Słownik metodologiczny · Ludzie statystyki

Charles Sanders Peirce (1839–1914) – filozof, który losował bodźce talią kart

Charles Sanders Peirce, twórca pragmatyzmu, przeprowadził z Josephem Jastrowem eksperyment, w którym kolejność bodźców wyznaczała tasowana talia kart, a parawan zasłaniał badanemu eksperymentatora. Przedstawiamy jego drogę, ciekawostkę o wadze pocztowej i test randomizacyjny na danych z 1885 r. w R.

Strona główna / Słownik / Charles Sanders Peirce
W skrócie: Charles Sanders Peirce (1839–1914) – amerykański uczony i filozof, twórca pragmatyzmu. W eksperymencie z Josephem Jastrowem (1885) kolejność bodźców wyznaczał kolor kart z tasowanej talii, a badany nie widział eksperymentatora – to wczesny przykład randomizacji i zaślepienia.

Kim był Charles Sanders Peirce?

Charles Sanders Peirce (1839–1914) był amerykańskim uczonym i filozofem (Croce, 2000). Dziś pamięta się go głównie jako twórcę pragmatyzmu – tak wskazywał go William James – a historycy nauki także jako pierwszego amerykańskiego psychologa eksperymentalnego (Cristalli, 2017). Przez lata pracował dla amerykańskiej służby pomiarów wybrzeża (Coast Survey), m.in. przy pomiarach grawitacji za pomocą wahadła, a w niepełnym wymiarze uczył na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa. Jednym z jego doktorantów był tam psycholog Joseph Jastrow (Cristalli, 2017).

Dla statystyki Peirce jest ważny przede wszystkim dzięki jednemu eksperymentowi. W latach 1883–1884 razem z Jastrowem sprawdzał, czy człowiek rozróżnia bardzo małe zmiany nacisku na palec. Wyniki przedstawili w National Academy of Sciences 17 października 1884 r., a opublikowali w 1885 r. (Peirce i Jastrow, 1885). Kolejność bodźców wyznaczało w nim losowanie, a badany nie widział, co robi eksperymentator – czyli randomizacja i zaślepienie, kilkadziesiąt lat przed tym, jak stały się standardem.

Najważniejsze pomysły

  • Losowa kolejność bodźców. O tym, czy ciężar zostanie zwiększony, czy zmniejszony, decydował kolor kolejnej karty z potasowanej talii. Celem było to, by badany nie mógł przewidzieć zmiany (Cristalli, 2017). Stigler (1978) wymienia randomizowany plan eksperymentu wśród nowości amerykańskiej statystyki lat 1850–1885.
  • Zaślepienie. Parawan zasłaniał badanemu ruchy eksperymentatora (Peirce i Jastrow, 1885). Dziś nazwalibyśmy to zaślepieniem uczestnika.
  • Pewność jako dodatkowa miara. Po każdej próbie badany oceniał pewność odpowiedzi w skali 0–3. Dzięki temu dało się sprawdzić, czy ludzie rozróżniają bodźce, nawet gdy sami uważają, że zgadują.
  • Przeciw progowi różnicy. Autorzy uznali, że ich wyniki odbierają podstawy przekonaniu o istnieniu progu różnicy, poniżej którego różnicy nie da się odczuć; błędne odpowiedzi zachowywały się zgodnie z prawem błędu, nawet przy zerowej pewności (Peirce i Jastrow, 1885; Cristalli, 2017).
  • Filozofia nauki. Esej „The fixation of belief” (1877) o tym, jak ustalamy przekonania (Cristalli, 2017).

Ciekawostka

Najbardziej nowoczesny element eksperymentu powstał z rzeczy zupełnie codziennych. Nacisk na palec wywierała przerobiona waga pocztowa firmy Fairbanks, a losowanie zapewniały zwykłe karty do gry przycięte do kwadratu. Talia liczyła 25 kart – 12 czerwonych i 13 czarnych albo odwrotnie – i była dobrze tasowana przed każdą serią. Kolor kolejnej karty mówił eksperymentatorowi, w którą stronę zmienić ciężar, a w narożnikach kart dziurkowano, czy odpowiedź była trafna i z jaką pewnością ją podano (Peirce i Jastrow, 1885). Karta była więc zarazem losowaniem i arkuszem wyników.

Autorzy zauważyli też problem, który zna każdy, kto losuje przydział: przypadkiem zdarzają się długie serie jednego rodzaju zmian. Uznali jednak, że lepiej je dopuścić, niż pozwolić, by badany wiedział, że takim seriom się zapobiega (Peirce i Jastrow, 1885). W 2023 r. Cristalli i Jackson zrekonstruowali aparaturę i powtórzyli eksperyment, analizując jego zaślepienie, randomizację i sposób zapisu danych.

Przykład na historycznych danych

W przypisie do pracy z 1885 r. Peirce i Jastrow podali, ile prób i ile błędów przypadło na każdy poziom pewności. Peirce wykonał 1125 prób ze zmianami ciężaru o 15, 30 i 60 g i pomylił się 332 razy; Jastrow – 1975 prób i 451 błędów. Te liczby wpisaliśmy ręcznie do kodu. Trafnych odpowiedzi było łącznie 70.5% u Peirce’a i 77.2% u Jastrowa.

Najciekawsze są odpowiedzi z pewnością 0, czyli takie, przy których badany uważał, że zgaduje. Peirce udzielił ich 706 i trafił w 436 (61.8%, 95% przedział ufności Wilsona [58.1%, 65.3%]); Jastrow w 69.7% z 1123. Właśnie tu przydaje się losowanie kart. Jeśli badany niczego nie czuje, jego odpowiedź nie zależy od koloru karty, a ten był losowy – więc każde trafienie ma prawdopodobieństwo dokładnie 1/2. Rozkład liczby trafień przy hipotezie zerowej wynika z samego planu eksperymentu: to wnioskowanie randomizacyjne, a nie założenie o populacji.

Symulacja 10 000 ponownych losowań kolorów kart (ziarno 1885) dała średnio 352.8 trafienia na 706 prób, najwyżej 403. Żadne przetasowanie nie dało 436 trafień, więc p = 1/10 001 < .001; dokładny test z rozkładu dwumianowego daje p < .001 (około 4 · 10−10). Upraszczamy: losujemy każdą kartę niezależnie, podczas gdy w oryginale talie miały po 12 i 13 kart każdego koloru. To nasze przeliczenie; autorzy w 1885 r. liczyli inaczej.

Na rysunku

Pozioma oś czasu od 1840 do 1910 z ośmioma zdarzeniami: 1839 urodził się; 1875 dotacje na badania barw i wrażeń; 1877 esej The fixation of belief; 1878 Photometric researches; 1883 eksperyment z Jastrowem (karty, parawan); 1884 referat w National Academy of Sciences; 1885 praca On small differences of sensation; 1914 zmarł. Rodzaj zdarzenia oznaczają kształt i kolor znacznika: koło – życie, kwadrat – praca, romb – publikacja
Rysunek 1. Oś czasu: Charles Sanders Peirce, 1839–1914. Lata według Croce’a (2000), Cristalli (2017) oraz Peirce’a i Jastrowa (1885). Rysunek: R, pakiet ggplot2.

Co widać. Prace psychologiczne Peirce’a mieszczą się w dekadzie 1875–1885: od dotacji na badania wrażeń po publikację eksperymentu z Jastrowem.

Na co uważać. Oś pokazuje tylko lata podane w cytowanych źródłach; brak na niej np. lat pracy w Coast Survey i na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa.

Podpis do pracy:

Rysunek 1. Najważniejsze daty z życia i pracy Charlesa Sandersa Peirce’a, 1839–1914. Uwaga. Kształt znacznika oznacza rodzaj zdarzenia (życie, praca, publikacja).
Dwa panele. A: odsetek trafnych odpowiedzi z 95% przedziałami Wilsona dla pewności 0, 1, 2 i 3; Peirce – niebieskie koła, Jastrow – pomarańczowe trójkąty. U obu odsetek rośnie z pewnością: u Peirce’a od 61.8% przy pewności 0 do 97.1% przy pewności 3, u Jastrowa od 69.7% do 96.8%; wszystkie punkty leżą wyraźnie nad przerywaną linią zgadywania na poziomie 50%. B: szary słupkowy rozkład liczby trafień w 10 000 symulowanych przetasowaniach kart przy hipotezie zerowej, skupiony wokół 353 i sięgający najwyżej 403; niebieska pionowa kreska przy 436 trafieniach Peirce’a na 706 prób z pewnością 0 leży daleko na prawo od całego rozkładu
Rysunek 2. Trafność odpowiedzi a deklarowana pewność w eksperymencie Peirce’a i Jastrowa (A) oraz rozkład randomizacyjny liczby trafień przy zgadywaniu (B). Liczby prób i błędów według Peirce’a i Jastrowa (1885); obliczenia i rysunek: R, pakiety ggplot2 i patchwork (panel B: symulacja, set.seed(1885)).

Co widać. Na panelu A odsetek trafnych odpowiedzi rośnie z deklarowaną pewnością u obu badanych, ale nawet przy pewności 0 leży wyraźnie powyżej 50%. Panel B pokazuje, jak wyglądałyby wyniki, gdyby Peirce naprawdę zgadywał: liczba trafień kręci się wokół połowy z 706 prób, a jego 436 trafień leży poza całym rozkładem.

Na co uważać. Badanymi były tylko dwie osoby – sami autorzy – więc wniosek dotyczy ich, a nie ludzi w ogóle. Odpowiedzi pochodzą z wielu sesji i różnych wielkości zmian ciężaru; łącząc je, zakładamy, że próby są niezależne. Przedziały przy pewności 3 są szerokie, bo takich odpowiedzi było mało (35 i 62).

Podpis do pracy:

Rysunek 2. Odsetek trafnych odpowiedzi według deklarowanej pewności (A) oraz rozkład liczby trafień w 10 000 symulowanych losowaniach kart przy hipotezie zerowej dla 706 odpowiedzi C. S. Peirce’a z pewnością 0 (B). Uwaga. Dane z eksperymentu Peirce’a i Jastrowa (1885). Słupki błędów – 95% przedziały Wilsona; linia przerywana – poziom zgadywania (50%); pionowa kreska – obserwowana liczba trafień (436).

Gdzie spotkasz Peirce’a w swojej pracy

Bezpośrednio – rzadko, bo jego nazwiska nie nosi żaden test. Pośrednio – w każdym eksperymencie, w którym los decyduje o warunku, a uczestnik nie wie, co go spotka. W praktyce:

Spory, mity i trudne strony

  • Czy to pierwszy eksperyment z randomizacją? Hacking (1988, za: Cristalli, 2017) uznał go za pierwszy, w którym randomizację i zaślepienie wprowadzono w pełni. Ostrożniej: Stigler (1978) zalicza randomizowany plan do nowości lat 1850–1885, a Dehue (1997) pokazuje, że losowy podział na grupy dojrzewał w psychologii stopniowo, zanim R. A. Fisher wprowadził go do doświadczeń rolniczych.
  • Randomizacja czegoś innego. Peirce losował kolejność bodźców u jednej osoby, żeby nie dało się ich przewidzieć. Losowy przydział osób do grup, który dziś chroni porównanie grupy kontrolnej z eksperymentalną, to pomysł pokrewny, ale nie ten sam.
  • Badacze jako badani. Obaj autorzy byli zarazem eksperymentatorami i osobami badanymi, a próba liczyła dwie osoby. Zaślepienie dotyczyło pojedynczej próby, nie całego badania.
Przykład reprodukowalny

Eksperyment Peirce’a i Jastrowa w R

Kod wpisuje liczby prób i błędów z pracy Peirce’a i Jastrowa (1885), liczy odsetek trafnych odpowiedzi z przedziałem Wilsona i dokładnym testem dwumianowym, a dla odpowiedzi Peirce’a z pewnością 0 symuluje 10 000 ponownych losowań kart (set.seed(1885); liczbę przetasowań i ziarno ustaliliśmy z góry). Drugi przepis rysuje oś czasu (rysunek 1). Rysunki na stronie powstały z tych samych obiektów p1 i p2, którym podmieniono tylko motyw na motyw serwisu; dane, geometrie i skale są identyczne.

1. Trafność odpowiedzi i test randomizacyjny: rysunek 2

Dane wejściowe: liczby prób i błędów według pewności (0–3) z przypisu w pracy Peirce’a i Jastrowa (1885), obciążenia 15, 30 i 60 g, wpisane ręcznie.

Co odczytać: odsetki trafnych odpowiedzi z 95% CI i p testu dwumianowego dla każdego poziomu pewności; łączny odsetek trafień; dla pewności 0 u Peirce’a – średnią i zakres trafień przy H0, liczbę b przetasowań co najmniej tak skrajnych i p = (b + 1)/(B + 1).

Kod R rysunku 2
# Charles S. Peirce i Joseph Jastrow (1885): trafność odpowiedzi a pewność w eksperymencie z losowaniem kart
suppressPackageStartupMessages({library(ggplot2); library(patchwork)})
kol <- c(Peirce = "#0072B2", Jastrow = "#D55E00", h0 = "grey55")   # Okabe–Ito
motyw <- theme_minimal(base_size = 13) +
  theme(panel.grid.minor = element_blank(), plot.title = element_text(face = "bold"), legend.position = "bottom")
# Liczby z przypisu 4 w pracy Peirce'a i Jastrowa (1885): obciążenia 15, 30 i 60 g;
# pewnosc – deklarowana pewność odpowiedzi (0 = brak, 3 = największa); proby – liczba prób; bledy – błędne odpowiedzi
pj <- data.frame(
  osoba   = rep(c("Peirce", "Jastrow"), each = 4),
  pewnosc = rep(0:3, times = 2),
  proby   = c(706, 282, 102, 35,   1123, 594, 196, 62),
  bledy   = c(270,  51,  10,  1,    340,  97,  12,  2))
pj$trafne <- pj$proby - pj$bledy
stopifnot(sum(pj$proby[pj$osoba == "Peirce"]) == 1125, sum(pj$bledy[pj$osoba == "Peirce"]) == 332,
          sum(pj$proby[pj$osoba == "Jastrow"]) == 1975, sum(pj$bledy[pj$osoba == "Jastrow"]) == 451)
# Odsetek trafnych odpowiedzi z 95% przedziałem Wilsona i dokładny test dwumianowy (H0: trafienie z prawdopodobieństwem 1/2)
# (przy H0 kolor tasowanej karty decyduje o kierunku zmiany niezależnie od odpowiedzi, więc trafienie ma p = 1/2)
wyn <- do.call(rbind, lapply(seq_len(nrow(pj)), function(i) {
  pt <- prop.test(pj$trafne[i], pj$proby[i], correct = FALSE)
  data.frame(pj[i, ], odsetek = pj$trafne[i] / pj$proby[i], CI_dolna = pt$conf.int[1], CI_gorna = pt$conf.int[2],
             p_dwumian = binom.test(pj$trafne[i], pj$proby[i], p = 1/2)$p.value)
}))
print(transform(wyn, odsetek = round(odsetek, 3), CI_dolna = round(CI_dolna, 3), CI_gorna = round(CI_gorna, 3),
                p_dwumian = signif(p_dwumian, 3)), row.names = FALSE)
# Łącznie dla każdej osoby
round(tapply(pj$trafne, pj$osoba, sum) / tapply(pj$proby, pj$osoba, sum), 3)

# Test randomizacyjny dla odpowiedzi Peirce'a z pewnością 0: ponowne tasowanie kart przy H0
n0 <- pj$proby[pj$osoba == "Peirce" & pj$pewnosc == 0]
t0 <- pj$trafne[pj$osoba == "Peirce" & pj$pewnosc == 0]
B <- 10000
set.seed(1885)
trafienia_H0 <- rbinom(B, size = n0, prob = 0.5)   # każde przetasowanie: losowy kolor karty w każdej z n0 prób
b <- sum(abs(trafienia_H0 - n0 / 2) >= abs(t0 - n0 / 2))
c(n = n0, trafne = t0, odsetek = round(t0 / n0, 3), srednia_H0 = mean(trafienia_H0),
  min_H0 = min(trafienia_H0), max_H0 = max(trafienia_H0), b = b, p_randomizacyjne = signif((b + 1) / (B + 1), 3))
signif(binom.test(t0, n0, p = 1/2)$p.value, 3)

# Rysunek 2A: odsetek trafnych odpowiedzi według pewności
wyn$osoba <- factor(wyn$osoba, levels = c("Peirce", "Jastrow"))
wyn$x <- wyn$pewnosc + ifelse(wyn$osoba == "Peirce", -0.1, 0.1)   # rozsunięcie punktów obu osób
pA <- ggplot(wyn, aes(x, odsetek, colour = osoba, shape = osoba)) +
  geom_hline(yintercept = 0.5, linetype = "dashed", colour = kol[["h0"]]) +
  annotate("text", x = 3.3, y = 0.52, label = "zgadywanie (50%)", hjust = 1, size = 3.3, colour = "grey35") +
  geom_errorbar(aes(ymin = CI_dolna, ymax = CI_gorna), width = 0.12) +
  geom_point(size = 3, fill = "white", stroke = 1.1) +
  scale_x_continuous(breaks = 0:3, limits = c(-0.3, 3.35)) +
  scale_colour_manual(values = kol[c("Peirce", "Jastrow")], name = NULL) +
  scale_shape_manual(values = c(Peirce = 21, Jastrow = 24), name = NULL) +
  scale_y_continuous(labels = function(x) paste0(round(100 * x), "%"), limits = c(0.45, 1)) +
  labs(title = "A. Trafne odpowiedzi a deklarowana pewność", x = "Pewność odpowiedzi (0 = żadna, 3 = największa)",
       y = "Odsetek trafnych odpowiedzi (95% CI)") +
  motyw
# Rysunek 2B: rozkład liczby trafień przy ponownym tasowaniu kart (H0) i wynik Peirce'a
rozklad <- as.data.frame(table(trafienia_H0)); rozklad$trafienia_H0 <- as.numeric(as.character(rozklad$trafienia_H0))
pB <- ggplot(rozklad, aes(trafienia_H0, Freq)) +
  geom_col(width = 1, fill = kol[["h0"]], colour = NA) +
  annotate("segment", x = t0, xend = t0, y = 0, yend = max(rozklad$Freq) * 0.75, colour = kol[["Peirce"]], linewidth = 1.2) +
  annotate("text", x = t0, y = max(rozklad$Freq) * 0.82, label = sprintf("Peirce: %d z %d trafnych", t0, n0),
           colour = kol[["Peirce"]], size = 3.5, hjust = 0.9) +
  annotate("text", x = n0 / 2, y = max(rozklad$Freq) * 1.06, label = sprintf("%d przetasowań kart przy H0", B),
           size = 3.4, colour = "grey30") +
  scale_x_continuous(limits = c(300, 450)) +
  labs(title = "B. Pewność 0: trafienia przy zgadywaniu", x = sprintf("Liczba trafnych odpowiedzi na %d prób", n0),
       y = "Liczba przetasowań") +
  motyw
p2 <- pA + pB + plot_layout(widths = c(1.1, 1))
p2
Wynik w R
   osoba pewnosc proby bledy trafne odsetek CI_dolna CI_gorna p_dwumian
  Peirce       0   706   270    436   0.618    0.581    0.653  4.43e-10
  Peirce       1   282    51    231   0.819    0.770    0.860  1.57e-28
  Peirce       2   102    10     92   0.902    0.829    0.946  9.40e-18
  Peirce       3    35     1     34   0.971    0.855    0.995  2.10e-09
 Jastrow       0  1123   340    783   0.697    0.670    0.723  9.16e-41
 Jastrow       1   594    97    497   0.837    0.805    0.864  1.13e-65
 Jastrow       2   196    12    184   0.939    0.896    0.965  1.01e-40
 Jastrow       3    62     2     60   0.968    0.890    0.991  8.47e-16
Jastrow  Peirce 
  0.772   0.705 
               n           trafne          odsetek       srednia_H0 
        706.0000         436.0000           0.6180         352.7627 
          min_H0           max_H0                b p_randomizacyjne 
        304.0000         403.0000           0.0000           0.0001 
[1] 4.43e-10

2. Oś czasu: rysunek 1

Dane wejściowe: osiem zdarzeń z latami według cytowanych źródeł, wpisanych ręcznie.

Co odczytać: nic – kod tylko rysuje oś czasu.

Kod R rysunku 1
# Oś czasu: Charles Sanders Peirce, 1839–1914 – lata według cytowanych źródeł
library(ggplot2)
zdarzenia <- data.frame(
  rok = c(1839, 1875, 1877, 1878, 1883, 1884, 1885, 1914),
  opis = c("urodził się", "dotacje na badania\nbarw i wrażeń", "„The fixation\nof belief”", "„Photometric\nresearches”",
           "eksperyment z Jastrowem\n(karty, parawan)", "referat w National\nAcademy of Sciences", "„On small differences\nof sensation”",
           "zmarł"),
  rodzaj = c("życie", "praca", "publikacja", "publikacja", "praca", "praca", "publikacja", "życie"))
zdarzenia$wysokosc <- c(0.5, -0.35, 0.35, -0.85, 0.85, -0.35, 0.35, -0.5)   # nad (+) i pod (−) osią; dwa poziomy dla bliskich lat
zdarzenia$wyrownanie <- c(0.5, 1, 1, 0.5, 0.5, 0, 0, 0.5)                   # etykiety lat 1875–1885 rozsunięte na boki
ksztalty <- c("życie" = 21, "praca" = 22, "publikacja" = 23)
kolory <- c("życie" = "grey40", "praca" = "#0072B2", "publikacja" = "#D55E00")   # Okabe–Ito
p1 <- ggplot(zdarzenia, aes(rok, 0)) +
  geom_hline(yintercept = 0, colour = "grey60", linewidth = 0.8) +
  geom_segment(aes(xend = rok, y = 0, yend = wysokosc), colour = "grey70") +
  geom_point(aes(shape = rodzaj, fill = rodzaj), size = 4, colour = "black") +
  geom_text(aes(y = wysokosc + 0.05 * sign(wysokosc), label = paste0(rok, "\n", opis), vjust = ifelse(wysokosc > 0, 0, 1),
                hjust = wyrownanie),
            size = 3.4, lineheight = 0.9) +
  scale_shape_manual(values = ksztalty, name = NULL) +
  scale_fill_manual(values = kolory, name = NULL) +
  scale_x_continuous(limits = c(1832, 1921), breaks = seq(1840, 1910, by = 10)) +
  scale_y_continuous(limits = c(-1.35, 1.35)) +
  labs(x = NULL, y = NULL) +
  theme_minimal(base_size = 13) +
  theme(axis.text.y = element_blank(), panel.grid = element_blank(), axis.text.x = element_text(colour = "grey30"),
        legend.position = "bottom")
p1

Bibliografia oprogramowania

Wyniki pochodzą z uruchomienia pokazanego kodu w R 4.5.3 (testy – funkcje prop.test() i binom.test() z pakietu stats; rysunki – pakiety ggplot2 i patchwork). W pracy podaj wersje faktycznie użytych pakietów (sessionInfo()).

  1. R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
  2. ggplot2 (wersja 4.0.2): Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis. Springer. https://ggplot2.tidyverse.org
  3. patchwork (wersja 1.3.2): Pedersen, T. L. (2025). patchwork: The composer of plots [R package]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.patchwork

Najczęstsze pytania

Kim był Charles Sanders Peirce?

Amerykańskim uczonym i filozofem (1839–1914), którego William James wskazywał jako twórcę pragmatyzmu. Pracował dla amerykańskiej służby pomiarów wybrzeża przy pomiarach grawitacji, uczył na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa i bywa nazywany pierwszym amerykańskim psychologiem eksperymentalnym.

Dlaczego Peirce’a uważa się za prekursora randomizacji?

Bo w eksperymencie opublikowanym z Josephem Jastrowem w 1885 r. o kierunku zmiany bodźca decydował kolor kolejnej karty z tasowanej talii, a parawan zasłaniał badanemu eksperymentatora. Ian Hacking (1988; za: Cristalli, 2017) uznał to za pierwsze pełne zastosowanie randomizacji i zaślepienia.

Jak Peirce i Jastrow losowali kolejność bodźców?

Talią 25 kart do gry: 12 czerwonych i 13 czarnych albo odwrotnie, dobrze tasowaną przed każdą serią. Kolor kolejnej karty mówił eksperymentatorowi, czy zwiększyć, czy zmniejszyć nacisk na palec badanego, a na tej samej karcie zapisywano trafność i pewność odpowiedzi.

Co eksperyment Peirce’a i Jastrowa mówi o progu wrażeń?

Że ludzie rozróżniają bodźce nawet wtedy, gdy sądzą, że zgadują. Peirce przy deklarowanej zerowej pewności trafił w 436 z 706 prób (61.8%), czyli wyraźnie częściej niż w połowie. Autorzy uznali, że to odbiera podstawy przekonaniu o progu różnicy, poniżej którego różnicy nie da się odczuć.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Cristalli, C. (2017). Experimental psychology and the practice of logic: Charles S. Peirce and the charge of psychologism, 1869–1885. European Journal of Pragmatism and American Philosophy, IX(1). https://doi.org/10.4000/ejpap.1006 ● Otwarty dostęp
  2. Cristalli, C., & Jackson, R. L. (2023). From postal scale to psychological apparatus: A history of experimental psychology through the reconstruction of Peirce and Jastrow’s “On small differences of sensation” (1885). Nuncius, 38(3), 553–582. https://doi.org/10.1163/18253911-bja10066 ● Otwarty dostęp
  3. Croce, P. J. (2000). Peirce, Charles Sanders. In American National Biography. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/anb/9780198606697.article.2000774
  4. Dehue, T. (1997). Deception, efficiency, and random groups: Psychology and the gradual origination of the random group design. Isis, 88(4), 653–673. https://doi.org/10.1086/383850 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  5. Peirce, C. S., & Jastrow, J. (1885). On small differences of sensation. Memoirs of the National Academy of Sciences, 3, 73–83. https://psychclassics.yorku.ca/Peirce/small-diffs.htm ● Otwarty dostęp
  6. Stigler, S. M. (1978). Mathematical statistics in the early States. The Annals of Statistics, 6(2), 239–265. https://doi.org/10.1214/aos/1176344123 ● Otwarty dostęp

Cytowania BibTeX

@article{cristalli2017experimental, author={Cristalli, Claudia}, title={{Experimental psychology and the practice of logic: Charles S. Peirce and the charge of psychologism, 1869–1885}}, journal={European Journal of Pragmatism and American Philosophy}, year={2017}, volume={IX}, number={1}, doi={10.4000/ejpap.1006}}
@article{cristalli2023postal, author={Cristalli, Claudia and Jackson, Rebecca L.}, title={{From postal scale to psychological apparatus: A history of experimental psychology through the reconstruction of Peirce and Jastrow’s “On small differences of sensation” (1885)}}, journal={Nuncius}, year={2023}, volume={38}, number={3}, pages={553--582}, doi={10.1163/18253911-bja10066}}
@incollection{croce2000peirce, author={Croce, Paul Jerome}, title={{Peirce, Charles Sanders}}, booktitle={American National Biography}, year={2000}, publisher={Oxford University Press}, doi={10.1093/anb/9780198606697.article.2000774}}
@article{dehue1997deception, author={Dehue, Trudy}, title={{Deception, efficiency, and random groups: Psychology and the gradual origination of the random group design}}, journal={Isis}, year={1997}, volume={88}, number={4}, pages={653--673}, doi={10.1086/383850}}
@article{peirce1885small, author={Peirce, Charles Sanders and Jastrow, Joseph}, title={{On small differences of sensation}}, journal={Memoirs of the National Academy of Sciences}, year={1885}, volume={3}, pages={73--83}, url={https://psychclassics.yorku.ca/Peirce/small-diffs.htm}}
@article{stigler1978mathematical, author={Stigler, Stephen M.}, title={{Mathematical statistics in the early States}}, journal={The Annals of Statistics}, year={1978}, volume={6}, number={2}, pages={239--265}, doi={10.1214/aos/1176344123}}
R