Prace dyplomowe · Układ pracy

Załączniki do pracy dyplomowej – co dołączyć, czego nie i jak do nich odsyłać

Ankieta, wzór zgody, dodatkowe tabele, skrypt: co naprawdę powinno trafić do załączników, czego nie wolno tam włożyć i jak numerować oraz odsyłać. Z regułą decyzyjną, notami do chronionych narzędzi, przykładowym spisem załączników i poprawionymi zdaniami odsyłającymi.

Strona główna / Blog / Załączniki do pracy
W skrócie: Do załącznika trafia to, co pomaga sprawdzić lub powtórzyć badanie, ale przerywałoby tekst główny: własna ankieta, wzór zgody bez danych osobowych, dodatkowe tabele, książka kodowa, skrypt. Nie dołączaj baz z identyfikatorami, skanów z podpisami, chronionych testów bez zgody ani całych wydruków z programu. Kluczowy wynik zostaje w tekście. Każdy załącznik ma etykietę, tytuł i co najmniej jedno odesłanie mówiące, co w nim jest. Zasady wydziału mają pierwszeństwo.

Po co załączniki i kiedy ich nie potrzebujesz

Załączniki do pracy dyplomowej to materiały, które pomagają sprawdzić lub powtórzyć badanie, ale przerywałyby tok głównego tekstu: ankieta, wzór zgody, karta zbierania danych, dodatkowe tabele, skrypt analizy. Przewodniki oparte na stylu APA traktują je jako element opcjonalny. Służą szczegółom, a nie informacjom potrzebnym do głównego argumentu (Justice Institute of British Columbia Library, b.d.).

Ten wpis dotyczy decyzji i formy: co dołączyć, czego nie wolno dołączyć i jak do tego odesłać. Treść samych elementów opisują inne strony: wzór opisu narzędzia, rozdział metodologiczny, pakiet replikacyjny do artykułu. Zasady wydziału i promotora mają pierwszeństwo przed tym, co tu piszemy: to one rozstrzygają, czy załączniki są obowiązkowe, jak się nazywają i czy ankietę trzeba dołączyć. Wszystkie przykłady badań, liczby i odesłania są fikcyjne.

Tekst główny czy załącznik: reguła decyzyjna

Każdy materiał przepuść przez trzy pytania w tej kolejności (rysunek 1). Pierwsze dotyczy bezpieczeństwa, dlatego stoi przed pozostałymi: danych osobowych nie ratuje to, że trafią „tylko” na koniec pracy.

Schemat trzech pytań: czy materiał zawiera dane osobowe lub cudzy chroniony materiał (tak – nie dołączaj w tej formie), czy bez niego czytelnik nie oceni głównego wniosku (tak – tekst główny), czy pomaga sprawdzić lub powtórzyć badanie (tak – załącznik z odsyłaczem, nie – zostaje w Twoich plikach)
Rysunek 1. Reguła decyzyjna: gdzie umieścić materiał. Rysunek przygotowano w R (ggplot2).
Przykłady materiałów z pracy dyplomowej i miejsce, w którym zwykle powinny się znaleźć
MateriałGdzieDlaczego
Tabela z wynikiem hipotezy głównejTekst głównyBez niej nie da się ocenić wniosku
Macierz korelacji 5 zmiennychTekst głównyMieści się i jest czytana razem z wynikami
Macierz korelacji 25 pozycjiZałącznikSprawdzenie, nie wniosek
Analiza wrażliwościJedno zdanie z wynikiem w tekście, tabela w załącznikuWniosek musi być widoczny, szczegóły nie
Wykresy diagnostyczne modeluZałącznik; w tekście ocena założeńInteresują osobę, która sprawdza
Dziennik wykluczeń i zmian w danychLiczby w tekście, dziennik w załącznikuLiczebności są częścią wyniku
Wydruk z programu statystycznegoNigdzie w tej formieTo surowiec, z którego powstają tabele

Załącznik nie jest schowkiem. Pop i Salzberg (2015) ostrzegają, pisząc o artykułach, że nadmiar materiałów uzupełniających bywa recenzowany powierzchownie albo wcale. Praca dyplomowa ma recenzenta z ograniczonym czasem, więc wniosek oparty wyłącznie na tabeli z dalszych stron może zostać niezauważony. Z drugiej strony w ankietach wśród autorów, recenzentów i czytelników czasopism BMJ dodatkowe tabele były najczęstszym rodzajem takich materiałów, a większość w każdej grupie uznała je za najbardziej przydatne czytelnikom (Price i in., 2018). Nie chodzi więc o to, by dołączać mało, tylko by dołączać z powodem. Wynik, który ma znaczenie dla wniosku, opisz w tekście, a rozdział wyników zostaw bez wklejonych tabel programu.

Co zwykle trafia do załączników

  • Własna ankieta lub karta zbierania danych – dosłowne brzmienie pytań, kafeteria, instrukcja, kolejność. Przy ankiecie online daj czytelną wersję tekstową z informacją o przejściach warunkowych, a nie 12 zrzutów ekranu. Każde pytanie powinno mieć swoje miejsce w matrycy spójności.
  • Informacja dla uczestnika i wzór zgody – pusty formularz, bez imion, podpisów i dat. Co powinien zawierać, omawia hasło świadoma zgoda i RODO.
  • Instrukcje i procedury – standaryzowana instrukcja dla osób badających, protokół pomiaru, opis programu lub interwencji.
  • Dodatkowe tabele i rysunki – patrz tabela wyżej. Format jak w tabelach APA.
  • Książka kodowa – nazwy zmiennych, kody odpowiedzi i braków. Krótka, a oszczędza pytań o to, co oznacza „3”.
  • Skrypt analizy – gdy promotor lub wydział tego oczekuje. Podaj wersję programu i ziarno losowania, jeśli jest potrzebne (Sandve i in., 2013). Usuń ścieżki z nazwą użytkownika. Długi kod zwykle lepiej złożyć osobno.
  • Wypełnione listy kontrolne – np. STROBE lub CONSORT, ze stronami, jeśli wymaga tego promotor.

O decyzji komisji zwykle wystarczy zdanie w metodzie z numerem i datą. Czy dołączyć kopię, ustal z promotorem; kiedy potrzebna jest zgoda komisji bioetycznej, opisujemy osobno.

Kwestionariusz: pełny czy nie

To, że skala krąży w sieci albo że ją kupiono, nie znaczy, że wolno ją wydrukować w pracy. Prawo do użycia w badaniu i prawo do przedruku to dwie różne rzeczy, a praca dyplomowa często trafia do repozytorium. Sprawdź warunki właściciela praw (licencja narzędzia, katalog narzędzi). Rysunek 2 pokazuje typowe sytuacje. To informacja ogólna, nie porada prawna; przy wątpliwościach zapytaj autora narzędzia lub uczelnię.

Cztery rodzaje narzędzi i ich zawartość w załączniku: własna ankieta – pełna treść z kodami; skala z dozwolonym przedrukiem – pełna treść ze źródłem i warunkami; skala wymagająca zgody – pełna treść tylko przy zgodzie na przedruk; test komercyjny – bez treści pozycji
Rysunek 2. Co zwykle może się znaleźć w załączniku w zależności od rodzaju narzędzia. Decydują warunki konkretnego narzędzia. Rysunek przygotowano w R (ggplot2).

Przykład wydawcy: PAR nie zgadza się na zamieszczenie całego testu lub skali w pracy dyplomowej, może natomiast zgodzić się na kilka przykładowych pozycji w aneksie (PAR, b.d.-b). Newman i Feldman (2011) opisali, jak egzekwowanie praw do MMSE naraziło klinicystów na roszczenia. Więcej w tekście o licencjach MMSE i MoCA. Przedrukowany materiał opatrz notą o źródle i prawach autorskich, a źródło podaj w bibliografii (Justice Institute of British Columbia Library, b.d.). W pracy z wieloma cudzymi skalami przedruk zwiększa też zbieżność z innymi tekstami. Zapytaj, czy załączniki wchodzą do sprawdzenia, i nie zmieniaj dla raportu brzmienia pozycji: system antyplagiatowy wskazuje podobieństwo, a jego ocena wymaga kontekstu.

Ze względu na ochronę praw autorskich w pracy nie zamieszczono treści pozycji [nazwa narzędzia]. Narzędzie zastosowano na podstawie [zgody autora / licencji wydawcy] z dnia [data]; opis, sposób punktowania i źródło podano w podrozdziale [numer].
Przedrukowano za: [autor, rok, źródło]. Przedruk za zgodą [właściciel praw], udzieloną dnia [data] / na warunkach [nazwa licencji].

Czego nie dołączać i co zamiast

Materiały, których nie należy dołączać do pracy, powód i bezpieczna alternatywa
MateriałProblemCo zamiast
Baza z imionami, e-mailami, numerami telefonów lub identyfikatorami pacjentówDane osobowe w dokumencie, który krąży i bywa archiwizowanyPlik bez identyfikatorów, przekazany tak, jak ustalisz z promotorem; patrz anonimizacja i pseudonimizacja
Skany wypełnionych ankiet i podpisanych zgódPodpis i charakter pisma identyfikują osobęPusty wzór w załączniku; oryginały przechowuj zgodnie z procedurą zatwierdzoną dla badania
Fragmenty dokumentacji medycznej, listy pracowników, zrzuty z systemówDane osób trzecich i dane instytucjiKarta zbierania danych z definicjami zmiennych
Chroniony test, klucz, normyPrawa autorskie, ujawnienie narzędziaNota i opis (sekcja wyżej)
Cały wydruk z SPSSDziesiątki stron bez wyboru; polskie etykiety obok angielskichWybrane tabele w formacie pracy
Korespondencja z autorem skaliCudze dane kontaktowe, zbędne dla czytelnikaZdanie „uzyskano zgodę dnia…”; e-mail zachowaj u siebie

Sam brak nazwisk nie wystarcza. Rocher i in. (2019) oszacowali, że 99.98% Amerykanów dałoby się poprawnie zidentyfikować w dowolnym zbiorze z 15 cechami demograficznymi. W jednym oddziale lub małym zespole wystarczy znacznie mniej: wiek, płeć i staż. Nie pokazuj więc w załączniku tabel z pojedynczymi osobami w komórkach. Przed oddaniem sprawdź też właściwości pliku i nazwy w skrypcie.

Numeracja i układ

W polskich pracach często spotyka się „Załącznik 1, 2, 3”, w stylu APA – litery. Wybierz jeden system, zgodny z wytycznymi wydziału. Jeśli piszesz w APA, przyjmują się następujące zasady (Justice Institute of British Columbia Library, b.d.):

  • załączniki stoją na końcu pracy, po bibliografii, każdy od nowej strony, z etykietą i tytułem;
  • jeden załącznik ma etykietę „Załącznik”, kilka – „Załącznik A, B, C” w kolejności pierwszego odesłania w tekście;
  • tabele i rysunki w załączniku numeruje się od litery załącznika: Tabela C1, Tabela C2, Rysunek D1;
  • w tekście odsyłasz etykietą, a każdy załącznik musi być przywołany.

Jeśli polska uczelnia wymaga numerów, stosuj tę samą logikę: Tabela Z1.1 albo kolejna numeracja w ramach załącznika. Prace zawierają zwykle „Spis załączników” obok spisu tabel. Ustaw odsyłacze i numerację jako pola edytora, bo po przestawieniu załącznika ręczne numery się rozjeżdżają. Cudze prace cytowane w załączniku dopisz do bibliografii – Pop i Salzberg (2015) zwracają uwagę, że cytowania ukryte w dodatkach odbierają autorom uznanie.

Zdania odsyłające: źle i dobrze

Odsyłacz ma mówić, co jest w załączniku i po co czytelnik miałby tam zajrzeć. Przykład: fikcyjna ankieta o stresie i jakości snu; ankietę wypełniło 214 studentów, a po wyłączeniu 6 niepełnych odpowiedzi analizowano 208.

1. Jak bywa napisane: „Ankieta znajduje się w załączniku.”
Co nie tak: nie wiadomo, w którym załączniku, co autor zbudował sam i co z licencją.
Poprawione: „Autorska część ankiety (metryczka i 8 pytań o nawyki snu) znajduje się w Załączniku B. Treści skal standaryzowanych nie zamieszczono ze względu na ochronę praw autorskich (zob. podrozdział 3.4).”

2. Jak bywa napisane: „Wyniki bez osób niezaliczonych przez pytanie kontrolne przedstawiono w załączniku.”
Co nie tak: czytelnik musi przekartkować pracę, by dowiedzieć się, czy cokolwiek się zmieniło.
Poprawione: „Po wyłączeniu 9 osób, które nie zaliczyły pytania kontrolnego, związek stresu z jakością snu był podobny (r = −.34, 95% CI [−.46, −.21], n = 199; w analizie głównej r = −.36, 95% CI [−.47, −.24], n = 208; szczegóły w Tabeli E2 w Załączniku E).”

3. Jak bywa napisane: „Wszystkie obliczenia są w załącznikach (s. 74–130).”
Co nie tak: 57 stron wydruku bez selekcji i bez wskazania, co sprawdzać.
Poprawione: „Skrypt odtwarzający tabele 2–6 przedstawiono w Załączniku D; założenia modelu oceniono na podstawie wykresów reszt (Rysunek E1 w Załączniku E).”

4. Jak bywa napisane: „Zgody uczestników znajdują się w załączniku nr 3 (skany).”
Co nie tak: skany podpisów to dane osobowe.
Poprawione: „Wzór informacji dla uczestnika i formularza zgody przedstawiono w Załączniku A. Wypełnione formularze przechowuje autorka zgodnie z procedurą zatwierdzoną dla badania.”

Przykładowy spis załączników

Dobry spis mówi, co czytelnik znajdzie, a ostatnia kolumna pokazuje, skąd prowadzi odesłanie. W pracy zostaje tylko etykieta, tytuł i strona. Dane, kolejność i numery rozdziałów są fikcyjne.

Fikcyjny przykładowy spis załączników z miejscem pierwszego odesłania w tekście
EtykietaTytułPierwsze odesłanie
Załącznik AInformacja dla uczestnika i formularz zgody (wzór)3.2 Procedura
Załącznik BAutorska część ankiety: metryczka i pytania o nawyki snu3.4 Narzędzia
Załącznik CKsiążka kodowa zmiennych3.5 Przygotowanie danych
Załącznik DSkrypt analizy w R3.6 Plan analizy
Załącznik ETabele i rysunki uzupełniające (Tabela E1 – korelacje pozycji; Tabela E2 – analiza wrażliwości; Rysunek E1 – wykresy reszt)4.2 Wyniki

Litery idą za pierwszymi odesłaniami: skrypt przywołany w 3.6 ma etykietę D, a tabele z 4.2 – E, choć wiele osób odruchowo dałoby skrypt na koniec. Po każdym przestawieniu podrozdziałów sprawdź etykiety ponownie. Taką kontrolę warto zrobić razem ze sprawdzeniem spójności liczb.

Skrypt analizy w [program, wersja], odtwarzający tabele [numery] i rysunki [numery], przedstawiono w Załączniku [litera]. Dane nie są dołączone do pracy ze względu na [powód]; zostały udostępnione [promotorowi / komisji] w postaci bez identyfikatorów.
Pełną macierz korelacji [liczba] pozycji przedstawiono w Tabeli [E1] w Załączniku [E]; w tekście omówiono jedynie pozycje [kryterium wyboru].

Jeśli odsyłasz do pliku poza pracą, np. w repozytorium, nie polegaj na samym linku. W badaniu sześciu czasopism część materiałów online przestała być dostępna w 9.6% artykułów w ciągu 5 lat od publikacji (Evangelou i in., 2005). Kopię zachowaj u siebie i podaj stały adres. Co brać pod uwagę przy publikowaniu danych, omawia hasło otwarte dane.

Najczęstsze błędy

  • Załącznik, do którego nikt nie odsyła, albo odesłanie do załącznika, którego nie ma.
  • Kluczowy wynik tylko w załączniku, a w tekście „wyniki przedstawiono w załączniku”.
  • Pełna treść chronionego testu „bo to tylko praca dyplomowa”.
  • Wzór zgody z wpisanym imieniem albo skan z podpisem.
  • Numeracja tabel ciągnie się z tekstu do załącznika i przestaje się zgadzać.
  • Ankieta w załączniku ma inne brzmienie niż ta, którą rozesłano – wklej wersję użytą w badaniu, a poprawki po pilotażu opisz w metodzie.
  • Liczby w załączniku pochodzą ze starszej wersji analizy.
  • Załącznik zawiera materiał niepowiązany z żadnym pytaniem – patrz matryca spójności.

Lista kontrolna przed oddaniem

  • Sprawdzono wytyczne wydziału: nazwa, numeracja, miejsce, obowiązkowe elementy.
  • Do każdego załącznika prowadzi co najmniej jedno odesłanie, a ich kolejność odpowiada kolejności odesłań.
  • Każdy załącznik ma etykietę i tytuł i zaczyna się od nowej strony.
  • Żaden wniosek nie opiera się wyłącznie na treści załącznika.
  • Przy każdym cudzym narzędziu jest podstawa użycia, a przedruki mają notę.
  • W pracy nie ma danych osobowych, podpisów, skanów ani komórek z pojedynczymi osobami w małych grupach.
  • Ze skryptu i pliku usunięto ścieżki z nazwą użytkownika oraz metadane autora, jeśli wymagają tego zasady oceny.
  • Liczby w załącznikach zgadzają się z tekstem, a ankieta jest wersją użytą w badaniu.
  • Promotor wie, czego celowo nie dołączono i dlaczego.

Spis załączników pokaż promotorowi razem z tekstem rozdziału metodologicznego. Szybko wyjdzie wtedy, czego brakuje, a co jest zbędne. Na co zwracają uwagę recenzenci w części badawczej, opisuje wpis o recenzji pracy magisterskiej.

Bibliografia oprogramowania

Rysunki przygotowano w R 4.5.3 w pakietach ggplot2 i svglite.

  1. R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
  2. ggplot2 (wersja 4.0.2): Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis. Springer. https://ggplot2.tidyverse.org
  3. svglite (wersja 2.2.2): Wickham, H., Henry, L., Pedersen, T. L., Luciani, T. J., Decorde, M., & Lise, V. (2025). svglite: An ‘SVG’ graphics device [R package]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.svglite

Najczęstsze pytania

Czy ankieta musi być dołączona do pracy dyplomowej?

Zależy to od wytycznych wydziału i promotora. Własną ankietę zwykle warto dołączyć, bo pozwala ocenić pytania i sposób pomiaru. Chronionych narzędzi nie przedrukowuj bez prawa do przedruku: podaj nazwę, źródło, podstawę użycia i opis w metodzie.

Czy do pracy dyplomowej dołączać bazę danych?

Domyślnie nie w treści pracy. Jeśli wymaga tego promotor lub wydział, przekaż osobny plik bez identyfikatorów, uzgadniając formę przekazania i to, czy wolno go udostępnić. W pracy wystarczy zdanie o dostępności danych.

Czym różni się aneks od załącznika w pracy dyplomowej?

W praktyce to zwykle synonimy, a uczelnia używa jednego z nich w swoich wytycznych. Trzymaj się nazwy z wytycznych i stosuj ją konsekwentnie w spisie treści, spisie załączników i odesłaniach.

Czy załączniki umieszcza się przed bibliografią czy po niej?

W stylu APA załączniki stoją na końcu, po bibliografii. Niektóre uczelnie mają własny układ, dlatego sprawdź szablon wydziału. Najważniejsza jest konsekwencja i obecność załączników w spisie treści.

Czy wyniki ważne dla hipotezy można przenieść do załącznika, żeby skrócić rozdział?

Nie. Wynik potrzebny do oceny hipotezy zostaje w tekście, choćby jako jedno zdanie z oszacowaniem i przedziałem ufności. Do załącznika przenosi się szczegóły: pełne macierze, dodatkowe warianty analizy, wykresy diagnostyczne.

Powiązane hasła

Przeczytaj też

Nie wiesz, co zostawić w tekście, a co przenieść do załącznika?

Sprawdzimy analizy i tabele, podpowiemy, które wyniki muszą zostać w rozdziale, i przygotujemy materiały tak, żebyś umiał(a) samodzielnie obronić swoje wybory.

Oferta dla studentówWyceń analizę

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Evangelou, E., Trikalinos, T. A., & Ioannidis, J. P. A. (2005). Unavailability of online supplementary scientific information from articles published in major journals. The FASEB Journal, 19(14), 1943–1944. https://doi.org/10.1096/fj.05-4784lsf
  2. Justice Institute of British Columbia Library. (b.d.). APA 7th edition – paper format: Appendices. LibGuides at Justice Institute of British Columbia. https://libguides.jibc.ca/apa/formatyourpaper/appendices ● Otwarty dostęp
  3. Newman, J. C., & Feldman, R. (2011). Copyright and open access at the bedside. New England Journal of Medicine, 365(26), 2447–2449. https://doi.org/10.1056/nejmp1110652
  4. PAR, Inc. (b.d.-b). Permissions and licensing. https://www.parinc.com/programs-partnerships/permissions-and-licensing ● Otwarty dostęp
  5. Pop, M., & Salzberg, S. L. (2015). Use and mis-use of supplementary material in science publications. BMC Bioinformatics, 16(1), Article 237. https://doi.org/10.1186/s12859-015-0668-z ● Otwarty dostęp
  6. Price, A., Schroter, S., Clarke, M., & McAneney, H. (2018). Role of supplementary material in biomedical journal articles: Surveys of authors, reviewers and readers. BMJ Open, 8(9), Article e021753. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2018-021753 ● Otwarty dostęp
  7. Rocher, L., Hendrickx, J. M., & de Montjoye, Y.-A. (2019). Estimating the success of re-identifications in incomplete datasets using generative models. Nature Communications, 10(1), Article 3069. https://doi.org/10.1038/s41467-019-10933-3 ● Otwarty dostęp
  8. Sandve, G. K., Nekrutenko, A., Taylor, J., & Hovig, E. (2013). Ten Simple Rules for Reproducible Computational Research. PLoS Computational Biology, 9(10), Article e1003285. https://doi.org/10.1371/journal.pcbi.1003285 ● Otwarty dostęp

Cytowania BibTeX

@article{evangelou2005unavailability, author={Evangelou, Evangelos and Trikalinos, Thomas A. and Ioannidis, John P. A.}, title={{Unavailability of online supplementary scientific information from articles published in major journals}}, journal={The FASEB Journal}, year={2005}, volume={19}, number={14}, pages={1943--1944}, doi={10.1096/fj.05-4784lsf}}
@misc{jibcndappendices, author={{Justice Institute of British Columbia Library}}, title={{APA 7th edition – paper format: Appendices}}, howpublished={LibGuides at Justice Institute of British Columbia}, year={b.d.}, url={https://libguides.jibc.ca/apa/formatyourpaper/appendices}}
@article{newman2011copyright, author={Newman, John C. and Feldman, Robin}, title={{Copyright and open access at the bedside}}, journal={New England Journal of Medicine}, year={2011}, volume={365}, number={26}, pages={2447--2449}, doi={10.1056/nejmp1110652}}
@misc{parpermissionsnd, author={{PAR, Inc.}}, title={{Permissions and licensing}}, howpublished={PAR}, year={b.d.-b}, url={https://www.parinc.com/programs-partnerships/permissions-and-licensing}}
@article{pop2015use, author={Pop, Mihai and Salzberg, Steven L.}, title={{Use and mis-use of supplementary material in science publications}}, journal={BMC Bioinformatics}, year={2015}, volume={16}, number={1}, eid={237}, doi={10.1186/s12859-015-0668-z}}
@article{price2018role, author={Price, Amy and Schroter, Sara and Clarke, Mike and McAneney, Helen}, title={{Role of supplementary material in biomedical journal articles: Surveys of authors, reviewers and readers}}, journal={BMJ Open}, year={2018}, volume={8}, number={9}, eid={e021753}, doi={10.1136/bmjopen-2018-021753}}
@article{rocher2019estimating, author={Rocher, Luc and Hendrickx, Julien M. and de Montjoye, Yves-Alexandre}, title={{Estimating the success of re-identifications in incomplete datasets using generative models}}, journal={Nature Communications}, year={2019}, volume={10}, number={1}, eid={3069}, doi={10.1038/s41467-019-10933-3}}
@article{sandve2013ten, author={Sandve, Geir Kjetil and Nekrutenko, Anton and Taylor, James and Hovig, Eivind}, title={{Ten Simple Rules for Reproducible Computational Research}}, journal={PLoS Computational Biology}, year={2013}, volume={9}, number={10}, eid={e1003285}, doi={10.1371/journal.pcbi.1003285}}
R