Słownik metodologiczny · Projekt badania

Grupa kontrolna z listy oczekujących – kiedy i z jakim ryzykiem?

Lista oczekujących to grupa kontrolna, która dostaje interwencję dopiero po zakończeniu porównania. Pokazujemy, kiedy ma sens, dlaczego może zawyżać efekt interwencji i jak opisać ją w pracy.

Strona główna / Słownik / Grupa kontrolna z listy oczekujących
W skrócie: Grupa kontrolna z listy oczekujących dostaje interwencję dopiero po zakończeniu okresu porównania. Nikt nie zostaje bez pomocy, ale porównanie nie kontroluje kontaktu ani oczekiwań, a samo czekanie może hamować poprawę – efekt interwencji bywa więc zawyżony.

Co to jest grupa kontrolna z listy oczekujących?

Grupa kontrolna z listy oczekujących (ang. wait-list control, waiting list control) to uczestnicy, którzy w wyniku randomizacji dostają interwencję dopiero po zakończeniu okresu porównania, np. po 8 tygodniach. Do tego momentu są tylko mierzeni, tak jak grupa eksperymentalna. To jeden z rodzajów grupy kontrolnej, popularny w badaniach psychoterapii, treningów i programów edukacyjnych.

Kiedy się ją stosuje

Lista oczekujących rozwiązuje problem etyczny: nikt nie zostaje bez pomocy, a ośrodek i tak ma ograniczoną liczbę miejsc. Pasuje do pierwszego sprawdzenia, czy nowa interwencja w ogóle działa. Mohr i in. (2009) podkreślają jednak, że wynik badania randomizowanego może zależeć od wyboru warunku kontrolnego tak samo jak od samej interwencji. Porównanie z listą odpowiada więc tylko na pytanie „czy lepiej niż czekanie”.

Ograniczenia

  • Brak kontroli oczekiwań. Grupa czekająca nie ma kontaktu z prowadzącym ani nadziei na poprawę teraz, więc różnica obejmuje też efekt placebo i efekt Hawthorne.
  • Czekanie może hamować zmianę. W badaniu Cunninghama i in. (2013) wszyscy dostali te same materiały, ale osoby gotowe do zmiany, którym powiedziano, że są na liście, ograniczały picie słabiej (różnicę między grupami widać było w jednym z czterech wskaźników). W metaanalizie sieciowej terapii depresji lista wypadała gorzej niż brak leczenia, choć dowody były słabe (Furukawa i in., 2014). Efekt interwencji bywa przez to zawyżony.
  • Brak długiego porównania. Po okresie oczekiwania grupa kontrolna dostaje interwencję, więc pomiaru odroczonego nie ma z czym porównać.
  • Pomoc z zewnątrz. Czekający mogą szukać innego wsparcia – to kontaminacja lub efekt Johna Henry’ego.

Jak opisać w pracy

Uczestników losowo przydzielono do programu treningowego albo do listy oczekujących, która otrzymała ten sam program po zakończeniu pomiaru po 8 tygodniach. Porównanie z listą oczekujących nie kontroluje kontaktu z prowadzącym ani oczekiwań poprawy, dlatego efekt programu może być zawyżony.

Na co uważać

Nie nazywaj listy oczekujących „kontrolą placebo”. Ustal z góry długość oczekiwania i pomiar końcowy przed przekazaniem interwencji. Zapisz, czy czekający korzystali z innej pomocy, i opisz to na diagramie przepływu zgodnie z CONSORT.

Najczęstsze pytania

Czy lista oczekujących jest etyczniejsza niż brak interwencji?

Zwykle tak, bo każdy uczestnik dostaje interwencję, tylko później. Nie rozwiązuje to jednak problemu, gdy czekanie szkodzi, np. przy ostrym kryzysie – wtedy potrzebna jest kontrola z leczeniem standardowym.

Dlaczego efekt wobec listy oczekujących bywa zawyżony?

Czekający nie mają kontaktu z prowadzącym ani oczekiwań poprawy, a informacja o czekaniu może hamować samodzielną zmianę. Różnica obejmuje więc więcej niż składnik aktywny interwencji.

Jak długo powinna trwać lista oczekujących?

Tyle, ile okres porównania zaplanowany w protokole, zwykle do pierwszego pomiaru po interwencji. Długość ustal z góry, a pomiar końcowy wykonaj, zanim grupa oczekująca rozpocznie interwencję.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Cunningham, J. A., Kypri, K., & McCambridge, J. (2013). Exploratory randomized controlled trial evaluating the impact of a waiting list control design. BMC Medical Research Methodology, 13(1), Article 150. https://doi.org/10.1186/1471-2288-13-150 ● Otwarty dostęp
  2. Furukawa, T. A., Noma, H., Caldwell, D. M., Honyashiki, M., Shinohara, K., Imai, H., Chen, P., Hunot, V., & Churchill, R. (2014). Waiting list may be a nocebo condition in psychotherapy trials: A contribution from network meta-analysis. Acta Psychiatrica Scandinavica, 130(3), 181–192. https://doi.org/10.1111/acps.12275
  3. Mohr, D. C., Spring, B., Freedland, K. E., Beckner, V., Arean, P., Hollon, S. D., Ockene, J., & Kaplan, R. (2009). The selection and design of control conditions for randomized controlled trials of psychological interventions. Psychotherapy and Psychosomatics, 78(5), 275–284. https://doi.org/10.1159/000228248

Cytowania BibTeX

@article{cunningham2013exploratory, author={Cunningham, John A. and Kypri, Kypros and McCambridge, Jim}, title={{Exploratory randomized controlled trial evaluating the impact of a waiting list control design}}, journal={BMC Medical Research Methodology}, year={2013}, volume={13}, number={1}, eid={150}, doi={10.1186/1471-2288-13-150}}
@article{furukawa2014waiting, author={Furukawa, T. A. and Noma, H. and Caldwell, D. M. and Honyashiki, M. and Shinohara, K. and Imai, H. and Chen, P. and Hunot, V. and Churchill, R.}, title={{Waiting list may be a nocebo condition in psychotherapy trials: A contribution from network meta-analysis}}, journal={Acta Psychiatrica Scandinavica}, year={2014}, volume={130}, number={3}, pages={181--192}, doi={10.1111/acps.12275}}
@article{mohr2009selection, author={Mohr, David C. and Spring, Bonnie and Freedland, Kenneth E. and Beckner, Victoria and Arean, Patricia and Hollon, Steven D. and Ockene, Judith and Kaplan, Robert}, title={{The selection and design of control conditions for randomized controlled trials of psychological interventions}}, journal={Psychotherapy and Psychosomatics}, year={2009}, volume={78}, number={5}, pages={275--284}, doi={10.1159/000228248}}
R