Kim był John Graunt?
John Graunt (1620–1674) był londyńskim kupcem, a nie uczonym. Urodził się 24 kwietnia 1620 r. w Londynie jako syn Henry’ego i Mary Graunt (Glass, 1963). Według Hulla (1899) terminował u kupca galanteryjnego (haberdasher of small wares) i z tego handlu głównie żył, choć należał do cechu sukienników – stąd u Sutherlanda (1963) „londyński sukiennik”. Łaciny i francuskiego uczył się sam, rano przed otwarciem sklepu, i doszedł do miejsca w radzie miejskiej (Hull, 1899).
Sławę przyniosła mu jedna książka: Natural and Political Observations … upon the Bills of Mortality (1662), czyli analiza tygodniowych wykazów chrztów i pochówków w Londynie. Glass (1963) nazywa Graunta założycielem demografii, a Morabia (2013) uznaje rok 1662 za datę narodzin epidemiologii. Po pożarze Londynu (1666) nie podniósł się ze strat mimo pomocy przyjaciela, Williama Petty’ego, a przejście na katolicyzm jeszcze mu zaszkodziło (Hull, 1899). Zmarł 18 kwietnia 1674 r.
Najważniejsze pomysły
- Wnioski z liczb, a nie z anegdot. Sutherland (1963) uważa „Observations” za pierwszą – i bardzo kompetentną – próbę wyciągania naukowych wniosków z danych statystycznych. Graunt pracował na ilorazach i proporcjach zdarzeń.
- Tablica „ze 100 poczętych”. W rozdziale XI podał, ile ze 100 poczętych dzieci dożywa kolejnych dziesięcioleci. Sutherland (1963) przypisuje mu właśnie pojęcie tablicy trwania życia – praprzodka krzywej Kaplana–Meiera i całej analizy przeżycia.
- Stosunek płci. W rozdziale VIII policzył, że w latach 1628–1661 ochrzczono w Londynie 139 782 chłopców i 130 866 dziewczynek, czyli – jak to ujął – 14 mężczyzn na 13 kobiet (Hull, 1899).
- Ludność, szeregi czasowe, próba. Liczbę mieszkańców Londynu oszacował na około 384 000; Sutherland (1963) przypisuje mu też pierwsze badania szeregów czasowych, ideę związku statystycznego i pionierski dobór reprezentatywnej próby.
- Dżuma. Zgony z chorób przewlekłych były z roku na rok podobne, a z dżumy skakały; stąd – jak pokazuje Morabia (2013) – przypuszczenie Graunta, że dżuma ma źródło środowiskowe.
Ciekawostka
Jedną z dedykacji książki Graunt skierował do sir Roberta Moraya, przewodniczącego uczonych z Gresham College – przyszłego Royal Society. Pisał w niej skromnie o „Mathematicks of my Shop-Arithmetick”, czyli matematyce swojej sklepowej arytmetyki, i zapewniał, że wcale nie ma ambicji, by do Towarzystwa należeć (Hull, 1899). 5 lutego 1662 r. przekazał uczonym 50 egzemplarzy, a 26 lutego – po ocenie książki przez komisję z Pettym w składzie – został wybrany. Wybór przyjął od razu.
Według biskupa Thomasa Sprata, historyka Towarzystwa, na którego powołuje się Hull (1899), kandydaturę kupca poparł sam król Karol II, a przy tej okazji polecił członkom, by przyjmowali kolejnych takich kupców bez dalszych ceregieli. W latach 1664–1666 kupiec zasiadał w Radzie Towarzystwa.
Przykład na historycznych danych
Liczby pochodzą z rozdziału XI „Observations” (wyd. z 1676 r.; Hull, 1899). Graunt pisze, że około 36 ze 100 poczętych umiera przed 6. rokiem życia, a 76 lat dożywa najwyżej jedna osoba; wartości pośrednie wyznaczył jako sześć „średnich proporcjonalnych” między 64 a 1. Wychodzi tablica: ze 100 poczętych w wieku 6, 16, 26, 36, 46, 56, 66 i 76 lat żyje kolejno 64, 40, 25, 16, 10, 6, 3 i 1 osoba, a 86 lat nie dożywa nikt.
W R potraktowaliśmy ją jak funkcję przeżycia. Do 56. roku życia w każdym przedziale tablicy (pierwszy obejmuje 6 lat, kolejne po 10) umiera od .36 do .40 osób spośród tych, którzy go rozpoczęli; dalej ten odsetek rośnie do .50, .67 i 1. Połowa poczętych nie żyje przed około 11.8 rokiem (interpolacja liniowa), a pole pod krzywą – średni czas życia przy założeniu liniowego spadku między węzłami tablicy – wynosi 18.22 roku. To nasze przeliczenie, nie wynik Graunta.
Ścisły ciąg geometryczny od 64 do 1 maleje o stały czynnik 0.552 na dekadę i daje 35.3, 19.5, 10.8 i 5.9 w wieku 16–46 lat. Liczby Graunta spadają wolniej (czynnik 0.625 w pierwszych dekadach), więc nie są czystym ciągiem geometrycznym. Stosunek ochrzczonych chłopców do dziewczynek wynosi 1.0681 (Graunt zaokrąglił go do 14 : 13 = 1.0769), a odsetek chłopców .5165, 95% przedział ufności [.5146, .5184] – wyraźnie powyżej połowy, p < .001.
Na rysunku
Co widać. Naukowe życie Graunta mieści się w kilku latach: książka i wybór do Royal Society w 1662 r., Rada Towarzystwa do 1666 r., potem pożar i upadek interesów. Piąte wydanie ukazało się po jego śmierci.
Na co uważać. Oś pokazuje tylko zdarzenia z datami w cytowanych źródłach; brakuje np. wydań z lat 1662–1665 i urzędów miejskich.
Podpis do pracy:
Co widać. Panel A wygląda jak dzisiejsza krzywa przeżycia: największy spadek przypada na dzieciństwo, a po 50. roku zostaje kilka osób na 100. Na panelu B prosta oznaczałaby stały odsetek zgonów w każdej dekadzie; liczby Graunta leżą nad ciągiem geometrycznym, więc w środkowych dekadach umiera u niego mniej osób, niż dawałoby równe tempo.
Na co uważać. To nie jest tablica z obserwacji. Graunt podaje jako ustalone tylko dwie wartości (około 36 zgonów przed 6. rokiem i najwyżej jedna osoba po 76.); resztę wyznaczył rachunkiem i zaokrąglił do liczb całkowitych. Mediana i średni czas życia zależą od sposobu interpolacji i nie opisują rzeczywistej umieralności w XVII-wiecznym Londynie.
Podpis do pracy:
Gdzie spotkasz Graunta w swojej pracy
Krzywa przeżycia, umieralność w grupach wieku i odsetki w dużych rejestrach to kontynuacja pracy Graunta. W praktyce:
- krzywą przeżycia z cenzurowaniem szacujesz metodą Kaplana i Meiera; kroki pokazuje wpis Kaplan–Meier i model Coxa krok po kroku;
- pole pod krzywą przeżycia (nasz średni czas życia) to dziś RMST – ograniczony średni czas przeżycia;
- porównując umieralność populacji o różnej strukturze wieku, sięgasz po standaryzację względem wieku i SMR;
- pytanie „czy chłopców rodzi się więcej niż połowa?” to dziś test i przedział dla jednej proporcji z rozkładu dwumianowego; jego przybliżenie krzywą normalną opisał kilkadziesiąt lat później Abraham de Moivre.
Spory, mity i trudne strony
- Graunt czy Petty? Autorstwo książki bywało przypisywane przyjacielowi Graunta, Williamowi Petty’emu. Hull (1899) wydał „Observations” razem z pismami Petty’ego, poświęcił sprawie autorstwa osobny rozdział wstępu, a w tytule edycji napisał, że autorem był „raczej” kapitan John Graunt. Glass (1963), Sutherland (1963) i Morabia (2013) piszą o Grauncie jako autorze.
- Pierwsza tablica trwania życia – z zastrzeżeniem. Tablica Graunta jest pomysłem i szkicem, nie pomiarem: liczby pośrednie wyznaczył rachunkiem, a nie policzył w wykazach. Pojęcie tablicy jest jego zasługą (Sutherland, 1963), ale z jego liczb nie należy odczytywać długości życia w XVII-wiecznym Londynie.
- Jakość danych. Sutherland (1963) podkreśla, że wykazy były według dzisiejszych miar mało wiarygodne, a siłą Graunta było wyczucie, ile wniosków te dane uniosą.
Tablica Graunta w R
Kod wpisuje liczby z tablicy Graunta (rozdz. XI, wyd. z 1676 r.; Hull, 1899), liczy zgony i odsetek zgonów w przedziałach, medianę wieku zgonu i pole pod krzywą przeżycia, porównuje tablicę z ciągiem geometrycznym, a na końcu liczy stosunek płci przy chrztach (rozdz. VIII) z przedziałem ufności i rysuje rysunek 2. Drugi przepis rysuje oś czasu (rysunek 1). Rysunki na stronie powstały z tych samych obiektów p1 i p2, którym podmieniono tylko motyw na motyw serwisu; dane, geometrie i skale są identyczne. Kod nie losuje.
1. Tablica „ze 100 poczętych” i stosunek płci: rysunek 2
Kod R rysunku 2
# John Graunt (1662): tablica „ze 100 poczętych” jako krzywa przeżycia + stosunek płci przy chrztach
suppressPackageStartupMessages({library(ggplot2); library(patchwork)})
kol <- c(graunt = "#0072B2", geom = "#D55E00", tlo = "grey60") # Okabe–Ito
motyw <- theme_minimal(base_size = 13) +
theme(panel.grid.minor = element_blank(), plot.title = element_text(face = "bold"), legend.position = "bottom")
# Liczby z rozdz. XI „Observations” (wyd. z 1676 r.; Hull, 1899): ilu ze 100 poczętych żyje w danym wieku
tablica <- data.frame(wiek = c(0, 6, 16, 26, 36, 46, 56, 66, 76, 86),
zyje = c(100, 64, 40, 25, 16, 10, 6, 3, 1, 0))
tablica$umiera <- c(-diff(tablica$zyje), NA) # zgony w przedziale do następnego wieku
tablica$q <- round(tablica$umiera / tablica$zyje, 3) # odsetek zmarłych wśród dożywających początku przedziału
tablica$S <- tablica$zyje / 100 # funkcja przeżycia S(wiek)
print(tablica, row.names = FALSE)
stopifnot(sum(tablica$umiera, na.rm = TRUE) == 100)
# Mediana wieku zgonu (interpolacja liniowa) i średni czas życia = pole pod krzywą przeżycia (metoda trapezów)
mediana <- approx(tablica$zyje, tablica$wiek, xout = 50)$y
e0 <- sum(diff(tablica$wiek) * (head(tablica$S, -1) + tail(tablica$S, -1)) / 2)
round(c(mediana_wieku_zgonu = mediana, sredni_czas_zycia_e0 = e0), 2)
# Graunt pisze, że szukał sześciu „średnich proporcjonalnych” między 64 (6 lat) a 1 (76 lat),
# czyli ciągu geometrycznego; porównanie z jego zaokrąglonymi liczbami
iloraz <- (1 / 64)^(1 / 7)
geometryczny <- 64 * iloraz^(0:7)
round(rbind(wiek = seq(6, 76, by = 10), Graunt = tablica$zyje[2:9], ciag_geometryczny = geometryczny), 1)
round(c(iloraz_ciagu = iloraz, Graunt_16_do_6 = 40 / 64, Graunt_26_do_16 = 25 / 40), 3)
# Chrzty w Londynie 1628–1661 (rozdz. VIII): 139 782 chłopców i 130 866 dziewczynek
chlopcy <- 139782; dziewczynki <- 130866
round(c(stosunek_plci = chlopcy / dziewczynki, czternascie_do_trzynastu = 14 / 13,
odsetek_chlopcow = chlopcy / (chlopcy + dziewczynki)), 4)
test <- binom.test(chlopcy, chlopcy + dziewczynki, p = 1 / 2)
round(c(CI_dolna = test$conf.int[1], CI_gorna = test$conf.int[2]), 4)
test$p.value < 1e-15
# Rysunek 2A: krzywa przeżycia z tablicy Graunta (punkty – liczby z tablicy, linie – interpolacja)
pA <- ggplot(tablica, aes(wiek, zyje)) +
geom_area(fill = kol[["graunt"]], alpha = 0.12) +
geom_line(colour = kol[["graunt"]], linewidth = 1) +
geom_point(shape = 21, size = 3, fill = "white", colour = kol[["graunt"]], stroke = 1.2) +
geom_text(aes(label = zyje), vjust = -1, size = 3.5, colour = "grey20") +
annotate("segment", x = 0, xend = mediana, y = 50, yend = 50, linetype = "dotted", colour = "grey40") +
annotate("segment", x = mediana, xend = mediana, y = 50, yend = 0, linetype = "dotted", colour = "grey40") +
annotate("text", x = mediana + 2, y = 54, label = sprintf("mediana wieku zgonu\n≈ %.1f roku", mediana),
hjust = 0, size = 3.4, colour = "grey25") +
scale_x_continuous(breaks = tablica$wiek) +
scale_y_continuous(limits = c(0, 110), breaks = seq(0, 100, by = 25)) +
labs(title = "A. Ze 100 poczętych żyje w wieku…", x = "Wiek (lata)", y = "Liczba żyjących (na 100)") +
motyw
# Rysunek 2B: skala logarytmiczna – liczby Graunta a ścisły ciąg geometryczny od 64 do 1
porown <- rbind(data.frame(wiek = seq(6, 76, by = 10), zyje = tablica$zyje[2:9], seria = "liczby Graunta"),
data.frame(wiek = seq(6, 76, by = 10), zyje = geometryczny, seria = "ciąg geometryczny 64 → 1"))
pB <- ggplot(porown, aes(wiek, zyje, colour = seria, shape = seria, linetype = seria)) +
geom_line(linewidth = 0.9) +
geom_point(size = 3, fill = "white", stroke = 1.2) +
scale_y_log10(breaks = c(1, 2, 5, 10, 20, 40, 64)) +
scale_x_continuous(breaks = seq(6, 76, by = 10)) +
scale_colour_manual(values = c("liczby Graunta" = kol[["graunt"]], "ciąg geometryczny 64 → 1" = kol[["geom"]]), name = NULL) +
scale_shape_manual(values = c("liczby Graunta" = 21, "ciąg geometryczny 64 → 1" = 24), name = NULL) +
scale_linetype_manual(values = c("liczby Graunta" = "solid", "ciąg geometryczny 64 → 1" = "dashed"), name = NULL) +
labs(title = "B. Skala logarytmiczna (wiek 6–76 lat)", x = "Wiek (lata)", y = "Liczba żyjących (skala log)") +
motyw
p2 <- pA + pB + plot_layout(widths = c(1.15, 1))
p2Wynik w R
wiek zyje umiera q S
0 100 36 0.360 1.00
6 64 24 0.375 0.64
16 40 15 0.375 0.40
26 25 9 0.360 0.25
36 16 6 0.375 0.16
46 10 4 0.400 0.10
56 6 3 0.500 0.06
66 3 2 0.667 0.03
76 1 1 1.000 0.01
86 0 NA NA 0.00
mediana_wieku_zgonu sredni_czas_zycia_e0
11.83 18.22
[,1] [,2] [,3] [,4] [,5] [,6] [,7] [,8]
wiek 6 16.0 26.0 36.0 46.0 56.0 66.0 76
Graunt 64 40.0 25.0 16.0 10.0 6.0 3.0 1
ciag_geometryczny 64 35.3 19.5 10.8 5.9 3.3 1.8 1
iloraz_ciagu Graunt_16_do_6 Graunt_26_do_16
0.552 0.625 0.625
stosunek_plci czternascie_do_trzynastu odsetek_chlopcow
1.0681 1.0769 0.5165
CI_dolna CI_gorna
0.5146 0.5184
[1] TRUE2. Oś czasu: rysunek 1
Kod R rysunku 1
# Oś czasu: John Graunt, 1620–1674 – lata według cytowanych źródeł
library(ggplot2)
zdarzenia <- data.frame(
rok = c(1620, 1662, 1664, 1666, 1674, 1676),
opis = c("urodził się w Londynie", "„Observations” i wybór\ndo Royal Society", "członek Rady\nRoyal Society (1664–1666)",
"wielki pożar Londynu –\nduże straty w interesach", "zmarł", "piąte wydanie\n„Observations”"),
rodzaj = c("życie", "publikacja", "praca", "życie", "życie", "publikacja"))
zdarzenia$poziom <- c(0.5, -0.4, 0.4, -1.05, 1.05, -0.4) # wysokość etykiety: nad (+) i pod (−) osią
zdarzenia$wyrownanie <- c(0, 1, 1, 0.5, 0.5, 0) # rozsunięcie bliskich etykiet (1662–1676)
ksztalty <- c("życie" = 21, "praca" = 22, "publikacja" = 23)
kolory <- c("życie" = "grey40", "praca" = "#0072B2", "publikacja" = "#D55E00") # Okabe–Ito
p1 <- ggplot(zdarzenia, aes(rok, 0)) +
geom_hline(yintercept = 0, colour = "grey60", linewidth = 0.8) +
geom_segment(aes(xend = rok, y = 0, yend = poziom), colour = "grey70") +
geom_point(aes(shape = rodzaj, fill = rodzaj), size = 4, colour = "black") +
geom_text(aes(y = poziom + 0.07 * sign(poziom), label = paste0(rok, "\n", opis), vjust = ifelse(poziom > 0, 0, 1), hjust = wyrownanie), size = 3.5, lineheight = 0.9) +
scale_shape_manual(values = ksztalty, name = NULL) +
scale_fill_manual(values = kolory, name = NULL) +
scale_x_continuous(limits = c(1615, 1692), breaks = seq(1620, 1690, by = 10)) +
scale_y_continuous(limits = c(-1.65, 1.65)) +
labs(x = NULL, y = NULL) +
theme_minimal(base_size = 13) +
theme(axis.text.y = element_blank(), panel.grid = element_blank(), axis.text.x = element_text(colour = "grey30"),
legend.position = "bottom")
p1Bibliografia oprogramowania
Wyniki pochodzą z uruchomienia pokazanego kodu w R 4.5.3 (interpolacja – funkcja approx(), przedział dla proporcji – binom.test() z pakietu stats; rysunki – pakiety ggplot2 i patchwork). W pracy podaj wersje faktycznie użytych pakietów (sessionInfo()).
- R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
- ggplot2 (wersja 4.0.2): Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis. Springer. https://ggplot2.tidyverse.org
- patchwork (wersja 1.3.2): Pedersen, T. L. (2025). patchwork: The composer of plots [R package]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.patchwork
Najczęstsze pytania
Kim był John Graunt?
Londyńskim kupcem galanteryjnym (1620–1674), formalnie członkiem cechu sukienników, który w 1662 r. wydał „Natural and Political Observations … upon the Bills of Mortality”. Z tygodniowych wykazów zgonów i chrztów wyprowadził wnioski o ludności Londynu; Glass (1963) nazywa go założycielem demografii.
Czy Graunt ułożył pierwszą tablicę trwania życia?
Sutherland (1963) przypisuje mu pojęcie tablicy trwania życia. Jego tablica podaje, ilu ze 100 poczętych dożywa 6, 16, 26 … 76 lat (64, 40, 25, 16, 10, 6, 3, 1), ale wartości pośrednie wyznaczył rachunkiem, a nie policzył w danych – to szkic idei, nie pomiar umieralności.
Jak kupiec trafił do Royal Society?
Przekazał uczonym z Gresham College 50 egzemplarzy książki i 26 lutego 1662 r. został wybrany. Według biskupa Sprata, na którego powołuje się Hull (1899), poparł go sam król Karol II, polecając przyjmować więcej takich kupców.
Czy „Observations” napisał Graunt, czy William Petty?
Autorstwo bywało przypisywane Petty’emu, przyjacielowi Graunta. Hull (1899) poświęcił tej sprawie osobny rozdział i w tytule swojej edycji uznał autorstwo Graunta za bardziej prawdopodobne; współcześni historycy, m.in. Glass i Sutherland, piszą o Grauncie jako autorze.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Glass, D. V. (1963). John Graunt and his Natural and political observations. Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences, 159(974), 2–37. https://doi.org/10.1098/rspb.1963.0065
- Hull, C. H. (Ed.). (1899). The economic writings of Sir William Petty, together with the Observations upon the Bills of Mortality, more probably by Captain John Graunt (Vols. 1–2). Cambridge University Press. https://en.wikisource.org/wiki/The_Economic_Writings_of_Sir_William_Petty ● Otwarty dostęp
- Morabia, A. (2013). Epidemiology’s 350th anniversary: 1662–2012. Epidemiology, 24(2), 179–183. https://doi.org/10.1097/ede.0b013e31827b5359 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
- Sutherland, I. (1963). John Graunt: A tercentenary tribute. Journal of the Royal Statistical Society. Series A (General), 126(4), 537. https://doi.org/10.2307/2982578
Cytowania BibTeX
@article{glass1963john, author={Glass, David Victor}, title={{John Graunt and his Natural and political observations}}, journal={Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences}, year={1963}, volume={159}, number={974}, pages={2--37}, doi={10.1098/rspb.1963.0065}}@book{hull1899economic, author={Hull, Charles Henry}, title={{The economic writings of Sir William Petty, together with the Observations upon the Bills of Mortality, more probably by Captain John Graunt (Vols. 1–2)}}, year={1899}, publisher={Cambridge University Press}, url={https://en.wikisource.org/wiki/The_Economic_Writings_of_Sir_William_Petty}}@article{morabia2013epidemiology, author={Morabia, Alfredo}, title={{Epidemiology’s 350th anniversary: 1662–2012}}, journal={Epidemiology}, year={2013}, volume={24}, number={2}, pages={179--183}, doi={10.1097/ede.0b013e31827b5359}}@article{sutherland1963john, author={Sutherland, Ian}, title={{John Graunt: A tercentenary tribute}}, journal={Journal of the Royal Statistical Society. Series A (General)}, year={1963}, volume={126}, number={4}, pages={537}, doi={10.2307/2982578}}