Słownik metodologiczny · Konstrukcja ankiety

Pytanie dwuznaczne (double-barreled) – dwa pytania w jednym i jak je rozdzielić

Pytanie dwuznaczne pyta o dwie rzeczy naraz, a pozwala na jedną odpowiedź. Pokazujemy, jak je rozpoznać, jak je rozbić i dlaczego psuje pozycje skal.

Strona główna / Słownik / Pytanie dwuznaczne

Opracowanie merytoryczne: · Opublikowano:

W skrócie: Pytanie dwuznaczne (double-barreled) dotyczy dwóch rzeczy naraz, np. „Czy zajęcia były ciekawe i przydatne?”, a pozwala na jedną odpowiedź. Rozbij je na osobne pytania; w skalach takie pozycje obniżają trafność i zaburzają związki z pozostałymi pozycjami.

Co to jest pytanie dwuznaczne?

Pytanie dwuznaczne (ang. double-barreled question, pytanie dwuczłonowe) to pytanie, które w jednym zdaniu dotyczy dwóch różnych rzeczy, a pozwala udzielić jednej odpowiedzi. Typowy sygnał to spójnik „i” albo „lub” łączący dwa obiekty, dwie cechy albo przyczynę i skutek: „Czy zajęcia były ciekawe i przydatne?”. Osoba, dla której zajęcia były ciekawe, ale nieprzydatne, nie ma dobrej odpowiedzi. Pokrewny błąd to pytanie sugerujące.

Dlaczego to problem

Respondent musi sam zdecydować, do którego członu się odnieść, albo uśrednić dwie oceny. Różne osoby robią to różnie, więc ta sama odpowiedź znaczy u nich co innego. Menold (2020) pokazała w dwóch eksperymentach, że pytania dwuczłonowe dawały inne średnie i parametry modeli niż wersje z jednym bodźcem i nie zachowywały niezmienniczości pomiaru, a badani często odpowiadali tylko na jeden człon. W skali psychometrycznej taka pozycja obniża trafność i może odbić się na rzetelności.

Jak rozbić pytanie

  1. Szukaj spójników „i”, „oraz”, „lub”, „a także” oraz słów „bo”, „ponieważ”, „dlatego”.
  2. Każdy człon zamień na osobne pytanie z własną skalą.
  3. Gdy pytanie zawiera przyczynę („Czy rezygnujesz z wyjść, bo masz za mało pieniędzy?”), zapytaj osobno o zachowanie i o jego powód.

Przykład: źle i dobrze

Pozycje dwuznaczne i ich poprawione wersje
ŹleDobrze
„Mój promotor jest dostępny i życzliwy.”„Mój promotor jest dostępny, gdy potrzebuję konsultacji.” oraz „Mój promotor odnosi się do mnie życzliwie.”
„Czy ćwiczysz regularnie i zdrowo się odżywiasz?”Osobne pytania o częstość aktywności fizycznej i o sposób odżywiania
„Po pracy czuję się zmęczony i zniechęcony.”Osobne pozycje o zmęczeniu i o zniechęceniu albo jedna z nich, jeśli skala mierzy tylko jedno

Jak opisać w pracy

Pozycje kwestionariusza autorskiego sprawdzono pod kątem pytań dwuznacznych (double-barreled). Pozycje odnoszące się jednocześnie do dwóch cech rozdzielono na osobne stwierdzenia przed badaniem pilotażowym.

Na co uważać

  • Nie każde „i” oznacza dwa pytania. „Jak często spotykasz się z rodziną i przyjaciółmi?” może celowo pytać o kontakty towarzyskie w ogóle. Liczy się to, czy oba człony tworzą dla Ciebie jedno pojęcie.
  • Szczególnie trudne są pozycje odwrócone z przeczeniem i dwoma członami naraz, np. „Nie lubię ani wykładów, ani ćwiczeń”.
  • Wytyczne GESIS porządkują reguły formułowania pytań według zadań respondenta, od zrozumienia pytania po wybór odpowiedzi (Lenzner i Menold, 2016). Pytanie dwuznaczne psuje już pierwsze z nich. Sprawdzanie pozycji opisuje poradnik o budowie i walidacji skali, a typowe usterki ankiet – wpis Najczęstsze błędy w ankietach.

Najczęstsze pytania

Jak rozpoznać pytanie double-barreled?

Szukaj spójników „i”, „oraz”, „lub” albo słów „bo”, „ponieważ” łączących dwie cechy, dwa obiekty lub przyczynę i skutek. Jeśli osoba może mieć różne zdanie o obu członach, pytanie trzeba rozbić.

Czy pozycję dwuczłonową można zostawić w gotowej skali?

W skali opublikowanej i zwalidowanej nie zmieniaj pozycji bez zgody autorów. Możesz opisać ten problem jako ograniczenie. We własnej skali rozdziel takie pozycje przed pilotażem.

Dlaczego pytanie dwuznaczne obniża jakość pomiaru?

Każdy respondent sam wybiera, do którego członu się odnosi, albo uśrednia dwie oceny. Ta sama odpowiedź znaczy więc u różnych osób co innego, co obniża trafność pozycji.

Powiązane hasła

Pytanie sugerującePozycja odwróconaRzetelność (psychometria)Wywiad poznawczySkala Likerta

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Poradnik

Jak zbudować i zwalidować skalę psychometryczną?

Od definicji konstruktu i tworzenia pozycji po pilotaż, EFA, CFA, rzetelność, trafność teoretyczną, różnicową i niezmienniczość.

Czytaj →Poradnik

Najczęstsze błędy w ankietach

Pytania dwa w jednym, złe kafeterie, wielkie macierze i brak „nie dotyczy” – przykłady źle/dobrze z audytów ankiet i lista kontrolna przed startem.

Czytaj →

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Lenzner, T., & Menold, N. (2016). Question wording. GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences. https://doi.org/10.15465/gesis-sg_en_017 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  2. Menold, N. (2020). Double barreled questions: An analysis of the similarity of elements and effects on measurement quality. Journal of Official Statistics, 36(4), 855–886. https://doi.org/10.2478/jos-2020-0041 ● Otwarty dostęp

Cytowania BibTeX

@techreport{lenzner2016question, author={Lenzner, Timo and Menold, Natalja}, title={{Question wording}}, year={2016}, institution={GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences}, doi={10.15465/gesis-sg_en_017}}
@article{menold2020double, author={Menold, Natalja}, title={{Double barreled questions: An analysis of the similarity of elements and effects on measurement quality}}, journal={Journal of Official Statistics}, year={2020}, volume={36}, number={4}, pages={855--886}, doi={10.2478/jos-2020-0041}}
R