Co to jest książka kodowa?
Książka kodowa (ang. codebook), nazywana też słownikiem danych (ang. data dictionary), to dokument opisujący każdą zmienną w zbiorze danych: jej nazwę, znaczenie, możliwe wartości i sposób zakodowania. Dzięki niej każdy, kto otworzy bazę – promotor, statystyk, recenzent albo Ty po kilku miesiącach – wie, co oznacza kolumna zad_03 i jak powstał wynik skali. Buchanan i in. (2021) nazywają takie informacje metadanymi i przypominają, że bez nich dane umieszczone w repozytorium bywają dla innych badaczy trudne do znalezienia i nieczytelne.
Co zawiera książka kodowa?
Każda zmienna ma w niej jeden wiersz. Broman i Woo (2018) zaliczają taki słownik danych do podstawowych zasad organizacji danych w arkuszu. Mini-wzór dla ankiety ze skalą zadowolenia ze studiów:
| Zmienna | Etykieta | Wartości | Braki | Poziom pomiaru | Uwagi |
|---|---|---|---|---|---|
| plec | Płeć | 1 = kobieta, 2 = mężczyzna, 3 = inna odpowiedź | −99 | nominalny | – |
| wiek | Wiek w latach | 18–35 | −99 | ilościowy | – |
| zad_01 | Jestem zadowolony(-a) z wyboru kierunku studiów. | 1 = zdecydowanie się nie zgadzam … 5 = zdecydowanie się zgadzam | −99 | porządkowy | – |
| zad_03 | Żałuję, że wybrałem(-am) ten kierunek. | jak zad_01 | −99 | porządkowy | pozycja odwrócona: 6 − x |
| zadowolenie | Zadowolenie ze studiów – wynik skali | 1–5 | brak przy mniej niż 4 odpowiedziach | ilościowy | średnia zad_01–zad_05 po odwróceniu zad_03 |
W uwagach zapisz też pozycje odwrócone, źródło narzędzia i zmiany wprowadzone przy anonimizacji, np. wiek zastąpiony przedziałami. Pytania z metryczki opisuj tak samo jak pozycje skal.
Przykład
W symulowanej bazie 150 osób skala zadowolenia ze studiów ma pięć stwierdzeń, a ośmiu pominiętym odpowiedziom nadano kod −99. Policzona zgodnie z książką kodową ma α = .85 i średnią 3.36 (SD = 0.90). Kto przeoczy, że zad_03 jest odwrócona, dostanie α = .29. Kto dodatkowo potraktuje −99 jak odpowiedź, otrzyma średnią 2.13 i najniższy „wynik” −18.00 na skali 1–5.
Jak zapisać w pracy
Na co uważać
- Książka kodowa pisana na końcu. Zacznij ją razem z ankietą i aktualizuj przy każdej zmianie bazy. Wersja przygotowana przed zebraniem danych przyda się też w prerejestracji albo w registered report, gdzie zmienne opisujesz z góry.
- Etykiety tylko w pliku SPSS. Plik CSV nie przechowuje etykiet zmiennych ani wartości, dlatego książka kodowa powinna być osobnym plikiem.
- Brak kontroli zgodności. Sprawdź, czy wartości w bazie mieszczą się w zakresach z książki kodowej. W R pomoże też pakiet codebook, który generuje dokumentację ze statystykami opisowymi, rzetelnością skal i wzorcami braków (Arslan, 2019).
Szablon z arkuszem książki kodowej znajdziesz w poradniku Jak przygotować bazę danych do analizy, tworzenie jej z etykiet eksportu – w tekście Dane z Google Forms i LimeSurvey, a jej miejsce w udostępnianym zbiorze – we wpisie o pakiecie replikacyjnym.
Najczęstsze pytania
Jak opisać pozycję odwróconą w książce kodowej?
W kolumnie uwag zaznacz, że pozycja jest odwrócona, i podaj wzór, np. 6 − x dla skali 1–5. W bazie zostaw surową odpowiedź, a odwróconą zapisz jako nową zmienną, np. zad_03_r.
Czy wynik skali trzeba opisać w książce kodowej?
Tak. Każda zmienna wyliczona – wynik skali, zmienna po rekodowaniu, wskaźnik wykluczenia – potrzebuje wiersza z opisem: z jakich zmiennych powstała, jakim wzorem i przy ilu brakach nie jest liczona.
W jakim formacie zapisać książkę kodową?
Najwygodniej jako arkusz albo plik CSV, w którym jeden wiersz opisuje jedną zmienną – taki plik przeczyta też skrypt sprawdzający dane. Do pracy dyplomowej dołącz go jako tabelę w aneksie.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Jak przygotować bazę danych do analizy
Układ bazy, nazwy zmiennych, kodowanie ankiety, braki, pułapki Excela, widok zmiennych w SPSS i kontrola jakości – z szablonem .xlsx, .sav i .csv do pobrania.
Czytaj →PoradnikDane z Google Forms i LimeSurvey: kodowanie do SPSS i R
Eksport, nazwy zmiennych, rekodowanie Likerta, pozycje odwrócone, wielokrotny wybór i braki – krok po kroku, z kodem R i wzorem książki kodowej.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Arslan, R. C. (2019). How to automatically document data with the codebook package to facilitate data reuse. Advances in Methods and Practices in Psychological Science, 2(2), 169–187. https://doi.org/10.1177/2515245919838783 ● Otwarty dostęp
- Broman, K. W., & Woo, K. H. (2018). Data organization in spreadsheets. The American Statistician, 72(1), 2–10. https://doi.org/10.1080/00031305.2017.1375989 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
- Buchanan, E. M., Crain, S. E., Cunningham, A. L., Johnson, H. R., Stash, H., Papadatou-Pastou, M., Isager, P. M., Carlsson, R., & Aczel, B. (2021). Getting started creating data dictionaries: How to create a shareable data set. Advances in Methods and Practices in Psychological Science, 4(1), Article 2515245920928007. https://doi.org/10.1177/2515245920928007 ● Otwarty dostęp
Cytowania BibTeX
@article{arslan2019how, author={Arslan, Ruben C.}, title={{How to automatically document data with the codebook package to facilitate data reuse}}, journal={Advances in Methods and Practices in Psychological Science}, year={2019}, volume={2}, number={2}, pages={169--187}, doi={10.1177/2515245919838783}}@article{broman2018data, author={Broman, Karl W. and Woo, Kara H.}, title={{Data organization in spreadsheets}}, journal={The American Statistician}, year={2018}, volume={72}, number={1}, pages={2--10}, doi={10.1080/00031305.2017.1375989}}@article{buchanan2021getting, author={Buchanan, Erin M. and Crain, Sarah E. and Cunningham, Ari L. and Johnson, Hannah R. and Stash, Hannah and Papadatou-Pastou, Marietta and Isager, Peder M. and Carlsson, Rickard and Aczel, Balazs}, title={{Getting started creating data dictionaries: How to create a shareable data set}}, journal={Advances in Methods and Practices in Psychological Science}, year={2021}, volume={4}, number={1}, eid={2515245920928007}, doi={10.1177/2515245920928007}}