Co to jest estymanda?
Estymanda (ang. estimand) to precyzyjny opis wielkości, którą badanie ma oszacować – odpowiedź na pytanie „co dokładnie mierzymy?”, zanim padnie pytanie „jak to policzyć?”. Kahan i in. (2024) odróżniają trzy pojęcia: estymandę (opis efektu, który badanie ma określić), estymator (metodę statystyczną) i oszacowanie (liczbę uzyskaną z estymatora).
Pięć atrybutów
W ramach addendum ICH E9(R1) do wytycznych badań klinicznych estymandę opisuje pięć atrybutów (Kahan i in., 2024):
- populacja;
- porównywane warunki leczenia;
- punkt końcowy, czyli zmienna wynikowa;
- miara podsumowująca, np. różnica średnich lub iloraz ryzyk;
- strategie postępowania z każdym rodzajem zdarzeń śródokresowych.
Pierwsze cztery rozszerzają schemat PICO. Zdarzenia śródokresowe (ang. intercurrent events) to zdarzenia po randomizacji, które wpływają na interpretację lub istnienie wyniku: przerwanie leczenia, lek ratunkowy, zgon. Strategie to m.in. polityka leczenia (zdarzenie jest częścią warunku leczenia), strategia hipotetyczna (co by było bez zdarzenia), złożona (zdarzenie wchodzi do wyniku), „w trakcie leczenia” i warstwy głównej.
Przykład
W symulowanym badaniu 2 × 300 osób 70 osób z grupy leku przerwało jego przyjmowanie, częściej osoby w cięższym stanie. Różnica średnich wszystkich zrandomizowanych – estymanda polityki leczenia – wynosi 8.34. Estymanda hipotetyczna („gdyby wszyscy brali lek do końca”), znana tu tylko dzięki symulacji, wynosi 10.67. Porównanie samych kontynuujących z całą grupą placebo daje 11.64 – liczbę, która nie odpowiada żadnemu z tych pytań, bo zestawia wyselekcjonowanych pacjentów z pełną grupą kontrolną.
Estymanda a ITT i per protocol
Analiza ITT i analiza per protocol to metody, a nie pytania badawcze. ITT odpowiada zwykle na pytanie o efekt przydziału niezależnie od zdarzeń śródokresowych; per protocol bez dodatkowych założeń nie szacuje efektu hipotetycznego, bo osoby przestrzegające protokołu są wyselekcjonowane. Analizy wrażliwości powinny celować w tę samą estymandę co analiza główna, a braki danych nie są zdarzeniami śródokresowymi.
Estymanda nie jest pojęciem wyłącznie klinicznym. Lundberg, Johnson i Stewart (2021) postulują, by każde badanie ilościowe określało estymandę teoretyczną poza jakimkolwiek modelem statystycznym, a następnie wiązało ją z estymandą empiryczną za pomocą założeń identyfikujących. Estymandę warto zapisać już w planie analizy statystycznej.
Różne estymandy w R
Kod symuluje badanie z losowym przydziałem, w którym część osób przerywa przyjmowanie leku, i liczy różnicę średnich dla estymandy polityki leczenia, estymandę hipotetyczną (możliwą do policzenia tylko w symulacji, bo znamy wynik „gdyby brał lek”) oraz porównanie samych kontynuujących z placebo. Liczby w tekście pochodzą z tego kodu.
Polityka leczenia, strategia hipotetyczna i analiza kontynuujących
R
set.seed(575) # badanie 2 × 300 osób, wynik: spadek ciśnienia po 12 tyg.
n <- 300
ciezkosc <- rnorm(2 * n) # wyjściowa ciężkość choroby
grupa <- rep(1:0, each = n) # 1 = lek, 0 = placebo
przerwal <- grupa == 1 & runif(2 * n) < plogis(-1.2 + 1.2 * ciezkosc) # zdarzenie śródokresowe: przerwanie leku
y_gdyby_bral <- 10 * grupa - 4 * ciezkosc + rnorm(2 * n, 0, 8) # wynik, gdyby wszyscy brali lek do końca
y <- ifelse(przerwal, y_gdyby_bral - 10, y_gdyby_bral) # przerwanie leku = brak efektu
r <- function(x) round(x, 2)
c(przerwalo_w_grupie_leku = sum(przerwal),
polityka_leczenia = r(mean(y[grupa == 1]) - mean(y[grupa == 0])), # wszyscy zrandomizowani
hipotetyczna_symulacja = r(mean(y_gdyby_bral[grupa == 1]) - mean(y_gdyby_bral[grupa == 0])),
tylko_kontynuujacy = r(mean(y[grupa == 1 & !przerwal]) - mean(y[grupa == 0]))) # bez jasnej estymandyWynik w R
przerwalo_w_grupie_leku polityka_leczenia hipotetyczna_symulacja
70.00 8.34 10.67
tylko_kontynuujacy
11.64 Bibliografia oprogramowania
Wyniki pochodzą z uruchomienia pokazanego kodu w R 4.5.3 (bez dodatkowych pakietów). W pracy podaj wersje faktycznie użytych pakietów (sessionInfo()).
- R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
Najczęstsze pytania
Czym estymanda różni się od estymatora i oszacowania?
Estymanda mówi, co chcemy oszacować, np. różnicę średnich ciśnienia po 12 tygodniach u wszystkich zrandomizowanych niezależnie od przerwania leku. Estymator to metoda obliczenia, np. ANCOVA, a oszacowanie – liczba, którą ta metoda daje.
Czy braki danych to zdarzenia śródokresowe?
Nie. Kahan i in. (2024) wyraźnie odróżniają braki danych i utratę z obserwacji od zdarzeń śródokresowych. Braki to problem estymacji: metodę ich uzupełnienia wybiera się tak, by pasowała do przyjętej estymandy.
Czy estymandę trzeba określić także poza badaniami klinicznymi?
Warto. Lundberg, Johnson i Stewart (2021) postulują, by każde badanie ilościowe, także w socjologii czy psychologii, jasno podawało estymandę teoretyczną i jej związek z estymandą empiryczną.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Warunek kontrolny w eksperymencie
Brak bodźca, placebo, status quo czy drugi bodziec? Co szacuje każda kontrola, jak zmienia efekt i jak zbudować placebo w ankiecie.
Czytaj →PoradnikEstymanda w badaniu klinicznym (ICH E9)
Leczenie ratunkowe i inne zdarzenia współwystępujące: pięć strategii, MMRM, imputacja i wynik złożony w R oraz opis estymandy w protokole.
Czytaj →PoradnikJak zaplanować badanie symulacyjne
Schemat ADEMP krok po kroku: cele, dane, estymandy, metody i miary jakości z błędem Monte Carlo, liczba powtórzeń i ziarna w SimDesign.
Czytaj →PoradnikPlan analizy statystycznej i prerejestracja
12 elementów planu analizy, moc i SESOI w R, OSF czy AsPredicted, registered reports, tabela odstępstw i wzór planu w Wordzie do pobrania.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Kahan, B. C., Hindley, J., Edwards, M., Cro, S., & Morris, T. P. (2024). The estimands framework: A primer on the ICH E9(R1) addendum. BMJ, 384, Article e076316. https://doi.org/10.1136/bmj-2023-076316 ● Otwarty dostęp
- Lundberg, I., Johnson, R., & Stewart, B. M. (2021). What is your estimand? Defining the target quantity connects statistical evidence to theory. American Sociological Review, 86(3), 532–565. https://doi.org/10.1177/00031224211004187
Cytowania BibTeX
@article{kahan2024estimands, author={Kahan, Brennan C. and Hindley, Joanna and Edwards, Mark and Cro, Suzie and Morris, Tim P.}, title={{The estimands framework: A primer on the ICH E9(R1) addendum}}, journal={BMJ}, year={2024}, volume={384}, eid={e076316}, doi={10.1136/bmj-2023-076316}}@article{lundberg2021what, author={Lundberg, Ian and Johnson, Rebecca and Stewart, Brandon M.}, title={{What is your estimand? Defining the target quantity connects statistical evidence to theory}}, journal={American Sociological Review}, year={2021}, volume={86}, number={3}, pages={532--565}, doi={10.1177/00031224211004187}}