Co to jest efekt Johna Henry’ego?
Efekt Johna Henry’ego (ang. John Henry effect) to sytuacja, w której grupa kontrolna, świadoma porównania z grupą otrzymującą nową interwencję, wkłada dodatkowy wysiłek, żeby nie wypaść gorzej. Nazwa pochodzi od bohatera amerykańskiej legendy, robotnika kolejowego, który ścigał się z młotem parowym. W podręcznikach metodologii zjawisko nosi nazwę kompensacyjnej rywalizacji (compensatory rivalry) i należy do klasycznych zagrożeń trafności wniosków z eksperymentu (Shadish i in., 2002). Zdep i Irvine (1970) opisali je w ewaluacji edukacyjnej jako „odwrócony efekt Hawthorne”.
Jak działa i czym grozi
Conrad i Conrad (2005) opisują kompensacyjną rywalizację jako zagrożenie trafności teoretycznej przyczyny: grupa bez interwencji czuje się pominięta lub rozczarowana i sama zdobywa podobne wsparcie albo stara się bardziej. Nie musi to być świadoma rywalizacja. Skutek jest zawsze ten sam: wynik grupy kontrolnej się poprawia, różnica między grupami maleje, a działająca interwencja może wyglądać na nieskuteczną. Rośnie ryzyko błędu II rodzaju, czyli spada moc testu.
Przykład
W szkole połowa klas dostaje nowy program czytania. Nauczyciele klas kontrolnych wiedzą o tym i organizują dodatkowe zajęcia, „żeby pokazać, że stara metoda też działa”. Na końcu klasy różnią się mniej, niż różniłyby się bez tej mobilizacji, a badacz bez informacji o dodatkowych zajęciach uzna program za słabszy, niż jest.
Czym różni się od pokrewnych efektów
- Efekt Hawthorne to zmiana zachowania z powodu samego bycia obserwowanym, niezależnie od grupy.
- Efekt placebo wynika z oczekiwań wobec otrzymanego leczenia, a nie z rywalizacji.
- W kontaminacji grupa kontrolna przejmuje elementy samej interwencji.
Jak go ograniczać
Pomaga zaślepienie uczestników co do hipotezy, aktywna kontrola zamiast „niczego” i oddzielenie grup w czasie lub przestrzeni, np. losowanie całych szkół w randomizacji klastrowej. Zgodnie z radą Conradów warto mierzyć zaangażowanie i dodatkowe działania grupy kontrolnej.
Jak opisać w pracy
Najczęstsze pytania
Czy efekt Johna Henry’ego zawyża czy zaniża efekt interwencji?
Zaniża. Grupa kontrolna poprawia wyniki dzięki dodatkowemu wysiłkowi, więc różnica między grupami maleje i rośnie ryzyko uznania działającej interwencji za nieskuteczną.
Czym efekt Johna Henry’ego różni się od efektu Hawthorne?
Efekt Hawthorne to zmiana zachowania z powodu samego bycia obserwowanym. Efekt Johna Henry’ego dotyczy grupy kontrolnej, która reaguje na to, że inna grupa dostała interwencję.
Jak sprawdzić, czy w badaniu wystąpił efekt Johna Henry’ego?
Zbieraj dane o dodatkowych działaniach i zaangażowaniu grupy kontrolnej, np. dodatkowych zajęciach. Porównaj też wyniki kontroli z wcześniejszymi latami lub podobnymi grupami spoza badania.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Randomizacja klastrowa – plan i analiza
ICC z przedziałem ufności, efekt schematu przy nierównych oddziałach, cztery analizy tych samych danych, poprawki df i raport CONSORT – z kodem R.
Czytaj →PoradnikAnkiety i eksperymenty – przewodnik
Osiem etapów od pytania badawczego do analizy: pytania i kafeterie, manipulacja i randomizacja, etyka, pilotaż, rekrutacja i czyszczenie danych.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Conrad, K. M., & Conrad, K. J. (2005). Compensatory rivalry. In B. S. Everitt & D. C. Howell (Eds.), Encyclopedia of statistics in behavioral science. Wiley. https://doi.org/10.1002/0470013192.bsa119
- Shadish, W. R., Cook, T. D., & Campbell, D. T. (2002). Experimental and quasi-experimental designs for generalized causal inference. Houghton Mifflin.
- Zdep, S. M., & Irvine, S. H. (1970). A reverse Hawthorne effect in educational evaluation. Journal of School Psychology, 8(2), 89–95. https://doi.org/10.1016/0022-4405(70)90025-7
Cytowania BibTeX
@incollection{conrad2005compensatory, author={Conrad, Karen M. and Conrad, Kendon J.}, title={{Compensatory rivalry}}, booktitle={Encyclopedia of statistics in behavioral science}, year={2005}, publisher={Wiley}, doi={10.1002/0470013192.bsa119}}@book{shadish2002experimental, author={Shadish, William R. and Cook, Thomas D. and Campbell, Donald T.}, title={{Experimental and quasi-experimental designs for generalized causal inference}}, year={2002}, publisher={Houghton Mifflin}}@article{zdep1970reverse, author={Zdep, Stanley M. and Irvine, Sidney H.}, title={{A reverse Hawthorne effect in educational evaluation}}, journal={Journal of School Psychology}, year={1970}, volume={8}, number={2}, pages={89--95}, doi={10.1016/0022-4405(70)90025-7}}