Słownik metodologiczny · Ludzie statystyki

John Venn (1834–1923) – kim był i co wniósł do statystyki

John Venn dał nam diagram z nakładających się kół i częstościowe ujęcie prawdopodobieństwa w książce The Logic of Chance. Przedstawiamy jego biografię naukową, oś czasu, maszynę do krykieta i przykład w R: diagram Venna z liczebnościami z danych MASS::survey i prawdopodobieństwo sumy zdarzeń.

W skrócie: John Venn (1834–1923) – angielski logik z Gonville and Caius College w Cambridge, autor The Logic of Chance (1866), książki kojarzonej z częstościową teorią prawdopodobieństwa, i artykułu z 1880 r., w którym usystematyzował diagramy z kół pokazujące wszystkie 2n kombinacji zbiorów. Członek Royal Society (1883), współtwórca maszyny do rzucania piłki krykietowej (1909).

Kim był John Venn?

John Venn (1834–1923) był angielskim logikiem i filozofem z Cambridge, którego nazwisko nosi diagram z nakładających się kół. Urodził się 4 sierpnia 1834 r. w Hull (Ruskey i Weston, 2005) w rodzinie o długiej tradycji duchownych ewangelikalnych. 25 czerwca 1853 r. przyjęto go do Gonville and Caius College w Cambridge, z którym był związany niemal 70 lat – jako student, fellow, duchowny i świecki wykładowca (Verburgt, 2022). W 1859 r. przyjął święcenia kapłańskie i był wikarym m.in. w Mortlake (Ruskey i Weston, 2005), ale narastające wątpliwości religijne skłoniły go do pracy akademickiej. W latach 60. XIX w. wrócił do Cambridge i uczył nauk moralnych, czyli m.in. logiki.

W 1883 r. został członkiem Royal Society i – korzystając z ustawy o zrzeczeniu się stanu duchownego – zrezygnował ze święceń; rok później Cambridge nadał mu stopień doktora nauk. Razem z Henrym Sidgwickiem działał na rzecz wyższego wykształcenia kobiet. Swój duży księgozbiór logiczny przekazał bibliotece uniwersyteckiej, a w ostatnich dekadach zajmował się historią kolegium i uniwersytetu, m.in. z synem Johnem Archibaldem wydawał Alumni Cantabrigienses (Verburgt, 2022). Był prezesem (President) swojego kolegium (Bevan, 2024). Zmarł 4 kwietnia 1923 r. w Cambridge.

Najważniejsze pomysły

  • Częstościowe ujęcie prawdopodobieństwa. The Logic of Chance (Venn, 1866) to pierwsza i najbardziej wpływowa z jego trzech książek o logice. Venn traktował rachunek prawdopodobieństwa nie jako gałąź matematyki, lecz jako część logiki nauki; jego książka wiąże się z częstościową teorią prawdopodobieństwa, w której prawdopodobieństwo to odsetek zdarzeń w długiej serii prób – tak jak w prawie wielkich liczb. Według Verburgta (2022) to ona wprowadziła filozofię prawdopodobieństwa do Cambridge, gdzie później pisali o niej J. M. Keynes, C. D. Broad i Frank Ramsey. Częstościowe rozumienie prawdopodobieństwa leży też u podstaw podejścia częstościowego do testowania hipotez.
  • Diagramy (1880). W „Philosophical Magazine” Venn zauważył, że koła Eulera pokazują tylko końcowy wynik – czy klasy się zawierają, przecinają, czy wykluczają – i nie pozwalają zapisać wiedzy niepełnej ani rozwiązywać problemu krok po kroku. Zaproponował odwrotną kolejność: najpierw narysować wszystkie podklasy, jakie mogą powstać z n pojęć – jest ich 2n – tak, by każde kolejne koło przecinało raz każdy istniejący obszar, a dopiero potem zaznaczać, co mówią przesłanki (Venn, 1880).
  • Logika symboliczna i indukcyjna. Książki Symbolic Logic (1881) i The Principles of Empirical Logic (1889) łączyły dedukcyjną logikę Boole’a z indukcyjną logiką Milla. Verburgt (2022) wymienia Francisa Galtona i Charlesa S. Peirce’a wśród tych, na których Venn wpłynął; po 1883 r. sam zajął się badaniami antropometrycznymi i statystycznymi.

Ciekawostka

Tygodnik „Cricket: A Weekly Record of the Game” z 10 czerwca 1909 r. donosił w notce o nowej maszynie do rzucania piłki, że przed meczem w Cambridge wypróbował ją Victor Trumper. Wynalazcami byli dr Venn, członek Royal Society i fellow Caius College, oraz jego syn J. A. Venn. Operator ustawiał sprężynami i dźwigniami tor, tempo i rotację piłki; w odróżnieniu od wcześniejszych maszyn ta potrafiła nadać piłce podkręcenie, a wynalazcy szacowali, że mogłaby kosztować około 20 funtów.

Według Uniwersytetu Cambridge maszyna pokonała w 1909 r. graczy przyjezdnej drużyny Australii; w 2024 r. inżynierowie uczelni pod kierunkiem Hugh Hunta odtworzyli ją z ilustracji patentowych i starej fotografii – ma ok. 7 stóp wysokości, a ramię napędza elastyczna lina (Bevan, 2024). Popularne opowieści podają, ile razy wyeliminowano Trumpera; tej liczby nie potwierdza żadne z naszych źródeł.

Przykład na danych

Zbiór survey z pakietu MASS to – według pliku pomocy – odpowiedzi 237 studentów pierwszego kursu statystyki na Uniwersytecie w Adelaide. Po usunięciu dwóch osób z brakami zostaje 235 studentów i trzy zdarzenia: K – kobieta (50.2%), C – często ćwiczy (48.5%), P – pali choćby okazjonalnie (20.0%). Trzy zbiory dają, jak pisał Venn, 23 = 8 obszarów. Najliczniejsze są kobiety, które nie ćwiczą często i nie palą (60 osób), 10 osób należy do wszystkich trzech zbiorów, a 42 – do żadnego.

Ile osób ma co najmniej jedną z trzech cech? Prosta suma 0.502 + 0.485 + 0.200 = 1.187 przekracza 1, bo osoby w częściach wspólnych liczymy kilka razy. Zasada włączeń i wyłączeń odejmuje trzy części wspólne par (0.209, 0.081 i 0.119) i dodaje część wspólną wszystkich trzech (0.043): P(K ∪ C ∪ P) = 0.821 – tyle samo, ile liczone wprost. Dla dwóch zdarzeń: P(K ∪ C) = 0.502 + 0.485 − 0.209 = 0.779. Venn używał diagramów w logice, do przedstawiania zdań i rozumowań – liczby w obszarach to nasza ilustracja.

Na rysunku

Oś czasu od 1830 do 1930 z dziesięcioma zdarzeniami oznaczonymi kształtami: koło – życie, kwadrat – stanowisko, trójkąt – praca, romb – wyróżnienie. 1834 urodzony w Hull, 1853 przyjęty do Gonville and Caius College, 1859 święcenia kapłańskie, 1866 The Logic of Chance, 1880 diagramy w Philosophical Magazine, 1881 Symbolic Logic, 1883 członek Royal Society i rezygnacja ze święceń, 1889 The Principles of Empirical Logic, 1909 maszyna do rzucania piłki krykietowej, 1923 zmarł w Cambridge
Rysunek 1. Najważniejsze daty z życia Johna Venna. Daty według Verburgta (2022), Ruskeya i Weston (2005), Venna (1866, 1880) i tygodnika „Cricket” (1909). Rysunek: R, pakiet ggplot2.

Co widać. Prace, z których Venn jest znany, powstały w ciągu 23 lat: od The Logic of Chance (1866) do The Principles of Empirical Logic (1889). Rok 1883 zamyka jego drogę duchownego.

Na co uważać. To wybór dziesięciu zdarzeń; rysunek pomija m.in. pracę wikarego, nauczanie i prace historyczne o Cambridge.

Podpis do pracy:

Rysunek 1. Wybrane wydarzenia z życia i pracy Johna Venna (1834–1923). Uwaga. Opracowano na podstawie Verburgt (2022) oraz Ruskey i Weston (2005).
Panel A: trzy nakładające się koła – K kobiety (linia ciągła), C często ćwiczą (linia kropkowana), P palą (linia z długą kreską) – z liczbą studentów w każdym z ośmiu obszarów: tylko K 60, tylko C 47, tylko P 10, K i C bez P 39, K i P bez C 9, C i P bez K 18, wszystkie trzy 10, poza kołami 42; razem 235. Panel B: poziome odcinki pokazują zasadę włączeń i wyłączeń: suma trzech prawdopodobieństw 1.187 przekracza przerywaną linię 1, odjęcie trzech par cofa do 0.779, dodanie części wspólnej trzech zbiorów daje 0.821, a ostatni ciemny odcinek – prawdopodobieństwo sumy policzone wprost – też kończy się na 0.821
Rysunek 2. Diagram Venna z liczbą studentów w każdym z ośmiu obszarów (A) i prawdopodobieństwo sumy trzech zdarzeń liczone zasadą włączeń i wyłączeń (B). Dane: MASS::survey, 235 studentów z kompletem odpowiedzi. Rysunek: R, pakiety ggplot2 i patchwork (bez losowania).

Co widać. Na panelu A każde koło przecina oba pozostałe, więc widać wszystkie osiem kombinacji, także kombinację „żadna cecha” (42 osoby poza kołami). Panel B pokazuje, dlaczego sumy prawdopodobieństw nie wolno dodawać wprost: po dodaniu trzech kół wynik przekracza 1, po odjęciu par spada za nisko, a dopiero dodanie części wspólnej trzech zbiorów daje wartość zgodną z policzoną wprost.

Na co uważać. Pola obszarów nie są proporcjonalne do liczebności – to diagram logiczny, a nie wykres. Odsetki dotyczą jednej grupy studentów z Adelaide i nie uogólniają się na innych studentów.

Podpis do pracy:

Rysunek 2. Liczba studentów według płci, częstości ćwiczeń i palenia na diagramie Venna (A) oraz prawdopodobieństwo posiadania co najmniej jednej z trzech cech obliczone zasadą włączeń i wyłączeń (B). Uwaga. N = 235. K – kobiety, C – częste ćwiczenia, P – palenie (choćby okazjonalne). Pola obszarów nie są proporcjonalne do liczebności.

Gdzie spotkasz Venna w swojej pracy

Spory, mity i trudne strony

„Venn wymyślił diagramy Venna”. Ruskey i Weston (2005) piszą, że podobne diagramy powstawały wcześniej, a Venn je usystematyzował, sformalizował i jako pierwszy uogólnił. Sam Venn w 1880 r. omawiał koła Eulera i wspominał wcześniejszych autorów. Nazwę „diagram Venna” – według przytaczanego tam słownika oksfordzkiego – pierwszy użył C. I. Lewis w 1918 r.

„Diagram Venna to każdy rysunek z kółkami”. W diagramie Venna wszystkie kombinacje są narysowane, także te, które mogą być puste. Koła, które się nie przecinają, bo zbiory są rozłączne, to diagram Eulera.

Przykład reprodukowalny

Venn w R

Kod rysuje oś czasu, liczy osiem obszarów diagramu Venna dla trzech zdarzeń w danych MASS::survey, prawdopodobieństwa części wspólnych i prawdopodobieństwo sumy – wprost i zasadą włączeń i wyłączeń. Koła rysuje sam ggplot2, bez pakietów do diagramów. Nic nie jest losowane. Rysunki na stronie powstały z tych samych obiektów p_os i p_metoda z krojem i tłem serwisu; dane, geometrie i skale są identyczne.

Oś czasu, diagram Venna i zasada włączeń i wyłączeń

Dane wejściowe: data(survey, package = "MASS") – 237 studentów statystyki w Adelaide; zmienne Sex, Exer, Smoke (po usunięciu braków 235 osób); daty osi czasu z cytowanych źródeł.

Co odczytać: liczebności i udziały ośmiu obszarów, prawdopodobieństwa pojedynczych zdarzeń i części wspólnych, sumę bez poprawek, wynik zasady włączeń i wyłączeń oraz sumę liczoną wprost.

Kod R rysunków 1 i 2
# John Venn: oś czasu, diagram Venna z liczebnościami z danych MASS::survey i prawdopodobieństwo sumy zdarzeń
suppressPackageStartupMessages({library(ggplot2); library(patchwork)})
oi <- c(niebieski = "#0072B2", pomaranczowy = "#E69F00", cynober = "#D55E00", zielony = "#009E73", szary = "grey45")  # Okabe–Ito
motyw <- theme_minimal(base_size = 13) + theme(panel.grid.minor = element_blank(), plot.title = element_text(face = "bold"))

# 1. Oś czasu (lata według Verburgt 2022, Ruskey i Weston 2005, Venn 1866 i 1880, tygodnik Cricket 1909)
zdarzenia <- data.frame(
  rok = c(1834, 1853, 1859, 1866, 1880, 1881, 1883, 1889, 1909, 1923),
  opis = c("urodzony w Hull", "przyjęty do Gonville\nand Caius College", "święcenia kapłańskie", "„The Logic of Chance”",
           "diagramy w „Philosophical\nMagazine”", "„Symbolic Logic”", "członek Royal Society;\nrezygnuje ze święceń",
           "„The Principles of\nEmpirical Logic”", "maszyna do rzucania\npiłki krykietowej", "zmarł w Cambridge"),
  rodzaj = c("życie", "stanowisko", "stanowisko", "praca", "praca", "praca", "nagroda", "praca", "życie", "życie"))
zdarzenia$y <- c(1.2, -1.1, 2.2, -2.3, 1.2, -1.1, 2.4, -2.4, 1.2, -1.1)   # wysokość etykiet, żeby się nie nakładały
p_os <- ggplot(zdarzenia, aes(rok, 0)) +
  geom_hline(yintercept = 0, colour = "grey60") +
  geom_segment(aes(xend = rok, yend = y * 0.75), colour = "grey70") +
  geom_point(aes(shape = rodzaj, fill = rodzaj), size = 3.5) +
  geom_label(aes(y = y, label = paste0(rok, "\n", opis)), size = 3.1, lineheight = 0.9, linewidth = 0.2) +
  scale_shape_manual(values = c("życie" = 21, "stanowisko" = 22, "praca" = 24, "nagroda" = 23), name = NULL) +
  scale_fill_manual(values = c("życie" = oi[["szary"]], "stanowisko" = oi[["niebieski"]], "praca" = oi[["cynober"]],
                               "nagroda" = oi[["pomaranczowy"]]), name = NULL) +
  scale_x_continuous(breaks = seq(1830, 1930, 10), limits = c(1826, 1932)) + scale_y_continuous(limits = c(-3.1, 3.1)) +
  labs(title = "John Venn (1834–1923)", x = NULL, y = NULL) +
  motyw + theme(axis.text.y = element_blank(), panel.grid.major.y = element_blank(), legend.position = "bottom")

# 2. Dane: ankieta 237 studentów statystyki w Adelaide (Venables i Ripley 2002)
data(survey, package = "MASS")
d <- na.omit(survey[, c("Sex", "Exer", "Smoke")])
nrow(d)
K <- d$Sex == "Female"      # zdarzenie K: kobieta
C <- d$Exer == "Freq"       # zdarzenie C: często ćwiczy
P <- d$Smoke != "Never"     # zdarzenie P: pali (choćby okazjonalnie)
# Osiem obszarów diagramu dla trzech zbiorów (2^3) – jak w tabeli krzyżowej 2 × 2 × 2
obszary <- as.data.frame(table(K = K, C = C, P = P))
obszary$udzial <- round(obszary$Freq / nrow(d), 3)
obszary
# Prawdopodobieństwo sumy: wprost i z zasady włączeń i wyłączeń
n <- nrow(d)
pK <- mean(K); pC <- mean(C); pP <- mean(P)
pKC <- mean(K & C); pKP <- mean(K & P); pCP <- mean(C & P); pKCP <- mean(K & C & P)
round(c(P_K = pK, P_C = pC, P_P = pP, P_KC = pKC, P_KP = pKP, P_CP = pCP, P_KCP = pKCP), 3)
round(c(suma_bez_poprawek = pK + pC + pP,
        wlaczenia_wylaczenia = pK + pC + pP - pKC - pKP - pCP + pKCP,
        wprost = mean(K | C | P)), 3)
# Dwa zdarzenia: P(K ∪ C) = P(K) + P(C) − P(K ∩ C)
round(c(pK, pC, pKC, pK + pC - pKC, mean(K | C)), 3)

# Diagram: trzy koła, liczba osób w każdym obszarze
kolo <- function(x0, y0, r = 1, n = 200) data.frame(x = x0 + r * cos(seq(0, 2 * pi, length.out = n)),
                                                    y = y0 + r * sin(seq(0, 2 * pi, length.out = n)))
srodki <- data.frame(zbior = c("K – kobiety", "C – często ćwiczą", "P – palą"), x = c(-0.6, 0.6, 0), y = c(0.35, 0.35, -0.6))
kola <- do.call(rbind, lapply(1:3, function(i) cbind(zbior = srodki$zbior[i], kolo(srodki$x[i], srodki$y[i]))))
etykiety <- data.frame(
  K = c(TRUE, FALSE, FALSE, TRUE, TRUE, FALSE, TRUE, FALSE), C = c(FALSE, TRUE, FALSE, TRUE, FALSE, TRUE, TRUE, FALSE),
  P = c(FALSE, FALSE, TRUE, FALSE, TRUE, TRUE, TRUE, FALSE),
  x = c(-1.1, 1.1, 0, 0, -0.62, 0.62, 0, 1.55), y = c(0.6, 0.6, -1.15, 0.85, -0.2, -0.2, 0.05, -1.45))
etykiety$liczba <- mapply(function(k, c, p) sum(K == k & C == c & P == p), etykiety$K, etykiety$C, etykiety$P)
p_venn <- ggplot() +
  geom_polygon(data = kola, aes(x, y, group = zbior, fill = zbior, linetype = zbior), colour = "grey20", alpha = 0.18, linewidth = 0.8) +
  geom_text(data = etykiety, aes(x, y, label = liczba), size = 5, fontface = "bold") +
  annotate("text", x = 1.55, y = -1.25, label = "poza kołami", size = 3.4, colour = "grey30") +
  annotate("text", x = c(-1.45, 1.45, 0), y = c(1.3, 1.3, -1.75), label = c("K", "C", "P"), size = 5.5, fontface = "bold") +
  scale_fill_manual(values = c("K – kobiety" = oi[["cynober"]], "C – często ćwiczą" = oi[["niebieski"]],
                               "P – palą" = oi[["pomaranczowy"]]), name = NULL) +
  scale_linetype_manual(values = c("K – kobiety" = "solid", "C – często ćwiczą" = "22", "P – palą" = "longdash"), name = NULL) +
  coord_equal(xlim = c(-1.9, 1.95), ylim = c(-1.8, 1.45)) +
  labs(title = paste0("A. Diagram Venna, n = ", n, " studentów"), x = NULL, y = NULL) +
  motyw + theme(axis.text = element_blank(), panel.grid = element_blank(), legend.position = "bottom") +
  guides(fill = guide_legend(ncol = 1), linetype = guide_legend(ncol = 1))

# Zasada włączeń i wyłączeń krok po kroku
kroki <- data.frame(
  krok = factor(c("P(K) + P(C) + P(P)", "− P(K∩C) − P(K∩P) − P(C∩P)", "+ P(K∩C∩P)", "= P(K ∪ C ∪ P)"),
                levels = rev(c("P(K) + P(C) + P(P)", "− P(K∩C) − P(K∩P) − P(C∩P)", "+ P(K∩C∩P)", "= P(K ∪ C ∪ P)"))),
  start = c(0, pK + pC + pP, pK + pC + pP - pKC - pKP - pCP, 0),
  koniec = c(pK + pC + pP, pK + pC + pP - pKC - pKP - pCP, pK + pC + pP - pKC - pKP - pCP + pKCP, mean(K | C | P)),
  typ = c("dodajemy", "odejmujemy", "dodajemy", "wynik"))
p_suma <- ggplot(kroki, aes(y = krok)) +
  geom_vline(xintercept = 1, linetype = "dashed", colour = "grey40") +
  geom_segment(aes(x = start, xend = koniec, colour = typ), linewidth = 7) +
  geom_text(aes(x = pmax(start, koniec) + 0.03, label = sprintf("%.3f", koniec)), hjust = 0, size = 3.8) +
  annotate("text", x = 1.01, y = 4.45, label = "1 = cała próba", hjust = 0, size = 3.4, colour = "grey30") +
  scale_colour_manual(values = c(dodajemy = oi[["niebieski"]], odejmujemy = oi[["cynober"]], wynik = "grey25"), name = NULL) +
  scale_x_continuous(limits = c(0, 1.45), breaks = seq(0, 1.4, 0.2)) +
  labs(title = "B. Suma trzech zdarzeń krok po kroku", x = "Prawdopodobieństwo (odsetek studentów)", y = NULL) +
  motyw + theme(legend.position = "bottom")
p_metoda <- p_venn + p_suma + plot_layout(widths = c(1, 1.15))
p_os
p_metoda
Wynik w R
[1] 235
      K     C     P Freq udzial
1 FALSE FALSE FALSE   42  0.179
2  TRUE FALSE FALSE   60  0.255
3 FALSE  TRUE FALSE   47  0.200
4  TRUE  TRUE FALSE   39  0.166
5 FALSE FALSE  TRUE   10  0.043
6  TRUE FALSE  TRUE    9  0.038
7 FALSE  TRUE  TRUE   18  0.077
8  TRUE  TRUE  TRUE   10  0.043
  P_K   P_C   P_P  P_KC  P_KP  P_CP P_KCP 
0.502 0.485 0.200 0.209 0.081 0.119 0.043 
   suma_bez_poprawek wlaczenia_wylaczenia               wprost 
               1.187                0.821                0.821 
[1] 0.502 0.485 0.209 0.779 0.779

Bibliografia oprogramowania

Wyniki pochodzą z uruchomienia pokazanego kodu w R 4.5.3 (dane – pakiet MASS; obliczenia – funkcje bazowe table(), mean(); rysunki – pakiety ggplot2 i patchwork). W pracy podaj wersje faktycznie użytych pakietów (sessionInfo()).

  1. R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
  2. MASS (wersja 7.3-65): Venables, W. N., & Ripley, B. D. (2002). Modern applied statistics with S (4th ed.). Springer. https://www.stats.ox.ac.uk/pub/MASS4/
  3. ggplot2 (wersja 4.0.2): Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis. Springer. https://ggplot2.tidyverse.org
  4. patchwork (wersja 1.3.2): Pedersen, T. L. (2025). patchwork: The composer of plots [R package]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.patchwork

Najczęstsze pytania

Kim był John Venn?

Angielskim logikiem i filozofem (1834–1923), przez niemal 70 lat związanym z Gonville and Caius College w Cambridge. Najpierw duchowny, potem wykładowca logiki, członek Royal Society od 1883 r. i autor trzech książek o logice, w tym The Logic of Chance (1866) o prawdopodobieństwie.

Czy John Venn wymyślił diagramy Venna?

Nie od zera. Podobne rysunki z kół istniały wcześniej, m.in. koła Eulera. Venn w 1880 r. je usystematyzował i uogólnił: w jego diagramie narysowane są wszystkie 2ⁿ kombinacji zbiorów. Nazwy „diagram Venna” – według słownika oksfordzkiego – pierwszy użył C. I. Lewis w 1918 r.

Czym diagram Venna różni się od diagramu Eulera?

Diagram Eulera rysuje tylko faktyczne relacje: koła zbiorów rozłącznych się nie stykają, a zbiór zawarty w innym leży w jego środku. Diagram Venna zawsze pokazuje wszystkie przecięcia, także puste, i dopiero na nich zaznacza się, co wiemy.

Co John Venn wniósł do rachunku prawdopodobieństwa?

W The Logic of Chance (1866) traktował prawdopodobieństwo jako zagadnienie logiki nauki i wiązał je z odsetkiem zdarzeń w długiej serii prób. Książka wprowadziła filozofię prawdopodobieństwa do Cambridge, gdzie pisali o niej potem m.in. J. M. Keynes i Frank Ramsey.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Bevan, S. (2024, czerwiec). Cambridge engineers bring historic Venn bowling machine back to life. University of Cambridge. https://www.cam.ac.uk/stories/cambridge-venn-bowling-machine ● Otwarty dostęp
  2. Cricket: A Weekly Record of the Game. (1909, 10 czerwca). A new bowling machine. https://archive.acscricket.com/cricket/1909/184 ● Otwarty dostęp
  3. Ruskey, F., & Weston, M. (2005). Venn diagrams. The Electronic Journal of Combinatorics, Dynamic Survey DS5. https://doi.org/10.37236/26 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  4. Venn, J. (1866). The logic of chance. Macmillan.
  5. Venn, J. (1880). On the diagrammatic and mechanical representation of propositions and reasonings. The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science, 10(59), 1–18. https://doi.org/10.1080/14786448008626877 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  6. Verburgt, L. M. (2022). John Venn: A life in logic. University of Chicago Press. https://doi.org/10.7208/chicago/9780226815527.001.0001

Cytowania BibTeX

@misc{bevan2024venn, author={Bevan, Stephen}, title={{Cambridge engineers bring historic Venn bowling machine back to life}}, howpublished={University of Cambridge}, year={2024}, url={https://www.cam.ac.uk/stories/cambridge-venn-bowling-machine}}
@misc{cricket1909bowling, author={{Cricket: A Weekly Record of the Game}}, title={{A new bowling machine}}, year={1909}, pages={484}, url={https://archive.acscricket.com/cricket/1909/184}}
@article{ruskey2005venn, author={Ruskey, Frank and Weston, Mark}, title={{Venn diagrams}}, journal={The Electronic Journal of Combinatorics}, year={2005}, eid={DS5}, doi={10.37236/26}}
@book{venn1866logic, author={Venn, John}, title={{The logic of chance}}, year={1866}, publisher={Macmillan}}
@article{venn1880diagrammatic, author={Venn, John}, title={{On the diagrammatic and mechanical representation of propositions and reasonings}}, journal={The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science}, year={1880}, volume={10}, number={59}, pages={1--18}, doi={10.1080/14786448008626877}}
@book{verburgt2022john, author={Verburgt, Lukas M.}, title={{John Venn: A life in logic}}, year={2022}, publisher={University of Chicago Press}, doi={10.7208/chicago/9780226815527.001.0001}}
R