Słownik metodologiczny · Publikowanie

Otwarte dane – jak udostępnić dane z badania, żeby inni mogli z nich skorzystać

Otwarte dane to dane badawcze dostępne publicznie w repozytorium, z opisem i licencją. Pokazujemy zasady FAIR, kroki udostępniania, wyniki badania o obowiązku otwartych danych i wzór deklaracji.

Strona główna / Słownik / Otwarte dane
W skrócie: Otwarte dane to dane badawcze udostępnione publicznie w repozytorium, z książką kodową, licencją i trwałym identyfikatorem. Zanim je opublikujesz, sprawdź zakres zgody uczestników i usuń identyfikatory. W artykule dodaj deklarację dostępności danych.

Co to są otwarte dane?

Otwarte dane (ang. open data) to dane badawcze udostępnione publicznie w repozytorium, na jasnej licencji, tak by każdy mógł je pobrać, sprawdzić analizę i wykorzystać ponownie. To jeden z filarów open science. Za punkt odniesienia służą zasady FAIR: dane mają być łatwe do znalezienia, dostępne, interoperacyjne i nadające się do ponownego użycia (Wilkinson i in., 2016). Deklaracja „dane dostępne na prośbę” nie czyni danych otwartymi.

Jak udostępnić dane

  1. Sprawdź zgodę uczestników. Jeśli formularz zgody nie przewidywał udostępnienia danych, udostępnij je w ograniczonym zakresie albo tylko kod i opis.
  2. Usuń identyfikatory bezpośrednie i pośrednie. Szczegóły opisuje hasło anonimizacja i pseudonimizacja danych.
  3. Dołącz książkę kodową oraz skrypt analizy.
  4. Wybierz repozytorium, które nada zbiorowi trwały identyfikator, np. DOI, i określ licencję.
  5. Dodaj do artykułu deklarację dostępności danych. W czasopismach ICMJE prace z wynikami badań klinicznych muszą ją zawierać od 1 lipca 2018 r., a odpowiedź „jeszcze nie zdecydowano” nie jest dopuszczalna (International Committee of Medical Journal Editors, 2026).

Przykład: czy obowiązek wystarcza?

Hardwicke i in. (2018) sprawdzili, co się stało po wprowadzeniu obowiązku otwartych danych w czasopiśmie Cognition. Odsetek artykułów z deklaracją dostępności danych wzrósł z 25% do 78%, a danych nadających się do ponownego użycia – z 22% do 62%. Mimo to przy odtwarzaniu wyników części wartości nie udało się uzyskać nawet z pomocą autorów. Przeszkodami były słabo opisane dane, niejasny opis analiz i błędy w raportowaniu. Sam plik z danymi nie wystarcza – potrzebny jest opis, który pozwala go użyć.

Jak opisać w pracy

Zanonimizowane dane, książka kodowa i skrypt analizy w R są dostępne w repozytorium OSF (https://doi.org/[DOI projektu]) na licencji CC BY 4.0. Danych identyfikujących uczestników nie udostępniono zgodnie z treścią świadomej zgody.

Na co uważać

  • Surowy eksport z ankiety online bywa pełen danych identyfikujących. Przejrzyj każdą kolumnę przed publikacją.
  • Plik bez opisu zmiennych jest prawie bezużyteczny dla innych.
  • Otwarte dane to nie materiał dodatkowy w PDF. Tabele w materiałach uzupełniających nie zastąpią pliku z danymi w repozytorium.

Strukturę folderów, licencje i gotowy szablon znajdziesz we wpisie Pakiet replikacyjny: dane i kod do artykułu.

Najczęstsze pytania

Czy muszę udostępnić dane z pracy magisterskiej?

Zwykle nie, chyba że wymaga tego uczelnia, grant albo czasopismo. Jeśli chcesz to zrobić, uwzględnij udostępnianie danych już w formularzu zgody uczestników.

Co to jest deklaracja dostępności danych?

Krótka informacja w artykule: czy dane są dostępne, gdzie, na jakich warunkach i z jakim identyfikatorem. Gdy danych nie można udostępnić, podaje się powód.

Czy dane dostępne na prośbę to otwarte dane?

Nie. Otwarte dane można pobrać bez pytania autora, z repozytorium o trwałym adresie. Dostęp na prośbę zależy od tego, czy autor odpowie.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Hardwicke, T. E., Mathur, M. B., MacDonald, K., Nilsonne, G., Banks, G. C., Kidwell, M. C., Hofelich Mohr, A., Clayton, E., Yoon, E. J., Henry Tessler, M., Lenne, R. L., Altman, S., Long, B., & Frank, M. C. (2018). Data availability, reusability, and analytic reproducibility: Evaluating the impact of a mandatory open data policy at the journal Cognition. Royal Society Open Science, 5(8), Article 180448. https://doi.org/10.1098/rsos.180448 ● Otwarty dostęp
  2. International Committee of Medical Journal Editors. (2026). Recommendations for the conduct, reporting, editing, and publication of scholarly work in medical journals (updated January 2026). ICMJE. https://www.icmje.org/recommendations/ ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  3. Wilkinson, M. D., Dumontier, M., Aalbersberg, I. J., Appleton, G., Axton, M., Baak, A., Blomberg, N., Boiten, J.-W., da Silva Santos, L. B., Bourne, P. E., Bouwman, J., Brookes, A. J., Clark, T., Crosas, M., Dillo, I., Dumon, O., Edmunds, S., Evelo, C. T., Finkers, R., . . . Mons, B. (2016). The FAIR Guiding Principles for scientific data management and stewardship. Scientific Data, 3(1), Article 160018. https://doi.org/10.1038/sdata.2016.18 ● Otwarty dostęp

Cytowania BibTeX

@article{hardwicke2018data, author={Hardwicke, Tom E. and Mathur, Maya B. and MacDonald, Kyle and Nilsonne, Gustav and Banks, George C. and Kidwell, Mallory C. and Hofelich Mohr, Alicia and Clayton, Elizabeth and Yoon, Erica J. and Henry Tessler, Michael and Lenne, Richie L. and Altman, Sara and Long, Bria and Frank, Michael C.}, title={{Data availability, reusability, and analytic reproducibility: Evaluating the impact of a mandatory open data policy at the journal Cognition}}, journal={Royal Society Open Science}, year={2018}, volume={5}, number={8}, eid={180448}, doi={10.1098/rsos.180448}}
@misc{icmje2026recommendations, author={{International Committee of Medical Journal Editors}}, title={{Recommendations for the conduct, reporting, editing, and publication of scholarly work in medical journals (updated January 2026)}}, howpublished={ICMJE}, year={2026}, publisher={International Committee of Medical Journal Editors}, url={https://www.icmje.org/recommendations/}}
@article{wilkinson2016fair, author={Wilkinson, Mark D. and Dumontier, Michel and Aalbersberg, IJsbrand Jan and Appleton, Gabrielle and Axton, Myles and Baak, Arie and Blomberg, Niklas and Boiten, Jan-Willem and da Silva Santos, Luiz Bonino and Bourne, Philip E. and Bouwman, Jildau and Brookes, Anthony J. and Clark, Tim and Crosas, Mercè and Dillo, Ingrid and Dumon, Olivier and Edmunds, Scott and Evelo, Chris T. and Finkers, Richard and Gonzalez-Beltran, Alejandra and Gray, Alasdair J.G. and Groth, Paul and Goble, Carole and Grethe, Jeffrey S. and Heringa, Jaap and ’t Hoen, Peter A.C and Hooft, Rob and Kuhn, Tobias and Kok, Ruben and Kok, Joost and Lusher, Scott J. and Martone, Maryann E. and Mons, Albert and Packer, Abel L. and Persson, Bengt and Rocca-Serra, Philippe and Roos, Marco and van Schaik, Rene and Sansone, Susanna-Assunta and Schultes, Erik and Sengstag, Thierry and Slater, Ted and Strawn, George and Swertz, Morris A. and Thompson, Mark and van der Lei, Johan and van Mulligen, Erik and Velterop, Jan and Waagmeester, Andra and Wittenburg, Peter and Wolstencroft, Katherine and Zhao, Jun and Mons, Barend}, title={{The FAIR Guiding Principles for scientific data management and stewardship}}, journal={Scientific Data}, year={2016}, volume={3}, number={1}, eid={160018}, doi={10.1038/sdata.2016.18}}
R