Kodowanie otwarte, osiowe i selektywne – jak kodować w teorii ugruntowanej?

Opracowanie merytoryczne: Konrad Hryniewicz · Opublikowano: 28 października 2026 · Aktualizacja: 27 października 2026

Co to jest kodowanie otwarte, osiowe i selektywne?

Kodowanie otwarte, osiowe i selektywne (ang. open, axial and selective coding) to trzy etapy analizy danych w teorii ugruntowanej w wersji, którą opisali Strauss i Corbin (1990). Każdy z nich ma w ich podręczniku osobny rozdział. Kodowanie prowadzi od fragmentów wywiadu do pojęć, od pojęć do kategorii, a od kategorii do teorii wyjaśniającej badane zjawisko.

Trzy etapy kodowania

• Kodowanie otwarte. Czytasz transkrypcję linijka po linijce i nadajesz fragmentom nazwy pojęć. Podobne pojęcia łączysz w kategorie i opisujesz ich właściwości. Na tym etapie kodów jest dużo i są robocze.
• Kodowanie osiowe. Łączysz kategorie z podkategoriami: pytasz, w jakich warunkach zjawisko się pojawia, jak ludzie na nie reagują i z jakimi skutkami.
• Kodowanie selektywne. Wybierasz kategorię centralną, wokół której układa się cała historia, i porządkujesz względem niej pozostałe kategorie.

Etapy nie są ściśle po kolei: wraca się między nimi i do nowych danych, aż do nasycenia kategorii. Pomysły na powiązania zapisuje się na bieżąco w memo analitycznych.

To inna logika niż analiza treści pytań otwartych, gdzie klucz kategorii służy do zliczania odpowiedzi, a zgodność koderów sprawdza się np. kappą (zob. kodowanie odpowiedzi otwartych). Kodowanie w teorii ugruntowanej buduje wyjaśnienie, a nie tabelę częstości. Inaczej niż w analizie tematycznej, wynikiem nie są tematy, lecz powiązane kategorie z kategorią centralną.

Przykład

Przykład ilustracyjny, wywiady z pielęgniarkami o pracy na nocnych dyżurach:

• Fragment: „Jak jestem sama na oddziale, to dzwonię do koleżanki z drugiego piętra, zanim zawołam lekarza”.
• Kod otwarty: „konsultowanie się z koleżanką przed lekarzem”.
• Kategoria (osiowe): „szukanie wsparcia w nocy”; warunek: brak lekarza na miejscu, skutek: większa pewność decyzji.
• Kategoria centralna (selektywne): „radzenie sobie z samodzielną odpowiedzialnością”.

Jak opisać w pracy

Na co uważać

• Nazwy etapów to nie metoda. Corbin i Strauss (1990) zalecają konkretny opis procedur, na podstawie którego czytelnik oceni badanie.
• Kody nie powinny powtarzać pytań z wywiadu. Kod nazywa to, co robi lub przeżywa rozmówca, a dobór nazw zdradza perspektywę analityka (zob. refleksyjność badacza).
• Kodowanie osiowe to nie lista podkategorii. Pokaż relacje między nimi.

Najczęstsze pytania

Czy kodowanie otwarte, osiowe i selektywne trzeba robić po kolei?

Nie ściśle. Etapy się przeplatają: podczas kodowania osiowego wraca się do otwartego, a nowe wywiady mogą zmienić kategorię centralną. Kolejność opisuje raczej kierunek analizy niż harmonogram.

Czy kodowanie osiowe stosuje się poza teorią ugruntowaną?

Nazwy etapów pochodzą z teorii ugruntowanej w wersji Straussa i Corbin. W analizie tematycznej czy IPA lepiej używać terminów danego podejścia, zamiast mieszać procedury.

Ile kodów powinno powstać w kodowaniu otwartym?

Nie ma takiej liczby. Kodów otwartych bywa wiele, bo są robocze; liczy się to, czy da się je uporządkować w kategorie o opisanych właściwościach.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

@article{corbin1990grounded, author={Corbin, Juliet M. and Strauss, Anselm}, title={{Grounded theory research: Procedures, canons, and evaluative criteria}}, journal={Qualitative Sociology}, year={1990}, volume={13}, number={1}, pages={3--21}, doi={10.1007/bf00988593}}

@book{strauss1990basics, author={Strauss, Anselm and Corbin, Juliet}, title={{Basics of qualitative research: Grounded theory procedures and techniques}}, year={1990}, publisher={Sage}}