Zogniskowany wywiad grupowy (FGI) – kiedy i jak

Autor: Konrad Hryniewicz · Opublikowano: 28 października 2026 · Aktualizacja: 27 października 2026

Czym jest zogniskowany wywiad grupowy

Zogniskowany wywiad grupowy (FGI, focus group interview) to moderowana dyskusja kilku osób na wybrany temat. Różni się od kilku wywiadów indywidualnych przeprowadzonych naraz tym, że danymi jest także interakcja: uczestnicy dopowiadają, spierają się, zmieniają zdanie i ujawniają, co w ich środowisku jest oczywiste, a co kontrowersyjne. Morgan (1996) w przeglądzie metody podkreśla dwie rzeczy: rolę grupy w wytwarzaniu interakcji i rolę moderatora w kierowaniu nią.

W tym wpisie posługujemy się fikcyjnym przykładem. Studentka socjologii bada, jak studenci dojeżdżający na uczelnię z mniejszych miejscowości godzą studia z dojazdami. Planuje cztery grupy po 5–7 osób. Wszystkie dane i wypowiedzi w przykładzie są wymyślone na potrzeby ilustracji.

Grupa czy wywiad indywidualny?

Wybór metody zależy od pytania badawczego, a nie od tego, co jest szybsze. Guest, Namey, Taylor i in. (2017) losowo przydzielili 350 mężczyzn do grup albo do wywiadów indywidualnych z tymi samymi pytaniami. W przeliczeniu na jedno spotkanie obie metody dały podobną liczbę unikalnych pozycji. W przeliczeniu na osobę szerszy zakres dawały wywiady indywidualne. Wbrew intuicji kilka rodzajów osobistych, drażliwych ujawnień było częstszych w grupach, a niektóre drażliwe tematy pojawiły się tylko tam.

Jeśli wybierzesz rozmowy jeden na jeden, przeczytaj poradnik wywiad pogłębiony w pracy dyplomowej. Obie metody można łączyć, np. najpierw grupy, potem wywiady z wybranymi osobami. Takie zestawienie to jedna z form triangulacji.

Ile osób w grupie i ile grup

Liczby z podręczników to często reguły kciuka. Poniżej podajemy tylko wyniki konkretnych badań. To opisy praktyki i wyniki na określonych danych, a nie normy.

Wniosek praktyczny: w pracy dyplomowej zaplanuj kilka grup, a liczbę grup uzasadnij strukturą próby. Jeśli porównujesz np. studentów dojeżdżających i mieszkających w akademikach, potrzebujesz grup w każdej kategorii, bo jedna grupa to jedna dynamika. Uczestników dobierasz celowo (dobór celowy), a w teorii ugruntowanej skład kolejnych grup może wynikać z doboru teoretycznego. Kryterium zakończenia ustal z góry. Logikę nasycenia i mocy informacyjnej opisujemy we wpisie ile wywiadów przeprowadzić. Kanały rekrutacji znajdziesz we wpisie gdzie znaleźć respondentów. Zaproś kilka osób więcej, bo część się nie pojawi.

Rola moderatora

Moderator nie przeprowadza wywiadu z każdym po kolei. Prowadzi rozmowę tak, żeby uczestnicy rozmawiali ze sobą (Morgan, 1996). W praktyce oznacza to kilka zadań:

• Na początku: przedstawia cel i zasady (mówimy pojedynczo, nie ma złych odpowiedzi, to, co tu padnie, zostaje w grupie) i prosi o krótkie przedstawienie się, żeby każdy odezwał się od razu.
• W trakcie: dopytuje („Czy ktoś ma inne doświadczenie?”), zachęca osoby milczące, łagodnie ogranicza dominujące i nie ocenia wypowiedzi. Unika pytań sugerujących.
• Na końcu: streszcza najważniejsze wątki i pyta, czy coś pominął.

Warto mieć asystenta. Notuje on, kto mówi, kolejność wypowiedzi, reakcje niewerbalne i momenty zgody lub sporu. Bez tych notatek trudno później rozpoznać mówców w nagraniu. Jeśli prowadzisz grupy w środowisku, które dobrze znasz (np. na własnym roku), opisz swoją pozycję w pracy (refleksyjność badacza).

Scenariusz: ścieżka pytań

Scenariusz FGI jest krótszy niż scenariusz wywiadu indywidualnego, bo jedno pytanie otwiera dyskusję kilku osób. Zwykle prowadzi od pytań ogólnych i łatwych do pytań kluczowych. Na 90 minut wystarcza kilka pytań kluczowych. Pytania są otwarte, a pytania „tak/nie” zamieniaj na „jak” i „co”. Przykładowa ścieżka do fikcyjnego badania:

Przed właściwymi grupami przeprowadź grupę próbną ze znajomymi spoza próby i sprawdź czas, zrozumiałość pytań i technikę nagrywania. Zasady pilotażu opisujemy w poradniku badanie pilotażowe.

Analiza: grupa jako jednostka i dynamika rozmowy

Transkrypcja FGI musi oznaczać mówców (np. G3-U1), nakładanie się głosów i ważne reakcje (transkrypcja wywiadu). Dalej możesz prowadzić analizę tematyczną albo kodowanie otwarte, osiowe i selektywne. Trzeba jednak pamiętać o dwóch rzeczach. Po pierwsze, wypowiedzi w grupie nie są niezależne: ktoś powtarza zdanie poprzednika, ktoś milczy, bo się nie zgadza. Po drugie, ważne jest, kto mówi i jak grupa reaguje. Onwuegbuzie i in. (2009) proponują analizę mikrorozmówców (micro-interlocutor analysis). Polega ona na zapisywaniu, który uczestnik odpowiada na każde pytanie, w jakiej kolejności i z jakimi sygnałami niewerbalnymi.

Prosty przykład w R pokazuje, po co to robić. W czterech fikcyjnych grupach każdej wypowiedzi przypisaliśmy mówcę i jeden kod tematu (dane symulowane, plik CSV).

W G1, G2 i G4 najbardziej aktywna osoba miała od 22.6% do 27.6% wypowiedzi. W G3 jedna osoba (G3-U1) miała 62.4% wypowiedzi, choć przy równym podziale byłoby to 20%. Co to zmienia w analizie?

• Liczba wypowiedzi to nie zasięg tematu. W G3 o kosztach dojazdów padło 71 wypowiedzi, najwięcej ze wszystkich grup. Aż 59 z nich (83.1%) pochodziło jednak od G3-U1. Temat wydaje się „najważniejszy w G3”, a w rzeczywistości to głos jednej osoby.
• Sprawdzaj, ile osób mówi o temacie i jak dużo. Wszystkie 5 osób z G3 choć raz wspomniało o kosztach, ale większość wypowiedzi to wciąż głos G3-U1. Zestawienie „temat × grupa” licz więc dwa razy: w wypowiedziach i w liczbie różnych mówców.
• Opisuj zgodę i spór. Ważne jest, czy pozostali potwierdzili opinię dominującej osoby, zamilkli, czy się sprzeciwili. To dane o normach grupy.

Nie przeliczaj wyników FGI na odsetki uczestników „za” i „przeciw”. Grupa to nie próba do szacowania częstości. Jeśli celem jest liczenie kategorii, właściwszy jest schemat opisany we wpisie o analizie treści pytań otwartych.

# B180 – przepis 1: kto mówi i o czym? Udział uczestników w wypowiedziach w fikcyjnych FGI
# Wpis: /blog/zogniskowany-wywiad-grupowy-fgi/
# Uruchomienie z folderu kod/: LANG=en_US.UTF-8 LC_ALL=en_US.UTF-8 Rscript uruchom.R b180-1-dynamika-grupy.R
# Dane symulowane: 4 grupy studentów dojeżdżających na uczelnię; każda wypowiedź ma mówcę i jeden kod tematu.
set.seed(18001)
tematy <- c("brak czasu", "koszty dojazdów", "wsparcie prowadzących", "przynależność do grupy", "zajęcia zdalne")
rozm <- c(G1 = 6, G2 = 7, G3 = 5, G4 = 6)
wyp <- do.call(rbind, lapply(names(rozm), function(g) {
  n <- rozm[[g]]
  waga <- rgamma(n, shape = 3)
  if (g == "G3") waga[1] <- 2.5 * max(waga)          # w G3 jedna osoba zdominowała dyskusję
  T <- rpois(1, 140)                               # liczba wypowiedzi w ok. 90-minutowej sesji
  mowca <- sample(seq_len(n), T, replace = TRUE, prob = waga)
  p_t <- c(.30, .20, .20, .15, .15)
  temat <- sapply(mowca, function(m) {
    if (g == "G3" && m == 1) sample(tematy, 1, prob = c(.15, .60, .10, .05, .10)) else sample(tematy, 1, prob = p_t)
  })
  data.frame(grupa = g, uczestnik = paste0(g, "-U", mowca), temat = temat)
}))
write.csv(wyp, "../fgi-wypowiedzi-dane.csv", row.names = FALSE)

# 1. Udział uczestników w wypowiedziach (dominacja w grupie)
udz <- aggregate(temat ~ grupa + uczestnik, data = wyp, FUN = length)
names(udz)[3] <- "wypowiedzi"
udz$udzial <- ave(udz$wypowiedzi, udz$grupa, FUN = function(x) x / sum(x))
podsum <- do.call(rbind, lapply(split(udz, udz$grupa), function(s) data.frame(
  grupa = s$grupa[1], osob = nrow(s), wypowiedzi = sum(s$wypowiedzi),
  udzial_rowny = round(1 / nrow(s), 3), udzial_max = round(max(s$udzial), 3),
  udzial_min = round(min(s$udzial), 3))))
print(podsum, row.names = FALSE)

# 2. Tematy: liczba wypowiedzi a liczba różnych osób, które o nich mówiły
tab_w <- with(wyp, table(temat, grupa))
tab_o <- with(unique(wyp[, c("grupa", "uczestnik", "temat")]), table(temat, grupa))
tab_w
tab_o
# udział jednej osoby w wypowiedziach o kosztach dojazdów w G3
g3k <- subset(wyp, grupa == "G3" & temat == "koszty dojazdów")
round(c(wypowiedzi = nrow(g3k), od_U1 = sum(g3k$uczestnik == "G3-U1"),
        udzial_U1 = mean(g3k$uczestnik == "G3-U1")), 3)
saveRDS(list(udz = udz, podsum = podsum), "b180-1.rds")

 grupa osob wypowiedzi udzial_rowny udzial_max udzial_min
    G1    6        137        0.167      0.226      0.044
    G2    7        137        0.143      0.226      0.044
    G3    5        165        0.200      0.624      0.061
    G4    6        134        0.167      0.276      0.030
                        grupa
temat                    G1 G2 G3 G4
  brak czasu             44 33 36 48
  koszty dojazdów        26 38 71 29
  przynależność do grupy 20 22 14 18
  wsparcie prowadzących  28 27 19 13
  zajęcia zdalne         19 17 25 26
                        grupa
temat                    G1 G2 G3 G4
  brak czasu              6  6  5  6
  koszty dojazdów         6  7  5  5
  przynależność do grupy  5  7  4  5
  wsparcie prowadzących   6  7  4  5
  zajęcia zdalne          6  7  5  6
wypowiedzi      od_U1  udzial_U1 
    71.000     59.000      0.831 

Wywiady grupowe online

Grupy na wideokonferencji oszczędzają dojazdy i ułatwiają udział osobom z różnych miejscowości. W przykładowym badaniu to ważny argument. Lobe i Morgan (2021) porównali online grupy czteroosobowe z wywiadami w parach. Większość zalet logistycznych, moderacyjnych i interakcyjnych przemawiała za mniejszymi grupami, ale grupy czteroosobowe dawały więcej pomysłów ocenionych jako unikalne i trafne. Planując grupy online, zdecyduj więc, co jest ważniejsze: swoboda rozmowy w mniejszym składzie czy liczba pomysłów w większym. Lobe i in. (2020) zwracają uwagę na wybór platformy pod kątem bezpieczeństwa (zwłaszcza przy danych o zdrowiu), na wymagania sprzętowe uczestników i na kwestie etyczne pracy zdalnej.

W praktyce: zaplanuj test połączenia, poproś o włączone kamery, jeśli uczestnicy się na to zgodzą, ustal zasady korzystania z czatu i zapisz w zgodzie, co dokładnie jest nagrywane (obraz, dźwięk, czat). Konkretnych funkcji platform nie opisuj z pamięci. Sprawdź je w dokumentacji narzędzia udostępnionego przez uczelnię.

Zgoda i poufność w grupie

Sim i Waterfield (2019) wskazują trzy obszary, w których grupa różni się etycznie od wywiadu indywidualnego:

• Zgoda. Trudno opisać z góry przebieg dyskusji, bo jest nieprzewidywalna. Wycofanie się w trakcie jest też trudniejsze niż w rozmowie jeden na jeden.
• Poufność. Badacz nie kontroluje, co uczestnicy powiedzą innym po spotkaniu. Ryzyko rośnie, gdy dyskusja skłania kogoś do powiedzenia więcej, niż chciał.
• Ryzyko szkody. Rozmowa o drażliwych sprawach toczy się przy świadkach.

Autorzy proponują działania na kilku etapach: przy zbieraniu zgody, na krótkim spotkaniu wstępnym, w trakcie moderowania i na rozmowie końcowej (debriefingu). W formularzu zgody napisz uczciwie, że prosisz uczestników o zachowanie poufności, ale nie możesz jej zagwarantować ze strony innych osób w grupie. Wyjaśnij też, co się stanie z wypowiedziami osoby, która wycofa zgodę po spotkaniu. Ogólne zasady zgody i RODO opisujemy w haśle świadoma zgoda i RODO w badaniach, a usuwanie danych identyfikujących z transkrypcji – w haśle anonimizacja i pseudonimizacja. Przy tematach drażliwych sprawdź, czy potrzebujesz zgody komisji etycznej.

Jak opisać FGI w pracy

Wzór jest fikcyjny. Pełny układ opisu badania jakościowego pokazujemy we wpisie jak opisać badanie jakościowe w rozdziale metodologicznym. Zanim oddasz pracę, przejdź przez listę COREQ, przygotowaną dla wywiadów i grup fokusowych. Kryteria oceny jakości opisuje hasło wiarygodność w badaniach jakościowych. Jeśli grupy są jednym ze źródeł w badaniu jednej organizacji, zajrzyj do wpisu o studium przypadku.

Najczęstsze błędy

• FGI jako „szybsza ankieta”. Grupa nie da wiarygodnych odsetków ani porównań częstości.
• Jedna grupa w całym badaniu. Nie odróżnisz wtedy tematu od dynamiki tej jednej grupy.
• Liczba grup bez uzasadnienia. To częsty problem w publikacjach (Carlsen i Glenton, 2011).
• Analiza samej treści, bez mówców. Głos jednej osoby łatwo wziąć za opinię grupy.
• Obietnica pełnej poufności. Badacz może zapewnić poufność tylko po swojej stronie (Sim i Waterfield, 2019).
• Za dużo pytań w scenariuszu. Dyskusja nie ma wtedy czasu się rozwinąć.

Jeśli grupy mają uzupełniać ankietę, zaplanuj, na którym etapie i w jakim celu je łączysz. Schematy opisujemy we wpisie o badaniach mieszanych.

Najczęstsze pytania

Ile osób powinno być w grupie fokusowej?

Nie ma jednej normy. W przeglądzie 170 badań O.Nyumba i in. (2018) podają wielkość grup od 3 do 21 osób, z medianą 10, ale to opis praktyki, a nie zalecenie. Grupa musi być na tyle mała, żeby każdy mógł się wypowiedzieć. Online sprawdzają się mniejsze składy (Lobe i Morgan, 2021).

Ile zogniskowanych wywiadów grupowych przeprowadzić do pracy?

Zaplanuj co najmniej kilka grup, po kilka w każdej porównywanej kategorii uczestników. W danych Guest, Namey i McKenna (2017) ponad 80% tematów pojawiło się w 2–3 grupach, a 90% w 3–6. W przeglądzie Hennink i Kaiser (2022) nasycenie osiągano w 4–8 grupach. To wyniki konkretnych badań, a nie normy.

Kiedy wybrać wywiad grupowy, a kiedy indywidualny?

Grupa pasuje do pytań o wspólne normy, język i różnice zdań, a wywiad indywidualny do pytań o przebieg życia i decyzje jednej osoby. Guest, Namey, Taylor i in. (2017) pokazali w badaniu z randomizacją, że wywiady indywidualne dają szerszy zakres pozycji na osobę, a niektóre drażliwe ujawnienia są częstsze w grupach.

Jak analizować wywiad grupowy?

Transkrybuj z oznaczeniem mówców i analizuj nie tylko treść, ale też interakcję: kto odpowiada, w jakiej kolejności, kiedy grupa się zgadza, a kiedy spiera (Onwuegbuzie i in., 2009). Sprawdzaj, ile osób porusza temat, a nie tylko ile padło wypowiedzi, bo jeden dominujący uczestnik może zawyżyć znaczenie tematu.

Czy w grupie fokusowej można zapewnić poufność?

Tylko po stronie badacza. Nie kontrolujesz, co uczestnicy powiedzą innym po spotkaniu, a wycofanie się z dyskusji jest trudniejsze niż w wywiadzie indywidualnym (Sim i Waterfield, 2019). Poproś o zachowanie poufności, ale w zgodzie napisz uczciwie, że nie możesz jej zagwarantować.

Powiązane hasła

Przeczytaj też

@article{carlsen2011what, author={Carlsen, Benedicte and Glenton, Claire}, title={{What about N? A methodological study of sample-size reporting in focus group studies}}, journal={BMC Medical Research Methodology}, year={2011}, volume={11}, number={1}, eid={26}, doi={10.1186/1471-2288-11-26}}

@article{guest2017many, author={Guest, Greg and Namey, Emily and McKenna, Kevin}, title={{How many focus groups are enough? Building an evidence base for nonprobability sample sizes}}, journal={Field Methods}, year={2017}, volume={29}, number={1}, pages={3--22}, doi={10.1177/1525822x16639015}}

@article{guest2017comparing, author={Guest, Greg and Namey, Emily and Taylor, Jamilah and Eley, Natalie and McKenna, Kevin}, title={{Comparing focus groups and individual interviews: Findings from a randomized study}}, journal={International Journal of Social Research Methodology}, year={2017}, volume={20}, number={6}, pages={693--708}, doi={10.1080/13645579.2017.1281601}}

@article{hennink2022sample, author={Hennink, Monique and Kaiser, Bonnie N.}, title={{Sample sizes for saturation in qualitative research: A systematic review of empirical tests}}, journal={Social Science \& Medicine}, year={2022}, volume={292}, eid={114523}, doi={10.1016/j.socscimed.2021.114523}}

@article{lobe2021assessing, author={Lobe, Bojana and Morgan, David L.}, title={{Assessing the effectiveness of video-based interviewing: A systematic comparison of video-conferencing based dyadic interviews and focus groups}}, journal={International Journal of Social Research Methodology}, year={2021}, volume={24}, number={3}, pages={301--312}, doi={10.1080/13645579.2020.1785763}}

@article{lobe2020qualitative, author={Lobe, Bojana and Morgan, David and Hoffman, Kim A.}, title={{Qualitative data collection in an era of social distancing}}, journal={International Journal of Qualitative Methods}, year={2020}, volume={19}, eid={1609406920937875}, doi={10.1177/1609406920937875}}

@article{morgan1996focus, author={Morgan, David L.}, title={{Focus groups}}, journal={Annual Review of Sociology}, year={1996}, volume={22}, number={1}, pages={129--152}, doi={10.1146/annurev.soc.22.1.129}}

@article{nyumba2018use, author={O.Nyumba, Tobias and Wilson, Kerrie and Derrick, Christina J. and Mukherjee, Nibedita}, title={{The use of focus group discussion methodology: Insights from two decades of application in conservation}}, journal={Methods in Ecology and Evolution}, year={2018}, volume={9}, number={1}, pages={20--32}, doi={10.1111/2041-210x.12860}}

@article{onwuegbuzie2009qualitative, author={Onwuegbuzie, Anthony J. and Dickinson, Wendy B. and Leech, Nancy L. and Zoran, Annmarie G.}, title={{A qualitative framework for collecting and analyzing data in focus group research}}, journal={International Journal of Qualitative Methods}, year={2009}, volume={8}, number={3}, pages={1--21}, doi={10.1177/160940690900800301}}

@article{sim2019focus, author={Sim, Julius and Waterfield, Jackie}, title={{Focus group methodology: Some ethical challenges}}, journal={Quality \& Quantity}, year={2019}, volume={53}, number={6}, pages={3003--3022}, doi={10.1007/s11135-019-00914-5}}