Kim był Stanley Smith Stevens?
Stanley Smith Stevens (1906–1973) był amerykańskim psychologiem eksperymentalnym z Harvardu, autorem podziału na skale nominalną, porządkową, interwałową i ilorazową, którego uczy się na pierwszych zajęciach ze statystyki. Urodził się 4 listopada 1906 r. w Ogden w stanie Utah. Po szkole średniej (1924) wyjechał na trzyletnią misję mormońską do Belgii i Szwajcarii. Studiował na University of Utah, a od 1929 r. w Stanford, gdzie w 1931 r. uzyskał licencjat. Doktorat z psychologii zrobił na Harvardzie, gdzie był asystentem E. G. Boringa (Miller, 1975).
Na Harvardzie spędził całe życie zawodowe: od 1936 r. jako instruktor psychologii eksperymentalnej, od 1946 r. jako profesor psychologii. W 1940 r. na zlecenie lotnictwa USA założył Psycho-Acoustic Laboratory, które badało wpływ hałasu w samolotach wojskowych na ludzi i łączność głosową. W 1946 r. wybrano go do National Academy of Sciences, w 1960 r. otrzymał nagrodę Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego za wybitny wkład naukowy. W 1962 r. na własną prośbę został – jak pisze Miller – pierwszym na świecie profesorem psychofizyki. Zmarł nagle we śnie 18 stycznia 1973 r. w Vail w Kolorado (Miller, 1975).
Najważniejsze pomysły
- Poziomy pomiaru. Stevens uporządkował skale według tego, jakie przekształcenia liczb nie zmieniają ich sensu: dowolna zamiana etykiet (skala nominalna), przekształcenie zachowujące kolejność (porządkowa), liniowe x′ = ax + b (interwałowa) i mnożenie przez stałą x′ = ax (ilorazowa). Z rodzaju skali wynika, jakie operacje statystyczne mają sens. Klasyfikację przedstawił w 1940 r., ogłosił drukiem w 1941 r., a najbardziej znany wykład ukazał się w Science (Stevens, 1946; Miller, 1975). Szczegóły opisują hasła skala nominalna, skala porządkowa i skala ilościowa.
- Szacowanie wielkości i prawo potęgowe. Wymyślił metodę szacowania wielkości (ang. magnitude estimation): osoba badana przypisuje bodźcom liczby tak, by ich stosunki oddawały stosunki wrażeń. Zamiast logarytmicznego prawa Fechnera otrzymywał funkcje potęgowe – wrażenie rośnie jak natężenie bodźca podniesione do pewnej potęgi (Stevens, 1957). Według przeglądu Millera (1975) wykładniki wynosiły od 0.3 dla jasności do 3.5 dla wstrząsu elektrycznego.
- Psychoakustyka. Skale głośności i wysokości dźwięku (1936–1937), badania hałasu w czasie wojny, a po wojnie redakcja 1400-stronicowego Handbook of Experimental Psychology (Miller, 1975).
Ciekawostka
Typologia skal powstała z kłótni o to, czy psychologia w ogóle może mierzyć. W latach 1932–1940 komitet British Association for the Advancement of Science zastanawiał się, czy da się zmierzyć ludzkie wrażenia. Jako konkretny przykład wybrał skalę głośności Stevensa – tę, w której w 1936 r. zaproponował jednostkę głośności, son (Stevens, 1936). Komitet się podzielił: przeciwnicy argumentowali, że wrażeń nie da się „dodać” jak dwóch odcinków albo dwóch odważników na jednej szali (Miller, 1975).
Stevens odpowiedział, że skalę ocenia się po operacjach pomiaru, a nie po tym, czy mierzony obiekt da się dotknąć. Wspominał później, że pierwsza próba klasyfikacji skal (1939) była nieudana, a rozwiązanie przyszło pewnego wieczoru w Emerson Hall na Harvardzie: każdy rodzaj skali dopuszcza inną rodzinę przekształceń. Po konsultacji z matematykiem G. D. Birkhoffem doczytał o grupach przekształceń – i tak powstały nazwy, których dziś wielu autorów używa, nie wiedząc, skąd pochodzą (Miller, 1975).
Przykład
Dane są symulowane: 12 fikcyjnych osób ocenia metodą szacowania wielkości głośność 9 dźwięków (0–40 dB co 5 dB, czyli energia od 1 do 10 000 jednostek względnych) i siłę 9 wstrząsów (natężenie od 1 do 3 jednostek), każdy bodziec dwa razy. Prawdziwe wykładniki ustawiliśmy na 0.3 i 3.5 – wartości z przeglądu Millera (1975). Każda osoba ma własny „moduł” (sama wybiera liczbę dla pierwszego bodźca), a oceny – szum mnożnikowy; parametry dobraliśmy ręcznie (ziarno 837).
Oceny uśredniamy średnią geometryczną, bo w tej metodzie liczą się stosunki. Prawo potęgowe O = k·Sb po zlogarytmowaniu staje się prostą, więc wykładnik b to nachylenie regresji liniowej log oceny na log natężenia. Wynik: b = 0.298 (95% CI [0.287, 0.309]) dla głośności i b = 3.50 (95% CI [3.35, 3.66]) dla wstrząsu, w obu przypadkach R² = .998. Wzrost energii dźwięku o 10 dB (dziesięciokrotny) mnoży ocenę głośności przez 100.298 = 1.99, czyli prawie ją podwaja – tak jak w opisie Millera.
Przykład pokazuje też logikę typologii skal. Gdy każda osoba pomnoży swoje liczby przez dowolną dodatnią stałą (przekształcenie dozwolone dla skali ilorazowej), wykładnik się nie zmienia (0.298). Gdy do ocen dodamy 10 (przekształcenie dopuszczalne tylko na skali interwałowej), spada do 0.083. Prawo potęgowe wymaga więc ocen na skali ilorazowej.
Na rysunku
Co widać. Prace o pomiarze (1936–1946) i o prawie potęgowym (1957) dzieli wojna, w czasie której Stevens kierował laboratorium psychoakustycznym.
Na co uważać. To wybór dziesięciu zdarzeń. Rok przy pomyśle to rok publikacji – typologię skal Stevens prezentował już w latach 1940–1941.
Podpis do pracy:
set.seed(837)). Rysunek: R, pakiety ggplot2 i patchwork.Co widać. Na zwykłych osiach to samo prawo daje krzywą wklęsłą (wykładnik mniejszy od 1) albo wypukłą (większy od 1). Na osiach logarytmicznych obie funkcje stają się prostymi, a nachylenie prostej to wykładnik. Grupy różnią się kolorem, kształtem punktów i typem linii.
Na co uważać. Prosta na osiach logarytmicznych to dopasowanie modelu, a nie dowód prawa potęgowego: przy wąskim zakresie bodźców trudno odróżnić funkcję potęgową od innych rosnących funkcji. Szare punkty (pojedyncze oceny) różnią się między osobami głównie modułem.
Podpis do pracy:
Gdzie spotkasz Stevensa w swojej pracy
- Opis zmiennych w metodzie. Określenie poziomu pomiaru każdej zmiennej to pierwszy krok wyboru statystyk i testów – zob. Rodzaje zmiennych w badaniu.
- Statystyki opisowe. Mediana dla danych porządkowych, średnia dla ilościowych, a współczynnik zmienności i średnia geometryczna tylko dla ilorazowych.
- Skale odpowiedzi. Czy pozycja skali Likerta jest porządkowa, czy ilościowa – to spór o Stevensa; omawia go wpis Skala Likerta: średnia czy mediana?. O autorze tej skali pisze hasło Rensis Likert.
- Pomiar wrażeń. Psychofizyka Stevensa zastąpiła – jak pisze Miller (1975) – podejście Fechnera i Thurstone’a, które wnioskowało o wielkości wrażeń ze zmienności ocen.
Spory, mity i trudne strony
„Na skali porządkowej nie wolno liczyć średniej”. To skrót myśli Stevensa, a nie prawo statystyki: jego typologia mówi, które wnioski nie zmieniają się przy dozwolonych przekształceniach skali. Z typologii korzysta się do dziś, ale jej zakazy są przedmiotem sporu – argumenty obu stron zbiera hasło skala ilościowa.
Liczby w głowie. Krytycy prawa potęgowego pytali, czy jego niezmienność nie wynika z nawyków arytmetycznych badanych, a nie z działania zmysłów. Stevens odpowiedział metodą dopasowywania międzymodalnego, w której jedno wrażenie dopasowuje się do drugiego bez liczb (Miller, 1975).
Statystyk, który nie ufał statystyce. Miller (1975) przytacza retoryczne pytanie Stevensa, jakie odkrycia naukowe zawdzięczamy technikom analizy statystycznej. Stevensa bardziej niż wariancja interesowały prawa niezmienne w różnych warunkach.
Stevens w R
Kod rysuje oś czasu, symuluje oceny z szacowania wielkości, liczy średnie geometryczne, wykładniki prawa potęgowego z przedziałami ufności i sprawdza, jak wykładnik reaguje na przekształcenia dozwolone i niedozwolone dla skali ilorazowej. Rysunki na stronie powstały z tych samych obiektów p_os i p_metoda z krojem i tłem serwisu; dane, geometrie i skale są identyczne.
Oś czasu i prawo potęgowe na danych symulowanych
Kod R rysunków 1 i 2
# Stanley Smith Stevens: oś czasu i prawo potęgowe na symulowanych danych z szacowania wielkości
suppressPackageStartupMessages({library(ggplot2); library(patchwork)})
oi <- c(niebieski = "#0072B2", pomaranczowy = "#E69F00", cynober = "#D55E00", szary = "grey45") # Okabe–Ito
motyw <- theme_minimal(base_size = 13) + theme(panel.grid.minor = element_blank(), plot.title = element_text(face = "bold"))
# 1. Oś czasu (lata według Millera 1975 i prac Stevensa)
zdarzenia <- data.frame(
rok = c(1906, 1931, 1936, 1940, 1946, 1951, 1957, 1960, 1962, 1973),
opis = c("urodzony w Ogden\n(Utah)", "licencjat\n(Stanford)", "skala głośności\n(son); instruktor", "Psycho-Acoustic\nLaboratory",
"„On the theory of scales\nof measurement”; NAS", "„Handbook of Experimental\nPsychology”", "„On the psycho-\nphysical law”",
"nagroda APA", "profesor psychofizyki", "zmarł 18 stycznia"),
rodzaj = c("życie", "życie", "praca", "stanowisko", "praca", "praca", "praca", "nagroda", "stanowisko", "życie"))
zdarzenia$y <- c(1.2, -1, 1.2, -2, 2.1, -1, 1.2, -2, 2.1, -1) # wysokość etykiet, żeby się nie nakładały
p_os <- ggplot(zdarzenia, aes(rok, 0)) +
geom_hline(yintercept = 0, colour = "grey60") +
geom_segment(aes(xend = rok, yend = y * 0.8), colour = "grey70") +
geom_point(aes(shape = rodzaj, fill = rodzaj), size = 3.5) +
geom_label(aes(y = y, label = paste0(rok, "\n", opis)), size = 3.2, lineheight = 0.9, linewidth = 0.2) +
scale_shape_manual(values = c("życie" = 21, "stanowisko" = 22, "praca" = 24, "nagroda" = 23), name = NULL) +
scale_fill_manual(values = c("życie" = oi[["szary"]], "stanowisko" = oi[["niebieski"]], "praca" = oi[["cynober"]],
"nagroda" = oi[["pomaranczowy"]]), name = NULL) +
scale_x_continuous(breaks = seq(1900, 1980, 10), limits = c(1898, 1982)) + scale_y_continuous(limits = c(-2.5, 2.5)) +
labs(title = "Stanley Smith Stevens (1906–1973)", x = NULL, y = NULL) +
motyw + theme(axis.text.y = element_blank(), panel.grid.major.y = element_blank(), legend.position = "bottom")
# 2. Dane symulowane: szacowanie wielkości (magnitude estimation), 12 osób, dwa rodzaje bodźców.
# Prawdziwe wykładniki: 0.3 dla głośności względem energii dźwięku i 3.5 dla wstrząsu elektrycznego (wartości z przeglądu Millera 1975).
# Każda osoba wybiera własny „moduł” (dowolną liczbę dla pierwszego bodźca), stąd mnożnik osoby; szum mnożnikowy.
set.seed(837)
bodzce <- rbind(data.frame(rodzaj = "Głośność (b = 0.3)", natezenie = 10^seq(0, 4, by = 0.5), b = 0.3), # 0–40 dB co 5 dB
data.frame(rodzaj = "Wstrząs elektryczny (b = 3.5)", natezenie = seq(1, 3, by = 0.25), b = 3.5))
osoby <- data.frame(osoba = 1:12, modul = exp(rnorm(12, 0, 0.5)))
d <- merge(merge(osoby, bodzce), data.frame(powtorzenie = 1:2))
d$ocena <- d$modul * d$natezenie^d$b * exp(rnorm(nrow(d), 0, 0.25))
# Uśrednianie średnią geometryczną (ocenom liczy się stosunki, nie różnice)
sr_geom <- aggregate(ocena ~ rodzaj + natezenie, data = d, FUN = function(x) exp(mean(log(x))))
# Prawo potęgowe O = k * S^b to prosta na osiach logarytmicznych: log O = log k + b * log S
wykladnik <- function(dane) {
m <- lm(log10(ocena) ~ log10(natezenie), data = dane)
c(b = unname(coef(m)[2]), dolna = confint(m)[2, 1], gorna = confint(m)[2, 2], R2 = summary(m)$r.squared)
}
round(t(sapply(split(sr_geom, sr_geom$rodzaj), wykladnik)), 3)
# Głośność: ile razy rośnie ocena, gdy energia rośnie 10 razy (o 10 dB)?
b_gl <- wykladnik(sr_geom[sr_geom$rodzaj == "Głośność (b = 0.3)", ])[["b"]]
round(c(prawdziwy = 10^0.3, oszacowany = 10^b_gl), 2)
# 3. Przekształcenia dozwolone i niedozwolone dla skali ilorazowej (głośność)
gl <- d[d$rodzaj == "Głośność (b = 0.3)", ]
b_osoby <- function(o) unname(coef(lm(log10(o) ~ log10(natezenie) + factor(osoba), data = gl))[2]) # wspólne b, własny moduł każdej osoby
set.seed(8371)
inny_modul <- exp(rnorm(12, 0, 1))[gl$osoba] # każda osoba mnoży swoje liczby przez inną dodatnią stałą
round(c(oryginalne = b_osoby(gl$ocena), "pomnożone (x' = a·x)" = b_osoby(gl$ocena * inny_modul),
"przesunięte (x' = x + 10)" = b_osoby(gl$ocena + 10)), 3)
p_lin <- ggplot(sr_geom, aes(natezenie, ocena)) +
geom_point(data = d, colour = "grey70", size = 1, alpha = 0.6) +
geom_line(aes(linetype = rodzaj, colour = rodzaj), linewidth = 0.9) +
geom_point(aes(shape = rodzaj, colour = rodzaj), size = 2.6) +
facet_wrap(~ rodzaj, scales = "free") +
scale_colour_manual(values = c(oi[["niebieski"]], oi[["cynober"]]), guide = "none") +
scale_shape_manual(values = c(16, 17), guide = "none") + scale_linetype_manual(values = c("solid", "22"), guide = "none") +
labs(title = "A. Osie zwykłe: krzywe wklęsła i wypukła", x = "Natężenie bodźca (jednostki względne)", y = "Ocena wielkości") + motyw
p_log <- ggplot(sr_geom, aes(natezenie, ocena, colour = rodzaj, shape = rodzaj, linetype = rodzaj)) +
geom_smooth(method = "lm", formula = y ~ x, se = FALSE, linewidth = 0.9) +
geom_point(size = 2.6) +
scale_x_log10() + scale_y_log10() +
scale_colour_manual(values = c(oi[["niebieski"]], oi[["cynober"]]), name = NULL) +
scale_shape_manual(values = c(16, 17), name = NULL) + scale_linetype_manual(values = c("solid", "22"), name = NULL) +
labs(title = "B. Osie logarytmiczne: dwie proste", x = "Natężenie bodźca (skala log)", y = "Średnia geometryczna ocen (skala log)") +
motyw + theme(legend.position = "bottom")
p_metoda <- p_lin / p_log + plot_layout(heights = c(1, 1.1))
p_os
p_metodaWynik w R
b dolna gorna R2
Głośność (b = 0.3) 0.298 0.287 0.309 0.998
Wstrząs elektryczny (b = 3.5) 3.502 3.347 3.656 0.998
prawdziwy oszacowany
2.00 1.99
oryginalne pomnożone (x' = a·x) przesunięte (x' = x + 10)
0.298 0.298 0.083 Bibliografia oprogramowania
Wyniki pochodzą z uruchomienia pokazanego kodu w R 4.5.3 (symulacja i regresja – funkcje bazowe rnorm(), aggregate(), lm(), confint(); rysunki – pakiety ggplot2 i patchwork). W pracy podaj wersje faktycznie użytych pakietów (sessionInfo()).
- R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
- ggplot2 (wersja 4.0.2): Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis. Springer. https://ggplot2.tidyverse.org
- patchwork (wersja 1.3.2): Pedersen, T. L. (2025). patchwork: The composer of plots [R package]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.patchwork
Najczęstsze pytania
Kim był Stanley Smith Stevens?
Amerykańskim psychologiem eksperymentalnym (1906–1973), przez całą karierę związanym z Harvardem. W czasie wojny kierował Psycho-Acoustic Laboratory, badającym hałas w samolotach i łączność głosową, a w 1962 r. został profesorem psychofizyki. Był członkiem National Academy of Sciences od 1946 r.
Skąd się wziął podział na skale nominalną, porządkową, interwałową i ilorazową?
Zaproponował go Stevens: przedstawił go w 1940 r., ogłosił w 1941 r., a najszerzej znany wykład opublikował w Science w 1946 r. Skale różnią się tym, jakie przekształcenia liczb nie zmieniają informacji – od dowolnej zmiany etykiet po mnożenie przez stałą – a z tego wynika, jakie statystyki mają sens.
Co to jest prawo potęgowe Stevensa?
To zależność, w której siła wrażenia rośnie jak natężenie bodźca podniesione do pewnej potęgi: O = k·S^b. Stevens otrzymywał ją metodą szacowania wielkości. Wykładnik zależy od rodzaju wrażenia – według Millera (1975) od około 0.3 dla jasności i głośności (względem energii) do 3.5 dla wstrząsu elektrycznego.
Co to jest son?
To jednostka głośności zaproponowana przez Stevensa w 1936 r. w pierwszej skali głośności opartej na bezpośrednich ocenach, ile razy jeden dźwięk wydaje się głośniejszy od drugiego. W odróżnieniu od decybeli son ma odpowiadać wrażeniu: dźwięk o dwa razy większej liczbie sonów ma brzmieć dwa razy głośniej.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Skala Likerta: średnia czy mediana?
Pozycja jest porządkowa, wynik skali – zwykle ilościowy. Kiedy mediana i odsetki, kiedy M, SD i test t, z przykładem w R i opisem APA.
Czytaj →PoradnikRodzaje zmiennych w badaniu
Zależna, niezależna, mediator, moderator, kontrolna i zakłócająca: co oznacza każda rola dla analizy, skale pomiaru i wzór opisu zmiennych do pracy.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Miller, G. A. (1975). Stanley Smith Stevens, November 4, 1906–January 18, 1973. In Biographical memoirs of the National Academy of Sciences (pp. 425–459). National Academy of Sciences. https://www.nasonline.org/wp-content/uploads/2024/10/Stevens_Stanley.pdf
- Stevens, S. S. (1936). A scale for the measurement of a psychological magnitude: Loudness. Psychological Review, 43(5), 405–416. https://doi.org/10.1037/h0058773
- Stevens, S. S. (1946). On the theory of scales of measurement. Science, 103(2684), 677–680. https://doi.org/10.1126/science.103.2684.677
- Stevens, S. S. (1957). On the psychophysical law. Psychological Review, 64(3), 153–181. https://doi.org/10.1037/h0046162
Cytowania BibTeX
@incollection{miller1975stevens, author={Miller, George A.}, title={{Stanley Smith Stevens, November 4, 1906–January 18, 1973}}, booktitle={Biographical memoirs of the National Academy of Sciences}, year={1975}, volume={47}, pages={425--459}, publisher={National Academy of Sciences}, url={https://www.nasonline.org/wp-content/uploads/2024/10/Stevens_Stanley.pdf}}@article{stevens1936scale, author={Stevens, S. S.}, title={{A scale for the measurement of a psychological magnitude: Loudness}}, journal={Psychological Review}, year={1936}, volume={43}, number={5}, pages={405--416}, doi={10.1037/h0058773}}@article{stevens1946theory, author={Stevens, S. S.}, title={{On the theory of scales of measurement}}, journal={Science}, year={1946}, volume={103}, number={2684}, pages={677--680}, doi={10.1126/science.103.2684.677}}@article{stevens1957psychophysical, author={Stevens, S. S.}, title={{On the psychophysical law}}, journal={Psychological Review}, year={1957}, volume={64}, number={3}, pages={153--181}, doi={10.1037/h0046162}}