NDI – wskaźnik niepełnosprawności szyi: jak policzyć wynik

Autor: Konrad Hryniewicz · Opublikowano: 1 listopada 2026

Czym jest NDI i gdzie się go stosuje

Wskaźnik niepełnosprawności szyi (Neck Disability Index, NDI) mierzy, jak ból szyi ogranicza codzienne czynności, w ocenie samego pacjenta. Vernon i Mior (1991) zbudowali go przez modyfikację kwestionariusza Oswestry dla bólu krzyża. Pierwsze badanie objęło osoby po urazach typu „whiplash”. Według przeglądu twórcy NDI był pierwszym narzędziem do samooceny niepełnosprawności przy bólu szyi. Do końca 2007 r. użyto go w około 300 publikacjach i przetłumaczono na 22 języki (Vernon, 2008).

W pracach dyplomowych NDI spotkasz przede wszystkim na fizjoterapii, a także w pracach z medycyny i terapii manualnej. Zwykle pojawia się obok skali bólu i pomiarów zakresu ruchu. Plan analiz w takich pracach opisuje poradnik statystyka dla fizjoterapeuty. Analizę natężenia bólu omawia wpis jak analizować skale bólu NRS i VAS. Odpowiednik dla bólu krzyża o innej konstrukcji opisujemy we wpisie o kwestionariuszu Rolanda-Morrisa.

NDI ma 10 sekcji. Według publikacji współautorstwa twórcy dotyczą one natężenia bólu, samoobsługi, podnoszenia, czytania, bólu głowy, koncentracji, pracy, prowadzenia samochodu, snu i rekreacji (Kesiktas i in., 2012). W każdej sekcji pacjent wybiera jedno z sześciu zdań, które najlepiej opisuje jego stan. Treści odpowiedzi nie podajemy – weź formularz od dystrybutora.

Jak policzyć wynik NDI krok po kroku

Pełny tekst pierwotnego artykułu nie jest dostępny bezpłatnie. Zasady liczenia bierzemy więc z dwóch otwartych publikacji, których współautorem jest Howard Vernon, twórca NDI: Trouli i in. (2008) oraz Kesiktas i in. (2012).

Krok 1. Zakoduj każdą sekcję od 0 do 5

Odpowiedź oznaczająca brak bólu i ograniczeń to 0, a największy ból lub ograniczenie to 5 (Trouli i in., 2008). Kolejność odpowiedzi sprawdź w formularzu swojej wersji. Formularze online często zapisują odpowiedzi jako 1–6. Wtedy suma przesunie się o 10 punktów, a procent o 20. Zacznij od tabeli częstości każdej sekcji.

Krok 2. Zsumuj sekcje

Wynik 0 oznacza brak niepełnosprawności, a 50 – całkowitą niepełnosprawność. Wyższy wynik to większe ograniczenie (Trouli i in., 2008; Kesiktas i in., 2012).

Krok 3. Przelicz na procent niepełnosprawności

Kesiktas i in. (2012) podają ten sam wynik w dwóch postaciach: 0–50 albo 0–100%. To ta sama informacja w innych jednostkach. W pracy napisz wprost, której postaci używasz, bo literatura stosuje obie. Szczególnie ważne jest to przy porównywaniu zmiany z progiem z literatury: 7 punktów procentowych to 3.5 punktu na skali 0–50.

Krok 4. Ustal regułę dla pominiętych sekcji

Najczęstszy brak dotyczy sekcji o prowadzeniu samochodu, bo część osób nie jeździ. Trouli i in. (2008) wykluczyli osoby z co najmniej dwoma brakami. Pojedynczy brak zastąpili medianą odpowiedzi w pozostałych sekcjach. Kesiktas i in. (2012) dodali w swojej zmodyfikowanej wersji odpowiedź „nigdy tego nie robię” w sekcjach o pracy, jeździe i rekreacji. Tę wersję cytuj osobno.

W przykładzie stosujemy inną, prostą regułę. Przy jednej pominiętej sekcji procent to suma podzielona przez maksimum dla sekcji z odpowiedzią (5 × 9 = 45), razy 100. Przy dwóch brakach i więcej nie liczymy wyniku. To nasza decyzja, a nie zalecenie autorów, i trzeba ją opisać w pracy. W danych przykładowych obie reguły różniły się najwyżej o 1.33 punktu procentowego. Więcej o regułach dla braków piszemy w poradniku jak policzyć wynik kwestionariusza.

Interpretacja: kategorie, MIC i błąd pomiaru

W wielu pracach NDI dzieli się na przedziały od „braku niepełnosprawności” do „całkowitej niepełnosprawności”. Granic tych przedziałów nie podajemy. Nie ma ich w abstrakcie pierwotnej publikacji ani w otwartych tekstach współautorstwa twórcy, które sprawdziliśmy. Jeśli promotor wymaga kategorii, weź je z pełnego tekstu Vernona i Miora (1991) albo z materiałów dystrybutora i zacytuj źródło. W analizach statystycznych i tak używaj wyniku ciągłego.

Lepiej udokumentowany jest próg zmiany. Monticone i in. (2015), wśród nich twórca NDI, zbadali 200 osób z przewlekłym bólem szyi przed 8-tygodniową rehabilitacją i po niej. Minimalna ważna zmiana (MIC), wyznaczona krzywą ROC względem oceny efektu przez pacjenta, wyniosła 7 punktów procentowych. U osób z większą niepełnosprawnością na początku MIC była wyższa. Próg pochodzi z włoskiej wersji i jednej grupy klinicznej, więc w innej populacji traktuj go ostrożnie.

Ten próg mówi, czy zmiana ma znaczenie dla pacjenta. Minimalna wykrywalna zmiana mówi natomiast, czy zmiana przekracza błąd pomiaru (de Vet i in., 2006). Jeśli MDC jest większa niż MIC, część „ważnych” zmian mieści się w granicach błędu. Szerzej opisuje to wpis o RCI, MDC i MCID, a pojęcie wyjaśnia hasło MCID.

Przykład: 200 pacjentów z bólem szyi

Dane są symulowane i możesz je pobrać jako plik CSV. Kolumny s1–s10 to sekcje przed fizjoterapią, a s1_po–s10_po po 8 tygodniach. Czternaście osób nie prowadzi samochodu i ma brak w sekcji 8. Trzy osoby pominęły inną sekcję, a jedna z nich ma dwa braki i nie otrzymała wyniku przed terapią.

Wartości niecałkowite, np. 73.33%, mają osoby z jedną pominiętą sekcją. Rysunek 1 pokazuje średnie punkty każdej sekcji. Taki wykres pomaga opisać, gdzie spadek był największy, ale wnioski opieraj na wyniku ogólnym. Rzetelność policzona na 183 osobach z kompletem sekcji: α = .84, 95% CI [.81, .88], omega McDonalda ω = .85. Omegę podajemy, bo alfa zakłada równe ładunki pozycji (McNeish, 2018).

Zmiana po terapii

Analizę zmiany przeprowadzono na 199 osobach z wynikiem w obu pomiarach. Procent niepełnosprawności obniżył się średnio o 6.70 punktu procentowego (SD = 11.55), 95% CI [−8.31, −5.09]. Test t dla prób zależnych: t(198) = −8.18, p < .001, d_z = −0.58. Spadek o co najmniej 7 punktów procentowych uzyskało 49.2% osób. SEM policzony z alfy wyniósł 5.53, a MDC₉₅ = 15.34 punktu procentowego. Spadek większy niż MDC miało tylko 26.6% osób (rysunek 2).

W tym przykładzie MDC jest ponad dwa razy większa niż MIC. Połowa pacjentów ma więc „ważną” poprawę, ale tylko co czwarta poprawa wyraźnie przekracza błąd pomiaru. W pracy podaj oba odsetki i źródło każdego progu. SEM z alfy to przybliżenie, lepszy jest SEM z badania test–retest. Jedna grupa bez kontroli nie pozwala też przypisać zmiany terapii – zobacz przewodnik po badaniach przed i po.

Jak opisać NDI w pracy

Wzór zawiera liczby z przykładu. W nawiasach kwadratowych wpisz dane swojej wersji.

Ogólny schemat opisu narzędzia znajdziesz we wpisie opis narzędzia badawczego – wzór.

Licencja i polska wersja

NDI jest chroniony prawem autorskim (© Howard Vernon, 1991), a dystrybuuje go Mapi Research Trust w serwisie ePROVIDE (Mapi Research Trust, 2026; odczyt 1.11.2026). Warunki zależą od rodzaju użytkownika:

• studenci, praktyka kliniczna i niefinansowane badania akademickie – dostęp do kwestionariusza i tłumaczeń po bezpłatnej rejestracji w serwisie;
• finansowane projekty akademickie, organizacje ochrony zdrowia i użytkownicy komercyjni – mogą obowiązywać opłaty i umowa licencyjna, wniosek składa się przez serwis.

Egzemplarza poglądowego nie wolno używać w badaniach. Bez zgody nie wolno też modyfikować, przepisywać ani tłumaczyć kwestionariusza. Formularz przepisany z artykułu lub ze strony internetowej nie jest więc legalnym źródłem. Pobierz go od dystrybutora i zachowaj potwierdzenie.

Na liście tłumaczeń jest wersja polska. Guzy i in. (2013), wśród nich twórca NDI, zbadali autoryzowaną polską wersję przygotowaną przez MAPI Research Institute na 95 osobach z bólem szyi i opisali jej rzetelność, trafność i responsywność. Polskich norm nie podajemy. Właściwości swojej wersji cytuj z tej publikacji, a nie z badań zagranicznych.

# B284 – NDI: punkty sekcji 0–5, suma 0–50, procent niepełnosprawności 0–100, braki, rzetelność i zmiana po terapii
# (dane symulowane, set.seed(28410)). 200 osób z przewlekłym bólem szyi przed fizjoterapią i po 8 tygodniach;
# 10 sekcji (s1–s10) w kolejności z formularza; s8 to sekcja o prowadzeniu samochodu. Treści odpowiedzi nie podajemy.
suppressPackageStartupMessages({ library(psych); library(lavaan) })
set.seed(28410)
n <- 200
sek <- paste0("s", 1:10)
lam <- c(.72, .66, .70, .62, .55, .64, .74, .60, .63, .71)          # siła związku sekcji z niepełnosprawnością
przes <- c(0.2, -0.4, 0.3, 0.1, 0.0, -0.2, 0.2, 0.0, 0.1, 0.3)       # niektóre sekcje mają wyższe punkty niż inne
prog <- c(-1.6, -0.5, 0.4, 1.3, 2.2)                                  # progi między punktami 0–5
generuj <- function(F) sapply(1:10, function(j) {
  y <- lam[j] * F + rnorm(n, 0, sqrt(1 - lam[j]^2)) + przes[j]
  findInterval(y, prog) })
F0 <- rnorm(n)
F1 <- 0.70 * F0 + rnorm(n, 0, 0.55) - 0.45                            # po terapii: przeciętnie mniejsza niepełnosprawność
przed <- generuj(F0); po <- generuj(F1)
colnames(przed) <- sek; colnames(po) <- sek
dane <- data.frame(id = 1:n, przed, setNames(data.frame(po), paste0(sek, "_po")))
nie_jezdzi <- sample(n, 14)                                           # osoby, które nie prowadzą samochodu
dane$s8[nie_jezdzi] <- NA; dane$s8_po[nie_jezdzi] <- NA
dane$s4[c(17, 102)] <- NA; dane$s6[c(17, 150)] <- NA                  # inne pominięte sekcje (osoba 17: dwie)
write.csv(dane, "../ndi-dane-przyklad.csv", row.names = FALSE, na = "")   # plik do pobrania

# Krok 1. Kontrola kodowania: tylko 0–5 albo brak; liczba braków w osobie
all(sapply(dane[, -1], function(x) all(x %in% c(0:5, NA))))
table(braki_przed = rowSums(is.na(dane[, sek])))

# Krok 2. Suma 0–50 i procent 0–100. Reguła braków (nasza decyzja, opisana w pracy): przy jednej pominiętej sekcji
# procent = suma / (5 × liczba odpowiedzi) × 100, a suma = procent / 2; przy dwóch i więcej – brak wyniku.
ndi <- function(d, p, max_brak = 1) { k <- rowSums(!is.na(d[, p]))
  proc <- ifelse(length(p) - k <= max_brak, 100 * rowSums(d[, p], na.rm = TRUE) / (5 * k), NA)
  data.frame(pkt = proc / 2, proc = proc) }
w0 <- ndi(dane, sek); w1 <- ndi(dane, paste0(sek, "_po"))
dane$NDI_pkt <- w0$pkt; dane$NDI_proc <- w0$proc; dane$NDI_proc_po <- w1$proc
opis <- function(x) { x <- na.omit(x); round(c(n = length(x), M = mean(x), SD = sd(x), Me = median(x),
  min = min(x), max = max(x)), 2) }
rbind(NDI_pkt = opis(dane$NDI_pkt), NDI_proc = opis(dane$NDI_proc), NDI_proc_po = opis(dane$NDI_proc_po))
# Dla porównania reguła z badania Trouli i in. (2008): brak zastąpiony medianą pozostałych sekcji
jeden <- which(rowSums(is.na(dane[, sek])) == 1)
med <- apply(dane[jeden, sek], 1, function(x) 2 * sum(replace(x, is.na(x), median(x, na.rm = TRUE))))
c(osob_z_jednym_brakiem = length(jeden), maks_roznica_proc = round(max(abs(med - dane$NDI_proc[jeden])), 2))

# Krok 3. Średnie punkty sekcji (0–5) przed terapią i po niej
round(rbind(przed = colMeans(dane[, sek], na.rm = TRUE), po = colMeans(dane[, paste0(sek, "_po")], na.rm = TRUE)), 2)

# Krok 4. Rzetelność: alfa z 95% CI Feldta i omega z jednoczynnikowej CFA (estymator MLR), osoby z kompletem sekcji
kpl <- na.omit(dane[, sek]); nrow(kpl)
a10 <- alpha(kpl, warnings = FALSE)
fit <- cfa(paste("F =~", paste(sek, collapse = " + ")), data = kpl, estimator = "MLR", std.lv = TRUE)
s <- standardizedSolution(fit); l <- s$est.std[s$op == "=~"]; th <- s$est.std[s$op == "~~" & s$lhs == s$rhs & s$lhs %in% sek]
round(c(alfa = a10$total$raw_alpha, lo = a10$feldt$lower.ci[[1]], hi = a10$feldt$upper.ci[[1]],
        omega = sum(l)^2 / (sum(l)^2 + sum(th))), 3)

# Krok 5. Zmiana procentu niepełnosprawności po terapii (punkty procentowe)
pp <- na.omit(dane[, c("NDI_proc", "NDI_proc_po")]); zm <- pp$NDI_proc_po - pp$NDI_proc
nrow(pp)
tt <- t.test(pp$NDI_proc_po, pp$NDI_proc, paired = TRUE)
round(c(M_zmiany = mean(zm), SD_zmiany = sd(zm), lo = tt$conf.int[1], hi = tt$conf.int[2], t = unname(tt$statistic),
        df = unname(tt$parameter), d_z = mean(zm) / sd(zm)), 2)
format.pval(tt$p.value, digits = 3)
round(100 * mean(zm <= -7), 1)        # spadek ≥ 7 pkt proc. (MIC z badania Monticone i in., 2015 – próba włoska)

# Krok 6. SEM z alfy w tej próbie i minimalna wykrywalna zmiana (MDC95) w punktach procentowych
SEM <- sd(pp$NDI_proc) * sqrt(1 - a10$total$raw_alpha); MDC <- 1.96 * sqrt(2) * SEM
round(c(SEM = SEM, MDC95 = MDC, proc_spadek_ponad_MDC = 100 * mean(zm <= -MDC)), 2)

[1] TRUE
braki_przed
  0   1   2 
183  16   1 
              n     M    SD Me min   max
NDI_pkt     199 21.77  7.02 21   7 45.00
NDI_proc    199 43.55 14.05 42  14 90.00
NDI_proc_po 200 36.77 12.76 36   6 73.33
osob_z_jednym_brakiem     maks_roznica_proc 
                16.00                  1.33 
        s1   s2   s3   s4   s5   s6   s7   s8   s9  s10
przed 2.35 1.72 2.30 2.17 2.08 2.04 2.32 2.12 2.15 2.47
po    2.01 1.42 1.93 1.91 1.88 1.52 1.90 1.81 1.89 2.10
[1] 183
 alfa    lo    hi omega 
0.845 0.809 0.876 0.846 
[1] 199
 M_zmiany SD_zmiany        lo        hi         t        df       d_z 
    -6.70     11.55     -8.31     -5.09     -8.18    198.00     -0.58 
[1] "3.31e-14"
[1] 49.2
                  SEM                 MDC95 proc_spadek_ponad_MDC 
                 5.53                 15.34                 26.63 

Najczęstsze błędy przy NDI

• Kodowanie 1–6 zamiast 0–5. Suma rośnie o 10 punktów, a procent o 20.
• Mieszanie punktów i procentów. Próg 7 punktów procentowych zastosowany do sumy 0–50 wymaga w praktyce spadku o 14 punktów procentowych i zaniża odsetek poprawy.
• Brak w sekcji o prowadzeniu samochodu jako 0. Zero oznacza brak ograniczeń, a nie „nie dotyczy”; opisz regułę braków.
• Kategorie bez źródła. Granice przedziałów cytuj z publikacji, z której je bierzesz.
• Formularz przepisany z internetu. NDI jest licencjonowany; pobierz go od dystrybutora.

Podobne zasady dla kończyny dolnej opisuje wpis o LEFS. Pełną ścieżkę analizy porządkuje przewodnik po analizie kwestionariusza. Jeśli chcesz, żeby ktoś sprawdził liczenie NDI i analizę zmiany w Twojej bazie, skorzystaj z oferty analizy statystyczne dla studentów. Wyniki musisz jednak rozumieć i umieć obronić samodzielnie.

Najczęstsze pytania

Jak policzyć procent niepełnosprawności w NDI?

Każdą z 10 sekcji punktuj od 0 do 5 i zsumuj punkty (0–50). Procent niepełnosprawności to suma podzielona przez 50 i pomnożona przez 100, czyli suma × 2. Obie postacie niosą tę samą informację, ale w pracy napisz, której używasz.

Co zrobić, gdy pacjent nie prowadzi samochodu i pominął sekcję?

Nie wpisuj 0, bo zero oznacza brak ograniczeń. Ustal regułę przed analizą: np. przy jednym braku licz procent względem maksimum dla sekcji z odpowiedzią (5 × 9 = 45), a przy dwóch i więcej nie licz wyniku. Trouli i in. (2008) zastępowali pojedynczy brak medianą pozostałych sekcji. Regułę opisz w pracy.

Od ilu punktów NDI oznacza umiarkowaną niepełnosprawność?

Granic kategorii nie znaleźliśmy w otwartych tekstach twórcy ani w abstrakcie pierwotnej publikacji, więc ich nie podajemy. Jeśli ich potrzebujesz, weź je z pełnego tekstu Vernona i Miora (1991) lub materiałów dystrybutora i zacytuj źródło. W analizach używaj wyniku ciągłego.

Jaka zmiana NDI jest istotna klinicznie?

Monticone i in. (2015), wśród nich twórca NDI, wyznaczyli minimalną ważną zmianę na 7 punktów procentowych u osób z przewlekłym bólem szyi; przy większej niepełnosprawności wyjściowej próg był wyższy. Obok podaj minimalną wykrywalną zmianę z błędu pomiaru.

Czy potrzebuję zgody na użycie NDI w pracy dyplomowej?

NDI jest chroniony prawem autorskim i dystrybuowany przez Mapi Research Trust. Studenci i niefinansowane badania akademickie dostają kwestionariusz po bezpłatnej rejestracji w serwisie ePROVIDE; dla projektów finansowanych i komercyjnych mogą obowiązywać opłaty i umowa. Nie przepisuj formularza z internetu.

Powiązane hasła

Przeczytaj też

@article{devet2006minimal, author={de Vet, Henrica C. W. and Terwee, Caroline B. and Ostelo, Raymond W. J. G. and Beckerman, Heleen and Knol, Dirk L. and Bouter, Lex M.}, title={{Minimal changes in health status questionnaires: Distinction between minimally detectable change and minimally important change}}, journal={Health and Quality of Life Outcomes}, year={2006}, volume={4}, number={1}, eid={54}, doi={10.1186/1477-7525-4-54}}

@article{guzy2013psychometric, author={Guzy, Grażyna and Vernon, Howard and Polczyk, Romuald and Szpitalak, Malwina}, title={{Psychometric validation of the authorized Polish version of the Neck Disability Index}}, journal={Disability and Rehabilitation}, year={2013}, volume={35}, number={25}, pages={2132--2137}, doi={10.3109/09638288.2013.771706}}

@article{kesiktas2012clinimetric, author={Kesiktas, Nur and Ozcan, Emel and Vernon, Howard}, title={{Clinimetric properties of the Turkish translation of a modified neck disability index}}, journal={BMC Musculoskeletal Disorders}, year={2012}, volume={13}, number={1}, eid={25}, doi={10.1186/1471-2474-13-25}}

@misc{ndimapi2026, author={{Mapi Research Trust}}, title={{Neck Disability Index (NDI)}}, howpublished={ePROVIDE}, year={2026}, publisher={Mapi Research Trust}, url={https://eprovide.mapi-trust.org/instruments/neck-disability-index}}

@article{mcneish2018thanks, author={McNeish, Daniel}, title={{Thanks coefficient alpha, we’ll take it from here}}, journal={Psychological Methods}, year={2018}, volume={23}, number={3}, pages={412--433}, doi={10.1037/met0000144}}

@article{monticone2015responsiveness, author={Monticone, Marco and Ambrosini, Emilia and Vernon, Howard and Brunati, Roberto and Rocca, Barbara and Foti, Calogero and Ferrante, Simona}, title={{Responsiveness and minimal important changes for the Neck Disability Index and the Neck Pain Disability Scale in Italian subjects with chronic neck pain}}, journal={European Spine Journal}, year={2015}, volume={24}, number={12}, pages={2821--2827}, doi={10.1007/s00586-015-3785-5}}

@article{trouli2008translation, author={Trouli, Marianna N. and Vernon, Howard T. and Kakavelakis, Kyriakos N. and Antonopoulou, Maria D. and Paganas, Aristofanis N. and Lionis, Christos D.}, title={{Translation of the Neck Disability Index and validation of the Greek version in a sample of neck pain patients}}, journal={BMC Musculoskeletal Disorders}, year={2008}, volume={9}, number={1}, eid={106}, doi={10.1186/1471-2474-9-106}}

@article{vernon2008neck, author={Vernon, Howard}, title={{The Neck Disability Index: State-of-the-art, 1991–2008}}, journal={Journal of Manipulative and Physiological Therapeutics}, year={2008}, volume={31}, number={7}, pages={491--502}, doi={10.1016/j.jmpt.2008.08.006}}

@article{vernon1991neck, author={Vernon, Howard and Mior, Silvano}, title={{The Neck Disability Index: A study of reliability and validity}}, journal={Journal of Manipulative and Physiological Therapeutics}, year={1991}, volume={14}, number={7}, pages={409--415}}