5, 10, 15), labels = c("0-5", "6-10", "11-15"))
tab <- table(dane$przedzial)
round(cbind(n = tab, BinomCI(tab, sum(tab), method = "wilson") * 100), 1)

# Krok 5. Rzetelność: KR-20 (alfa dla pozycji 0/1) na pełnych odpowiedziach
pelne <- na.omit(punkty)
nrow(pelne)
kr <- psych::alpha(pelne, warnings = FALSE)
round(c(KR20 = kr$total$raw_alpha, r_poz_min = min(kr$item.stats$r.drop), r_poz_max = max(kr$item.stats$r.drop)), 2)
round(100 * colMeans(pelne), 1)                      # odsetek odpowiedzi wskazujących na depresję w każdej pozycji

# Krok 6. Trafność kryterialna względem wywiadu: próg > 5, czułość i swoistość z 95% CI Wilsona, AUC
d <- dane[!is.na(dane$GDS), ]
dodatni <- d$GDS > 5; chory <- d$depresja_wywiad == "tak"
table(GDS_powyzej_5 = dodatni, wywiad = chory)
czul <- BinomCI(sum(dodatni & chory), sum(chory), method = "wilson")
swoi <- BinomCI(sum(!dodatni & !chory), sum(!chory), method = "wilson")
round(100 * rbind(czulosc = czul[1, ], swoistosc = swoi[1, ]), 1)
roc_gds <- roc(chory, d$GDS, quiet = TRUE, direction = "<")
round(c(AUC = as.numeric(auc(roc_gds)), ci.auc(roc_gds)[c(1, 3)]), 3)
# Czułość i swoistość dla kolejnych progów „wynik > c”
progi <- 2:9
round(t(sapply(progi, function(c) c(prog = c, czulosc = 100 * mean(d$GDS[chory] > c),
                                     swoistosc = 100 * mean(d$GDS[!chory] <= c)))), 1)

# Krok 7. Osoby mieszkające samotnie a pozostałe: mediany i test Manna–Whitneya, r = Z / sqrt(N)
aggregate(GDS ~ mieszka_sam, d, function(v) c(n = length(v), Me = median(v), Q1 = quantile(v, .25, names = FALSE),
                                               Q3 = quantile(v, .75, names = FALSE)))
mw <- wilcox.test(GDS ~ mieszka_sam, d, exact = FALSE)
z <- qnorm(mw$p.value / 2, lower.tail = FALSE)
round(c(W = unname(mw$statistic), Z = z, r = z / sqrt(nrow(d))), 2)
format.pval(mw$p.value, digits = 3)

[1] TRUE
braki
  0   1   7 
186  22   2 
g1 g2 
77 96 
[1] 5
      waznych uzupelnionych    niewaznych 
          208            22             2 
    M    SD    Me    Q1    Q3   min   max 
 5.12  4.09  4.00  2.00  8.00  0.00 15.00 
 proc_0 proc_15 
    8.7     1.4 
        n  est lwr.ci upr.ci
0-5   135 64.9   58.2   71.1
6-10   44 21.2   16.2   27.2
11-15  29 13.9    9.9   19.3
[1] 186
     KR20 r_poz_min r_poz_max 
     0.87      0.32      0.67 
  g1   g2   g3   g4   g5   g6   g7   g8   g9  g10  g11  g12  g13  g14  g15 
37.6 46.8 26.9 41.9 30.1 36.6 29.0 30.1 48.9 45.7 22.6 23.1 45.2 19.9 27.4 
             wywiad
GDS_powyzej_5 FALSE TRUE
        FALSE   123   12
        TRUE     32   41
           est lwr.ci upr.ci
czulosc   77.4   64.5   86.5
swoistosc 79.4   72.3   85.0
  AUC             
0.862 0.804 0.920 
     prog czulosc swoistosc
[1,]    2    94.3      39.4
[2,]    3    92.5      57.4
[3,]    4    86.8      70.3
[4,]    5    77.4      79.4
[5,]    6    69.8      82.6
[6,]    7    64.2      86.5
[7,]    8    54.7      91.0
[8,]    9    50.9      94.2
  mieszka_sam  GDS.n GDS.Me GDS.Q1 GDS.Q3
1         nie 132.00   3.50   2.00   6.25
2         tak  76.00   5.00   3.00  10.00
      W       Z       r 
4052.00    2.32    0.16 
[1] "0.0206"

Najczęstsze błędy przy GDS-15

• Suma wszystkich „tak” bez odwrócenia pozycji 1, 5, 7, 11 i 13. Zaniża wynik osób z depresją i zawyża wynik osób zadowolonych. Kontrola: korelacje pozycji z resztą skali muszą być dodatnie.
• Numery pozycji z klucza przeniesione na tłumaczenie o innej kolejności pytań. Sprawdź, która pozycja Twojej wersji odpowiada której pozycji oryginału.
• Brak odpowiedzi liczony jako 0. Zaniża wynik. Stosuj proporcjonalne przeliczenie z zaokrągleniem w górę i podaj kryterium wyniku nieważnego.
• „Część badanych ma depresję, bo uzyskała wynik powyżej 5”. Wynik powyżej 5 wymaga wywiadu, a nie jest rozpoznaniem. Pisz o odsetku wyników przesiewowo dodatnich.
• Niejasny próg. Napisz, czy wynik 5 jest już dodatni. Według klucza Stanford dodatni jest wynik 6 i więcej.
• Próg wybrany po obejrzeniu krzywej ROC i przedstawiony jako właściwość skali. Taki wynik wymaga potwierdzenia na nowej próbie.
• Mylenie GDS-15 z GDS-30. Zakresy i progi różnią się, więc w opisie zawsze podaj liczbę pozycji.

Analizę wyników z poradni lub oddziału, od opisu próby po porównania grup, omawia wpis statystyka w pracy z pielęgniarstwa, a innym narzędziem z tej serii jest PSQI. Jeśli chcesz sprawdzić klucz, obsługę braków i dobór analiz w swojej pracy, możesz skorzystać z konsultacji w ramach oferty analizy statystyczne dla studentów. Wyniki musisz jednak rozumieć i umieć obronić samodzielnie.

Najczęstsze pytania

Jak policzyć wynik GDS-15?

Przyznaj 1 punkt za każdą odpowiedź wskazującą na depresję: „nie” w pozycjach 1, 5, 7, 11 i 13 oraz „tak” w pozostałych dziesięciu. Zsumuj punkty, a otrzymasz wynik 0–15 (Yesavage, b.d.). Numery pozycji sprawdź w formularzu swojej wersji językowej.

Od ilu punktów GDS-15 wskazuje na depresję?

Klucz na stronie Stanford podaje, że wynik powyżej 5 sugeruje depresję i wymaga wywiadu klinicznego, a wynik powyżej 10 prawie zawsze oznacza depresję. W pracy napisz wprost, czy wynik 5 traktujesz jako dodatni, bo w literaturze próg bywa zapisywany różnie.

Co zrobić z brakującymi odpowiedziami w GDS-15?

Strona autora zaleca proporcjonalne przeliczenie: liczbę punktów podziel przez liczbę odpowiedzi, pomnóż przez 15 i zaokrąglij w górę. Wynik z więcej niż pięcioma brakami autor proponuje uznać za nieważny, zaznaczając, że to sugestia, więc opisz przyjętą regułę.

Czy na użycie GDS-15 potrzebna jest zgoda autorów?

Według oficjalnej strony skali oryginalna GDS jest w domenie publicznej, bo powstała częściowo z funduszy federalnych USA, więc zgoda nie jest potrzebna. Przy polskim tłumaczeniu zacytuj publikację, z której pochodzi wersja, i sprawdź warunki jej użycia.

Jaką rzetelność podać dla GDS-15?

Pozycje mają odpowiedzi 0/1, więc spójność wewnętrzną podaj jako KR-20, która dla takich pozycji równa się alfie Cronbacha. W przykładzie na tej stronie KR-20 wyniósł .87. Policz ją na własnej próbie i podaj liczbę pełnych odpowiedzi.

Powiązane hasła

Przeczytaj też

@article{friedman2005psychometric, author={Friedman, Bruce and Heisel, Marnin J. and Delavan, Rachel L.}, title={{Psychometric properties of the 15-item Geriatric Depression Scale in functionally impaired, cognitively intact, community-dwelling elderly primary care patients}}, journal={Journal of the American Geriatrics Society}, year={2005}, volume={53}, number={9}, pages={1570--1576}, doi={10.1111/j.1532-5415.2005.53461.x}}

@article{kuder1937theory, author={Kuder, G. F. and Richardson, M. W.}, title={{The theory of the estimation of test reliability}}, journal={Psychometrika}, year={1937}, volume={2}, number={3}, pages={151--160}, doi={10.1007/bf02288391}}

@article{pocklington2016diagnostic, author={Pocklington, Claire and Gilbody, Simon and Manea, Laura and McMillan, Dean}, title={{The diagnostic accuracy of brief versions of the Geriatric Depression Scale: A systematic review and meta-analysis}}, journal={International Journal of Geriatric Psychiatry}, year={2016}, volume={31}, number={8}, pages={837--857}, doi={10.1002/gps.4407}}

@article{sheikh1986geriatric, author={Sheikh, Javaid I. and Yesavage, Jerome A.}, title={{Geriatric Depression Scale (GDS): Recent evidence and development of a shorter version}}, journal={Clinical Gerontologist}, year={1986}, volume={5}, number={1–2}, pages={165--173}, url={https://doi.org/10.1300/J018v05n01_09}}

@misc{gdsstanfordnd, author={Yesavage, Jerome A.}, title={{Geriatric Depression Scale}}, publisher={Stanford University}, url={https://web.stanford.edu/~yesavage/GDS.html}}

@article{yesavage1982development, author={Yesavage, Jerome A. and Brink, T. L. and Rose, Terence L. and Lum, Owen and Huang, Virginia and Adey, Michael and Leirer, Von Otto}, title={{Development and validation of a geriatric depression screening scale: A preliminary report}}, journal={Journal of Psychiatric Research}, year={1982}, volume={17}, number={1}, pages={37--49}, doi={10.1016/0022-3956(82)90033-4}}

@article{youden1950index, author={Youden, W. J.}, title={{Index for rating diagnostic tests}}, journal={Cancer}, year={1950}, volume={3}, number={1}, pages={32--35}, doi={10.1002/1097-0142(1950)3:1<32::aid-cncr2820030106>3.0.co;2-3}}