Co to są kryteria włączenia i wyłączenia?
Kryteria włączenia (ang. inclusion criteria) to cechy, które musi mieć osoba, aby wziąć udział w badaniu, np. wiek, rozpoznanie albo miejsce leczenia. Kryteria wyłączenia (ang. exclusion criteria) to cechy osób spełniających kryteria włączenia, które mogłyby zakłócić badanie albo zwiększyć ryzyko dla uczestnika (Patino i Ferreira, 2018). Razem wyznaczają populację, której dotyczą wnioski.
Jak je formułować
- Wywodź każde kryterium z pytania badawczego. Jeśli cecha nie jest potrzebna do odpowiedzi, nie zawężaj próby.
- Pisz kryteria sprawdzalne: z wartością graniczną, źródłem informacji i momentem oceny.
- Nie powtarzaj tej samej zmiennej w obu listach. Gdy badasz tylko kobiety, „mężczyzna” nie jest kryterium wyłączenia (Patino i Ferreira, 2018).
- Ustal kryteria przed zbieraniem danych. Usuwanie odpowiedzi niskiej jakości, np. z powodu speedingu, to osobny etap czyszczenia danych.
Przykład: źle i dobrze
| Źle | Dobrze |
|---|---|
| Włączenie: „młodzi dorośli studenci” | Włączenie: studenci studiów stacjonarnych w wieku 18–30 lat, studiujący na uczelni X w bieżącym roku akademickim |
| Włączenie: „osoby z depresją” | Włączenie: osoby z rozpoznaniem epizodu depresyjnego w dokumentacji poradni |
| Wyłączenie: „osoby chore” | Wyłączenie: zaburzenia psychotyczne w wywiadzie, według dokumentacji |
| Włączenie: mężczyźni; wyłączenie: kobiety | Tylko włączenie: mężczyźni (płeć nie wraca jako wyłączenie) |
Kryteria a trafność zewnętrzna
Każde kryterium zawęża populację, na którą można uogólnić wyniki. Kennedy-Martin i in. (2015) przejrzeli 52 badania porównujące uczestników badań randomizowanych z pacjentami z codziennej praktyki. Próby badań były silnie wyselekcjonowane, często bez osób starszych i z chorobami współistniejącymi, a 37 badań wprost stwierdziło, że nie były szeroko reprezentatywne. Ścisłe kryteria dają jednorodną próbę, ale osłabiają jej reprezentatywność.
Jak opisać w pracy
Standard JARS (American Psychological Association, 2024) zalicza kryteria włączenia i wykluczenia do informacji wymaganych w opisie metody. Podaj je w osobnych zdaniach albo w tabeli, a w wynikach napisz, ile osób odpadło z powodu każdego kryterium.
Na co uważać
- Kryteria w metodzie muszą zgadzać się z pytaniami filtrującymi w ankiecie.
- Nie myl wyłączenia z utratą uczestników: osoba wyłączona nie weszła do badania, a utracona weszła i odpadła.
Miejsce kryteriów w strukturze metody pokazuje wpis rozdział metodologiczny – jak go napisać.
Najczęstsze pytania
Czym różni się kryterium wyłączenia od braku spełnienia kryterium włączenia?
Kryterium wyłączenia dotyczy osób, które spełniają kryteria włączenia, ale mają dodatkową cechę zakłócającą badanie. Brak cechy wymaganej to po prostu niespełnienie włączenia i nie powtarza się go jako wyłączenia.
Gdzie w pracy magisterskiej opisać kryteria włączenia i wyłączenia?
W rozdziale metodologicznym, w części o osobach badanych lub doborze próby. W wynikach podaj, ile osób wyłączono z powodu każdego kryterium, najlepiej na diagramie przepływu.
Czy wąskie kryteria włączenia to wada badania?
Nie zawsze. Dają jednorodną próbę i czytelniejszy efekt, ale ograniczają uogólnianie. W dyskusji napisz wprost, których grup wyniki nie dotyczą.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Statystyka w pracy z pielęgniarstwa
Wiedza pacjentów, skale kliniczne, satysfakcja, edukacja przed i po i wypalenie personelu: plan analiz, testy, wielkość efektu, APA i kod R.
Czytaj →PoradnikRozdział metodologiczny – jak go napisać
Co napisać w każdym podrozdziale metody: hipotezy, zmienne, próba, narzędzia, procedura, etyka i plan analiz – z wzorami zdań i listą JARS.
Czytaj →PoradnikJak opisać charakterystykę próby
Które cechy opisać, średnia czy mediana wieku, przedziały wiekowe, małe kategorie i braki oraz porównanie próby z populacją – z kodem R.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- American Psychological Association. (2024). JARS–Quant Table 1: Information recommended for inclusion in manuscripts that report new data collections regardless of research design. APA Style. https://apastyle.apa.org/jars/quant-table-1.pdf ● Otwarty dostęp
- Kennedy-Martin, T., Curtis, S., Faries, D., Robinson, S., & Johnston, J. (2015). A literature review on the representativeness of randomized controlled trial samples and implications for the external validity of trial results. Trials, 16(1), Article 495. https://doi.org/10.1186/s13063-015-1023-4 ● Otwarty dostęp
- Patino, C. M., & Ferreira, J. C. (2018). Inclusion and exclusion criteria in research studies: Definitions and why they matter. Jornal Brasileiro de Pneumologia, 44(2), 84. https://doi.org/10.1590/s1806-37562018000000088 ● Otwarty dostęp
Cytowania BibTeX
@misc{apa2024jarsquant, author={{American Psychological Association}}, title={{JARS–Quant Table 1: Information recommended for inclusion in manuscripts that report new data collections regardless of research design}}, howpublished={APA Style}, year={2024}, url={https://apastyle.apa.org/jars/quant-table-1.pdf}}@article{kennedymartin2015literature, author={Kennedy-Martin, Tessa and Curtis, Sarah and Faries, Douglas and Robinson, Susan and Johnston, Joseph}, title={{A literature review on the representativeness of randomized controlled trial samples and implications for the external validity of trial results}}, journal={Trials}, year={2015}, volume={16}, number={1}, eid={495}, doi={10.1186/s13063-015-1023-4}}@article{patino2018inclusion, author={Patino, Cecilia Maria and Ferreira, Juliana Carvalho}, title={{Inclusion and exclusion criteria in research studies: Definitions and why they matter}}, journal={Jornal Brasileiro de Pneumologia}, year={2018}, volume={44}, number={2}, pages={84}, doi={10.1590/s1806-37562018000000088}}