Słownik metodologiczny · Projekt badania

Efekt Johna Henry’ego – gdy grupa kontrolna stara się bardziej

Efekt Johna Henry’ego to kompensacyjna rywalizacja grupy kontrolnej, która wie, że inni dostali nową interwencję. Pokazujemy mechanizm, przykład ze szkoły, różnice wobec efektu Hawthorne i placebo oraz sposoby ograniczania.

Strona główna / Słownik / Efekt Johna Henry’ego
W skrócie: Efekt Johna Henry’ego (kompensacyjna rywalizacja) występuje, gdy grupa kontrolna, wiedząc o nowej interwencji w drugiej grupie, wkłada dodatkowy wysiłek albo sama szuka podobnego wsparcia. Różnica między grupami maleje, a działająca interwencja może wyglądać na nieskuteczną.

Co to jest efekt Johna Henry’ego?

Efekt Johna Henry’ego (ang. John Henry effect) to sytuacja, w której grupa kontrolna, świadoma porównania z grupą otrzymującą nową interwencję, wkłada dodatkowy wysiłek, żeby nie wypaść gorzej. Nazwa pochodzi od bohatera amerykańskiej legendy, robotnika kolejowego, który ścigał się z młotem parowym. W podręcznikach metodologii zjawisko nosi nazwę kompensacyjnej rywalizacji (compensatory rivalry) i należy do klasycznych zagrożeń trafności wniosków z eksperymentu (Shadish i in., 2002). Zdep i Irvine (1970) opisali je w ewaluacji edukacyjnej jako „odwrócony efekt Hawthorne”.

Jak działa i czym grozi

Conrad i Conrad (2005) opisują kompensacyjną rywalizację jako zagrożenie trafności teoretycznej przyczyny: grupa bez interwencji czuje się pominięta lub rozczarowana i sama zdobywa podobne wsparcie albo stara się bardziej. Nie musi to być świadoma rywalizacja. Skutek jest zawsze ten sam: wynik grupy kontrolnej się poprawia, różnica między grupami maleje, a działająca interwencja może wyglądać na nieskuteczną. Rośnie ryzyko błędu II rodzaju, czyli spada moc testu.

Przykład

W szkole połowa klas dostaje nowy program czytania. Nauczyciele klas kontrolnych wiedzą o tym i organizują dodatkowe zajęcia, „żeby pokazać, że stara metoda też działa”. Na końcu klasy różnią się mniej, niż różniłyby się bez tej mobilizacji, a badacz bez informacji o dodatkowych zajęciach uzna program za słabszy, niż jest.

Czym różni się od pokrewnych efektów

  • Efekt Hawthorne to zmiana zachowania z powodu samego bycia obserwowanym, niezależnie od grupy.
  • Efekt placebo wynika z oczekiwań wobec otrzymanego leczenia, a nie z rywalizacji.
  • W kontaminacji grupa kontrolna przejmuje elementy samej interwencji.

Jak go ograniczać

Pomaga zaślepienie uczestników co do hipotezy, aktywna kontrola zamiast „niczego” i oddzielenie grup w czasie lub przestrzeni, np. losowanie całych szkół w randomizacji klastrowej. Zgodnie z radą Conradów warto mierzyć zaangażowanie i dodatkowe działania grupy kontrolnej.

Jak opisać w pracy

Nauczyciele klas kontrolnych wiedzieli o wprowadzeniu programu w innych klasach, dlatego mogła wystąpić kompensacyjna rywalizacja (efekt Johna Henry’ego). Mogłaby ona zmniejszyć różnicę między grupami, więc oszacowany efekt programu należy traktować jako ostrożny.

Najczęstsze pytania

Czy efekt Johna Henry’ego zawyża czy zaniża efekt interwencji?

Zaniża. Grupa kontrolna poprawia wyniki dzięki dodatkowemu wysiłkowi, więc różnica między grupami maleje i rośnie ryzyko uznania działającej interwencji za nieskuteczną.

Czym efekt Johna Henry’ego różni się od efektu Hawthorne?

Efekt Hawthorne to zmiana zachowania z powodu samego bycia obserwowanym. Efekt Johna Henry’ego dotyczy grupy kontrolnej, która reaguje na to, że inna grupa dostała interwencję.

Jak sprawdzić, czy w badaniu wystąpił efekt Johna Henry’ego?

Zbieraj dane o dodatkowych działaniach i zaangażowaniu grupy kontrolnej, np. dodatkowych zajęciach. Porównaj też wyniki kontroli z wcześniejszymi latami lub podobnymi grupami spoza badania.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Conrad, K. M., & Conrad, K. J. (2005). Compensatory rivalry. In B. S. Everitt & D. C. Howell (Eds.), Encyclopedia of statistics in behavioral science. Wiley. https://doi.org/10.1002/0470013192.bsa119
  2. Shadish, W. R., Cook, T. D., & Campbell, D. T. (2002). Experimental and quasi-experimental designs for generalized causal inference. Houghton Mifflin.
  3. Zdep, S. M., & Irvine, S. H. (1970). A reverse Hawthorne effect in educational evaluation. Journal of School Psychology, 8(2), 89–95. https://doi.org/10.1016/0022-4405(70)90025-7

Cytowania BibTeX

@incollection{conrad2005compensatory, author={Conrad, Karen M. and Conrad, Kendon J.}, title={{Compensatory rivalry}}, booktitle={Encyclopedia of statistics in behavioral science}, year={2005}, publisher={Wiley}, doi={10.1002/0470013192.bsa119}}
@book{shadish2002experimental, author={Shadish, William R. and Cook, Thomas D. and Campbell, Donald T.}, title={{Experimental and quasi-experimental designs for generalized causal inference}}, year={2002}, publisher={Houghton Mifflin}}
@article{zdep1970reverse, author={Zdep, Stanley M. and Irvine, Sidney H.}, title={{A reverse Hawthorne effect in educational evaluation}}, journal={Journal of School Psychology}, year={1970}, volume={8}, number={2}, pages={89--95}, doi={10.1016/0022-4405(70)90025-7}}
R