Co to jest adherencja?
Adherencja (ang. adherence) to stopień, w jakim uczestnicy badania przestrzegają protokołu: przychodzą na sesje, wykonują ćwiczenia w domu, przyjmują lek zgodnie z planem. Druga strona to wierność interwencji (ang. treatment fidelity), czyli to, czy terapeuci realizują interwencję tak, jak ją opisano. Bellg i in. (2004) traktują wierność jako zestaw strategii obejmujących projekt badania, szkolenie realizatorów, realizację, odbiór interwencji przez uczestników i stosowanie nabytych umiejętności. Bez tych danych nie wiadomo, czy brak efektu oznacza słabą interwencję, czy interwencję, której nie zrealizowano.
Jak mierzyć
- Uczestnicy: lista obecności, dzienniczek ćwiczeń, dane z aplikacji, liczba wydanych i zwróconych tabletek.
- Terapeuci: lista kontrolna elementów protokołu, wypełniana przez niezależnego oceniającego na podstawie nagrań wybranych losowo sesji.
- Kryterium z góry: ustal przed zebraniem danych, kogo uznasz za osobę przestrzegającą protokołu (np. co najmniej 6 z 8 sesji), i wpisz je do rejestracji badania. Taki próg jest umowny.
Borrelli (2011) opisuje sposoby oceny i wzmacniania wierności w każdej z tych domen i zauważa, że koszt zaniedbania wierności jest znacznie większy niż koszt jej planu.
Przykład
W 8-sesyjnym programie ćwiczeń dla 50 osób mediana obecności wyniosła 7 sesji (IQR 6–7). Kryterium co najmniej 6 sesji spełniło 40 osób (80.0%). W 16 losowo wybranych nagranych sesjach terapeuci zrealizowali średnio 84.4% z 10 elementów protokołu (zakres 50.0–100.0%; dane symulowane).
Jak opisać w pracy
Adherencja a ITT i per protocol
Analizą główną pozostaje analiza ITT, która obejmuje wszystkich zrandomizowanych bez względu na adherencję. Analiza per protocol, ograniczona do osób spełniających kryterium, odpowiada na inne pytanie i może przeceniać efekt, bo osoby wytrwałe różnią się od pozostałych. Hollis i Campbell (1999) zalecają jawnie opisywać odstępstwa od przydzielonej interwencji.
Na co uważać
- Adherencja to nie utrata uczestników. Osoba, która opuściła sesje, może przyjść na pomiar końcowy i powinna zostać zmierzona.
- Nie porównuj grup według adherencji jak grup z randomizacji: to porównanie obserwacyjne.
- Wierność w grupie kontrolnej też się sprawdza, np. czy aktywna kontrola nie zawierała elementów badanej interwencji. Szerzej o raportowaniu badań interwencji piszemy w poradniku statystyka dla fizjoterapeuty.
Najczęstsze pytania
Czym adherencja różni się od wierności interwencji?
Adherencja dotyczy uczestników: czy chodzą na sesje i wykonują zalecenia. Wierność dotyczy realizatorów: czy terapeuci prowadzą interwencję zgodnie z protokołem. W badaniu interwencji raportuj obie.
Jaki próg obecności przyjąć jako kryterium adherencji?
Nie ma jednego standardu. Często przyjmuje się udział w większości sesji, np. 6 z 8, ale próg jest umowny. Ustal go przed zebraniem danych i uzasadnij w metodzie.
Czy osoby z niską adherencją usuwa się z analizy?
Nie z analizy głównej. Analiza ITT obejmuje wszystkich zrandomizowanych. Analizę osób spełniających kryterium (per protocol) możesz dodać jako uzupełniającą i opisać, czym się różni.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Statystyka dla fizjoterapeuty
Pomiar przed i po terapii, test t i Wilcoxona, MCID dla skali NRS, ANCOVA, trzy pomiary, ICC i regresja do średniej – z danymi, kodem R i opisem APA.
Czytaj →PoradnikStatystyka w publikacji medycznej
STROBE, CONSORT 2025, STARD i TRIPOD+AI, sekcja Statistical analysis (PL/EN), Tabela 1 z SMD, regresja logistyczna, ROC, kalibracja i walidacja.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Bellg, A. J., Borrelli, B., Resnick, B., Hecht, J., Minicucci, D. S., Ory, M., Ogedegbe, G., Orwig, D., Ernst, D., Czajkowski, S., & Treatment Fidelity Workgroup of the NIH Behavior Change Consortium. (2004). Enhancing treatment fidelity in health behavior change studies: Best practices and recommendations from the NIH Behavior Change Consortium. Health Psychology, 23(5), 443–451. https://doi.org/10.1037/0278-6133.23.5.443
- Borrelli, B. (2011). The assessment, monitoring, and enhancement of treatment fidelity in public health clinical trials. Journal of Public Health Dentistry, 71(S1), S52–S63. https://doi.org/10.1111/j.1752-7325.2011.00233.x ● Otwarty dostęp
- Hollis, S., & Campbell, F. (1999). What is meant by intention to treat analysis? Survey of published randomised controlled trials. BMJ, 319(7211), 670–674. https://doi.org/10.1136/bmj.319.7211.670 ● Otwarty dostęp
Cytowania BibTeX
@article{bellg2004enhancing, author={Bellg, Albert J. and Borrelli, Belinda and Resnick, Barbara and Hecht, Jacki and Minicucci, Daryl Sharp and Ory, Marcia and Ogedegbe, Gbenga and Orwig, Denise and Ernst, Denise and Czajkowski, Susan and {Treatment Fidelity Workgroup of the NIH Behavior Change Consortium}}, title={{Enhancing treatment fidelity in health behavior change studies: Best practices and recommendations from the NIH Behavior Change Consortium}}, journal={Health Psychology}, year={2004}, volume={23}, number={5}, pages={443--451}, doi={10.1037/0278-6133.23.5.443}}@article{borrelli2011assessment, author={Borrelli, Belinda}, title={{The assessment, monitoring, and enhancement of treatment fidelity in public health clinical trials}}, journal={Journal of Public Health Dentistry}, year={2011}, volume={71}, number={S1}, pages={S52--S63}, doi={10.1111/j.1752-7325.2011.00233.x}}@article{hollis1999what, author={Hollis, S. and Campbell, F.}, title={{What is meant by intention to treat analysis? Survey of published randomised controlled trials}}, journal={BMJ}, year={1999}, volume={319}, number={7211}, pages={670--674}, doi={10.1136/bmj.319.7211.670}}