Co to jest pytanie sugerujące?
Pytanie sugerujące (ang. leading question) to pytanie, którego treść podpowiada „właściwą” odpowiedź: przez ocenę wpisaną w pytanie, przez założenie przyjęte z góry albo przez jednostronną listę odpowiedzi. Respondent traktuje pytanie jak wypowiedź w rozmowie i odczytuje z niej oczekiwania badacza. Dlatego sformułowanie pytania wpływa na odpowiedź (Schwarz, 1999).
Najczęstsze postaci
- Ocena w treści: „Czy zgadzasz się, że męczące zajęcia zdalne obniżają jakość studiów?”.
- Ukryte założenie: „Jak często zaniedbujesz naukę z powodu telefonu?” zakłada, że to się zdarza.
- Powołanie się na autorytet lub większość: „Większość ekspertów uważa…, a Ty?”.
- Jednostronna skala: „bardzo dobrze / dobrze / raczej dobrze”, bez odpowiedzi negatywnych.
Przykład: źle i dobrze
| Źle | Dobrze |
|---|---|
| „Jak bardzo stres przed sesją utrudnia Ci naukę?” | „Czy w czasie ostatniej sesji odczuwałeś(-aś) stres?”, a osobom odpowiadającym „tak”: „W jakim stopniu stres wpływał na Twoją naukę?” (od „wcale” do „bardzo”) |
| „Czy nie uważasz, że uczelnia powinna lepiej dbać o studentów?” | „Jak oceniasz wsparcie, które uczelnia daje studentom?” (od „bardzo źle” do „bardzo dobrze”) |
| „Ile czasu dziennie tracisz na media społecznościowe?” | „Ile czasu dziennie przeciętnie korzystasz z mediów społecznościowych?” |
W pierwszym wierszu ukryte założenie usuwa pytanie filtrujące.
Sugestia a aprobata społeczna
Najsilniej działa sugestia zgodna z normą społeczną. Krumpal (2013) pokazuje, że w pytaniach drażliwych badani zaniżają zachowania niepożądane i zawyżają pożądane. Pytanie „Czy jak każdy odpowiedzialny student oddajesz prace w terminie?” łączy sugestię z presją aprobaty społecznej. Wersja, która dopuszcza obie odpowiedzi („Niektórzy studenci oddają prace po terminie, inni zawsze w terminie. Jak jest w Twoim przypadku?”), tę presję osłabia.
Jak opisać w pracy
Na co uważać
Sugestie trudno zauważyć we własnych pytaniach, bo autor zna swoją hipotezę. Daj ankietę do przeczytania osobie spoza projektu albo przeprowadź wywiad poznawczy. Wytyczne GESIS porządkują reguły formułowania pytań według zadań respondenta: zrozumienia pytania, przywołania informacji, wydania sądu i dopasowania odpowiedzi do formatu (Lenzner i Menold, 2016). Pokrewny błąd to pytanie dwuznaczne, a inne typowe potknięcia opisuje wpis Najczęstsze błędy w ankietach.
Najczęstsze pytania
Jak sprawdzić, czy moje pytanie w ankiecie jest sugerujące?
Sprawdź, czy pytanie zawiera ocenę, zakłada coś o respondencie albo daje więcej odpowiedzi w jedną stronę. Najlepiej daj ankietę osobie spoza projektu albo przeprowadź wywiad poznawczy.
Czym jest pytanie z ukrytym założeniem?
To pytanie, które przyjmuje coś za pewnik, np. „Jak często zaniedbujesz naukę?”. Osoba, której to nie dotyczy, nie ma poprawnej odpowiedzi. Założenie sprawdź najpierw osobnym pytaniem filtrującym.
Czy pytania zaczynające się od „Czy zgadzasz się, że…” są sugerujące?
Często tak, bo podsuwają jedno stanowisko i sprzyjają potakiwaniu. Bezpieczniej zapytać o ocenę na skali z obiema stronami albo przedstawić dwa stanowiska i poprosić o wybór.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Najczęstsze błędy w ankietach
Pytania dwa w jednym, złe kafeterie, wielkie macierze i brak „nie dotyczy” – przykłady źle/dobrze z audytów ankiet i lista kontrolna przed startem.
Czytaj →PoradnikJak zrobić ankietę do pracy dyplomowej
12 kroków od hipotez do czystych danych: skale, pytania, zgoda, pilotaż, Google Forms czy LimeSurvey, książka kodów, harmonogram i lista kontrolna.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Krumpal, I. (2013). Determinants of social desirability bias in sensitive surveys: A literature review. Quality & Quantity, 47(4), 2025–2047. https://doi.org/10.1007/s11135-011-9640-9 ● Otwarty dostęp
- Lenzner, T., & Menold, N. (2016). Question wording. GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences. https://doi.org/10.15465/gesis-sg_en_017 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
- Schwarz, N. (1999). Self-reports: How the questions shape the answers. American Psychologist, 54(2), 93–105. https://doi.org/10.1037/0003-066X.54.2.93
Cytowania BibTeX
@article{krumpal2013determinants, author={Krumpal, Ivar}, title={{Determinants of social desirability bias in sensitive surveys: A literature review}}, journal={Quality \& Quantity}, year={2013}, volume={47}, number={4}, pages={2025--2047}, doi={10.1007/s11135-011-9640-9}}@techreport{lenzner2016question, author={Lenzner, Timo and Menold, Natalja}, title={{Question wording}}, year={2016}, institution={GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences}, doi={10.15465/gesis-sg_en_017}}@article{schwarz1999self, author={Schwarz, Norbert}, title={{Self-reports: How the questions shape the answers}}, journal={American Psychologist}, year={1999}, volume={54}, number={2}, pages={93--105}, doi={10.1037/0003-066x.54.2.93}}