Kim był John Venn?
John Venn (1834–1923) był angielskim logikiem i filozofem z Cambridge, którego nazwisko nosi diagram z nakładających się kół. Urodził się 4 sierpnia 1834 r. w Hull (Ruskey i Weston, 2005) w rodzinie o długiej tradycji duchownych ewangelikalnych. 25 czerwca 1853 r. przyjęto go do Gonville and Caius College w Cambridge, z którym był związany niemal 70 lat – jako student, fellow, duchowny i świecki wykładowca (Verburgt, 2022). W 1859 r. przyjął święcenia kapłańskie i był wikarym m.in. w Mortlake (Ruskey i Weston, 2005), ale narastające wątpliwości religijne skłoniły go do pracy akademickiej. W latach 60. XIX w. wrócił do Cambridge i uczył nauk moralnych, czyli m.in. logiki.
W 1883 r. został członkiem Royal Society i – korzystając z ustawy o zrzeczeniu się stanu duchownego – zrezygnował ze święceń; rok później Cambridge nadał mu stopień doktora nauk. Razem z Henrym Sidgwickiem działał na rzecz wyższego wykształcenia kobiet. Swój duży księgozbiór logiczny przekazał bibliotece uniwersyteckiej, a w ostatnich dekadach zajmował się historią kolegium i uniwersytetu, m.in. z synem Johnem Archibaldem wydawał Alumni Cantabrigienses (Verburgt, 2022). Był prezesem (President) swojego kolegium (Bevan, 2024). Zmarł 4 kwietnia 1923 r. w Cambridge.
Najważniejsze pomysły
- Częstościowe ujęcie prawdopodobieństwa. The Logic of Chance (Venn, 1866) to pierwsza i najbardziej wpływowa z jego trzech książek o logice. Venn traktował rachunek prawdopodobieństwa nie jako gałąź matematyki, lecz jako część logiki nauki; jego książka wiąże się z częstościową teorią prawdopodobieństwa, w której prawdopodobieństwo to odsetek zdarzeń w długiej serii prób – tak jak w prawie wielkich liczb. Według Verburgta (2022) to ona wprowadziła filozofię prawdopodobieństwa do Cambridge, gdzie później pisali o niej J. M. Keynes, C. D. Broad i Frank Ramsey. Częstościowe rozumienie prawdopodobieństwa leży też u podstaw podejścia częstościowego do testowania hipotez.
- Diagramy (1880). W „Philosophical Magazine” Venn zauważył, że koła Eulera pokazują tylko końcowy wynik – czy klasy się zawierają, przecinają, czy wykluczają – i nie pozwalają zapisać wiedzy niepełnej ani rozwiązywać problemu krok po kroku. Zaproponował odwrotną kolejność: najpierw narysować wszystkie podklasy, jakie mogą powstać z n pojęć – jest ich 2n – tak, by każde kolejne koło przecinało raz każdy istniejący obszar, a dopiero potem zaznaczać, co mówią przesłanki (Venn, 1880).
- Logika symboliczna i indukcyjna. Książki Symbolic Logic (1881) i The Principles of Empirical Logic (1889) łączyły dedukcyjną logikę Boole’a z indukcyjną logiką Milla. Verburgt (2022) wymienia Francisa Galtona i Charlesa S. Peirce’a wśród tych, na których Venn wpłynął; po 1883 r. sam zajął się badaniami antropometrycznymi i statystycznymi.
Ciekawostka
Tygodnik „Cricket: A Weekly Record of the Game” z 10 czerwca 1909 r. donosił w notce o nowej maszynie do rzucania piłki, że przed meczem w Cambridge wypróbował ją Victor Trumper. Wynalazcami byli dr Venn, członek Royal Society i fellow Caius College, oraz jego syn J. A. Venn. Operator ustawiał sprężynami i dźwigniami tor, tempo i rotację piłki; w odróżnieniu od wcześniejszych maszyn ta potrafiła nadać piłce podkręcenie, a wynalazcy szacowali, że mogłaby kosztować około 20 funtów.
Według Uniwersytetu Cambridge maszyna pokonała w 1909 r. graczy przyjezdnej drużyny Australii; w 2024 r. inżynierowie uczelni pod kierunkiem Hugh Hunta odtworzyli ją z ilustracji patentowych i starej fotografii – ma ok. 7 stóp wysokości, a ramię napędza elastyczna lina (Bevan, 2024). Popularne opowieści podają, ile razy wyeliminowano Trumpera; tej liczby nie potwierdza żadne z naszych źródeł.
Przykład na danych
Zbiór survey z pakietu MASS to – według pliku pomocy – odpowiedzi 237 studentów pierwszego kursu statystyki na Uniwersytecie w Adelaide. Po usunięciu dwóch osób z brakami zostaje 235 studentów i trzy zdarzenia: K – kobieta (50.2%), C – często ćwiczy (48.5%), P – pali choćby okazjonalnie (20.0%). Trzy zbiory dają, jak pisał Venn, 23 = 8 obszarów. Najliczniejsze są kobiety, które nie ćwiczą często i nie palą (60 osób), 10 osób należy do wszystkich trzech zbiorów, a 42 – do żadnego.
Ile osób ma co najmniej jedną z trzech cech? Prosta suma 0.502 + 0.485 + 0.200 = 1.187 przekracza 1, bo osoby w częściach wspólnych liczymy kilka razy. Zasada włączeń i wyłączeń odejmuje trzy części wspólne par (0.209, 0.081 i 0.119) i dodaje część wspólną wszystkich trzech (0.043): P(K ∪ C ∪ P) = 0.821 – tyle samo, ile liczone wprost. Dla dwóch zdarzeń: P(K ∪ C) = 0.502 + 0.485 − 0.209 = 0.779. Venn używał diagramów w logice, do przedstawiania zdań i rozumowań – liczby w obszarach to nasza ilustracja.
Na rysunku
Co widać. Prace, z których Venn jest znany, powstały w ciągu 23 lat: od The Logic of Chance (1866) do The Principles of Empirical Logic (1889). Rok 1883 zamyka jego drogę duchownego.
Na co uważać. To wybór dziesięciu zdarzeń; rysunek pomija m.in. pracę wikarego, nauczanie i prace historyczne o Cambridge.
Podpis do pracy:
MASS::survey, 235 studentów z kompletem odpowiedzi. Rysunek: R, pakiety ggplot2 i patchwork (bez losowania).Co widać. Na panelu A każde koło przecina oba pozostałe, więc widać wszystkie osiem kombinacji, także kombinację „żadna cecha” (42 osoby poza kołami). Panel B pokazuje, dlaczego sumy prawdopodobieństw nie wolno dodawać wprost: po dodaniu trzech kół wynik przekracza 1, po odjęciu par spada za nisko, a dopiero dodanie części wspólnej trzech zbiorów daje wartość zgodną z policzoną wprost.
Na co uważać. Pola obszarów nie są proporcjonalne do liczebności – to diagram logiczny, a nie wykres. Odsetki dotyczą jednej grupy studentów z Adelaide i nie uogólniają się na innych studentów.
Podpis do pracy:
Gdzie spotkasz Venna w swojej pracy
- Pytania wielokrotnego wyboru. Gdy respondent może zaznaczyć kilka odpowiedzi, odsetki sumują się do ponad 100% – tak jak suma 1.187 w przykładzie. Jak to policzyć i opisać, pokazuje wpis Pytania wielokrotnego wyboru – kodowanie i liczenie oraz hasło analiza pytań wielokrotnego wyboru.
- Nakładanie się grup. Do trzech zbiorów diagram Venna jest czytelny; przy większej ich liczbie lepszy jest wykres UpSet.
- Tabele. Osiem obszarów to po prostu komórki tabeli krzyżowej 2 × 2 × 2 – diagram i tabela niosą tę samą informację.
Spory, mity i trudne strony
„Venn wymyślił diagramy Venna”. Ruskey i Weston (2005) piszą, że podobne diagramy powstawały wcześniej, a Venn je usystematyzował, sformalizował i jako pierwszy uogólnił. Sam Venn w 1880 r. omawiał koła Eulera i wspominał wcześniejszych autorów. Nazwę „diagram Venna” – według przytaczanego tam słownika oksfordzkiego – pierwszy użył C. I. Lewis w 1918 r.
„Diagram Venna to każdy rysunek z kółkami”. W diagramie Venna wszystkie kombinacje są narysowane, także te, które mogą być puste. Koła, które się nie przecinają, bo zbiory są rozłączne, to diagram Eulera.
Venn w R
Kod rysuje oś czasu, liczy osiem obszarów diagramu Venna dla trzech zdarzeń w danych MASS::survey, prawdopodobieństwa części wspólnych i prawdopodobieństwo sumy – wprost i zasadą włączeń i wyłączeń. Koła rysuje sam ggplot2, bez pakietów do diagramów. Nic nie jest losowane. Rysunki na stronie powstały z tych samych obiektów p_os i p_metoda z krojem i tłem serwisu; dane, geometrie i skale są identyczne.
Oś czasu, diagram Venna i zasada włączeń i wyłączeń
Kod R rysunków 1 i 2
# John Venn: oś czasu, diagram Venna z liczebnościami z danych MASS::survey i prawdopodobieństwo sumy zdarzeń
suppressPackageStartupMessages({library(ggplot2); library(patchwork)})
oi <- c(niebieski = "#0072B2", pomaranczowy = "#E69F00", cynober = "#D55E00", zielony = "#009E73", szary = "grey45") # Okabe–Ito
motyw <- theme_minimal(base_size = 13) + theme(panel.grid.minor = element_blank(), plot.title = element_text(face = "bold"))
# 1. Oś czasu (lata według Verburgt 2022, Ruskey i Weston 2005, Venn 1866 i 1880, tygodnik Cricket 1909)
zdarzenia <- data.frame(
rok = c(1834, 1853, 1859, 1866, 1880, 1881, 1883, 1889, 1909, 1923),
opis = c("urodzony w Hull", "przyjęty do Gonville\nand Caius College", "święcenia kapłańskie", "„The Logic of Chance”",
"diagramy w „Philosophical\nMagazine”", "„Symbolic Logic”", "członek Royal Society;\nrezygnuje ze święceń",
"„The Principles of\nEmpirical Logic”", "maszyna do rzucania\npiłki krykietowej", "zmarł w Cambridge"),
rodzaj = c("życie", "stanowisko", "stanowisko", "praca", "praca", "praca", "nagroda", "praca", "życie", "życie"))
zdarzenia$y <- c(1.2, -1.1, 2.2, -2.3, 1.2, -1.1, 2.4, -2.4, 1.2, -1.1) # wysokość etykiet, żeby się nie nakładały
p_os <- ggplot(zdarzenia, aes(rok, 0)) +
geom_hline(yintercept = 0, colour = "grey60") +
geom_segment(aes(xend = rok, yend = y * 0.75), colour = "grey70") +
geom_point(aes(shape = rodzaj, fill = rodzaj), size = 3.5) +
geom_label(aes(y = y, label = paste0(rok, "\n", opis)), size = 3.1, lineheight = 0.9, linewidth = 0.2) +
scale_shape_manual(values = c("życie" = 21, "stanowisko" = 22, "praca" = 24, "nagroda" = 23), name = NULL) +
scale_fill_manual(values = c("życie" = oi[["szary"]], "stanowisko" = oi[["niebieski"]], "praca" = oi[["cynober"]],
"nagroda" = oi[["pomaranczowy"]]), name = NULL) +
scale_x_continuous(breaks = seq(1830, 1930, 10), limits = c(1826, 1932)) + scale_y_continuous(limits = c(-3.1, 3.1)) +
labs(title = "John Venn (1834–1923)", x = NULL, y = NULL) +
motyw + theme(axis.text.y = element_blank(), panel.grid.major.y = element_blank(), legend.position = "bottom")
# 2. Dane: ankieta 237 studentów statystyki w Adelaide (Venables i Ripley 2002)
data(survey, package = "MASS")
d <- na.omit(survey[, c("Sex", "Exer", "Smoke")])
nrow(d)
K <- d$Sex == "Female" # zdarzenie K: kobieta
C <- d$Exer == "Freq" # zdarzenie C: często ćwiczy
P <- d$Smoke != "Never" # zdarzenie P: pali (choćby okazjonalnie)
# Osiem obszarów diagramu dla trzech zbiorów (2^3) – jak w tabeli krzyżowej 2 × 2 × 2
obszary <- as.data.frame(table(K = K, C = C, P = P))
obszary$udzial <- round(obszary$Freq / nrow(d), 3)
obszary
# Prawdopodobieństwo sumy: wprost i z zasady włączeń i wyłączeń
n <- nrow(d)
pK <- mean(K); pC <- mean(C); pP <- mean(P)
pKC <- mean(K & C); pKP <- mean(K & P); pCP <- mean(C & P); pKCP <- mean(K & C & P)
round(c(P_K = pK, P_C = pC, P_P = pP, P_KC = pKC, P_KP = pKP, P_CP = pCP, P_KCP = pKCP), 3)
round(c(suma_bez_poprawek = pK + pC + pP,
wlaczenia_wylaczenia = pK + pC + pP - pKC - pKP - pCP + pKCP,
wprost = mean(K | C | P)), 3)
# Dwa zdarzenia: P(K ∪ C) = P(K) + P(C) − P(K ∩ C)
round(c(pK, pC, pKC, pK + pC - pKC, mean(K | C)), 3)
# Diagram: trzy koła, liczba osób w każdym obszarze
kolo <- function(x0, y0, r = 1, n = 200) data.frame(x = x0 + r * cos(seq(0, 2 * pi, length.out = n)),
y = y0 + r * sin(seq(0, 2 * pi, length.out = n)))
srodki <- data.frame(zbior = c("K – kobiety", "C – często ćwiczą", "P – palą"), x = c(-0.6, 0.6, 0), y = c(0.35, 0.35, -0.6))
kola <- do.call(rbind, lapply(1:3, function(i) cbind(zbior = srodki$zbior[i], kolo(srodki$x[i], srodki$y[i]))))
etykiety <- data.frame(
K = c(TRUE, FALSE, FALSE, TRUE, TRUE, FALSE, TRUE, FALSE), C = c(FALSE, TRUE, FALSE, TRUE, FALSE, TRUE, TRUE, FALSE),
P = c(FALSE, FALSE, TRUE, FALSE, TRUE, TRUE, TRUE, FALSE),
x = c(-1.1, 1.1, 0, 0, -0.62, 0.62, 0, 1.55), y = c(0.6, 0.6, -1.15, 0.85, -0.2, -0.2, 0.05, -1.45))
etykiety$liczba <- mapply(function(k, c, p) sum(K == k & C == c & P == p), etykiety$K, etykiety$C, etykiety$P)
p_venn <- ggplot() +
geom_polygon(data = kola, aes(x, y, group = zbior, fill = zbior, linetype = zbior), colour = "grey20", alpha = 0.18, linewidth = 0.8) +
geom_text(data = etykiety, aes(x, y, label = liczba), size = 5, fontface = "bold") +
annotate("text", x = 1.55, y = -1.25, label = "poza kołami", size = 3.4, colour = "grey30") +
annotate("text", x = c(-1.45, 1.45, 0), y = c(1.3, 1.3, -1.75), label = c("K", "C", "P"), size = 5.5, fontface = "bold") +
scale_fill_manual(values = c("K – kobiety" = oi[["cynober"]], "C – często ćwiczą" = oi[["niebieski"]],
"P – palą" = oi[["pomaranczowy"]]), name = NULL) +
scale_linetype_manual(values = c("K – kobiety" = "solid", "C – często ćwiczą" = "22", "P – palą" = "longdash"), name = NULL) +
coord_equal(xlim = c(-1.9, 1.95), ylim = c(-1.8, 1.45)) +
labs(title = paste0("A. Diagram Venna, n = ", n, " studentów"), x = NULL, y = NULL) +
motyw + theme(axis.text = element_blank(), panel.grid = element_blank(), legend.position = "bottom") +
guides(fill = guide_legend(ncol = 1), linetype = guide_legend(ncol = 1))
# Zasada włączeń i wyłączeń krok po kroku
kroki <- data.frame(
krok = factor(c("P(K) + P(C) + P(P)", "− P(K∩C) − P(K∩P) − P(C∩P)", "+ P(K∩C∩P)", "= P(K ∪ C ∪ P)"),
levels = rev(c("P(K) + P(C) + P(P)", "− P(K∩C) − P(K∩P) − P(C∩P)", "+ P(K∩C∩P)", "= P(K ∪ C ∪ P)"))),
start = c(0, pK + pC + pP, pK + pC + pP - pKC - pKP - pCP, 0),
koniec = c(pK + pC + pP, pK + pC + pP - pKC - pKP - pCP, pK + pC + pP - pKC - pKP - pCP + pKCP, mean(K | C | P)),
typ = c("dodajemy", "odejmujemy", "dodajemy", "wynik"))
p_suma <- ggplot(kroki, aes(y = krok)) +
geom_vline(xintercept = 1, linetype = "dashed", colour = "grey40") +
geom_segment(aes(x = start, xend = koniec, colour = typ), linewidth = 7) +
geom_text(aes(x = pmax(start, koniec) + 0.03, label = sprintf("%.3f", koniec)), hjust = 0, size = 3.8) +
annotate("text", x = 1.01, y = 4.45, label = "1 = cała próba", hjust = 0, size = 3.4, colour = "grey30") +
scale_colour_manual(values = c(dodajemy = oi[["niebieski"]], odejmujemy = oi[["cynober"]], wynik = "grey25"), name = NULL) +
scale_x_continuous(limits = c(0, 1.45), breaks = seq(0, 1.4, 0.2)) +
labs(title = "B. Suma trzech zdarzeń krok po kroku", x = "Prawdopodobieństwo (odsetek studentów)", y = NULL) +
motyw + theme(legend.position = "bottom")
p_metoda <- p_venn + p_suma + plot_layout(widths = c(1, 1.15))
p_os
p_metodaWynik w R
[1] 235
K C P Freq udzial
1 FALSE FALSE FALSE 42 0.179
2 TRUE FALSE FALSE 60 0.255
3 FALSE TRUE FALSE 47 0.200
4 TRUE TRUE FALSE 39 0.166
5 FALSE FALSE TRUE 10 0.043
6 TRUE FALSE TRUE 9 0.038
7 FALSE TRUE TRUE 18 0.077
8 TRUE TRUE TRUE 10 0.043
P_K P_C P_P P_KC P_KP P_CP P_KCP
0.502 0.485 0.200 0.209 0.081 0.119 0.043
suma_bez_poprawek wlaczenia_wylaczenia wprost
1.187 0.821 0.821
[1] 0.502 0.485 0.209 0.779 0.779Bibliografia oprogramowania
Wyniki pochodzą z uruchomienia pokazanego kodu w R 4.5.3 (dane – pakiet MASS; obliczenia – funkcje bazowe table(), mean(); rysunki – pakiety ggplot2 i patchwork). W pracy podaj wersje faktycznie użytych pakietów (sessionInfo()).
- R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
- MASS (wersja 7.3-65): Venables, W. N., & Ripley, B. D. (2002). Modern applied statistics with S (4th ed.). Springer. https://www.stats.ox.ac.uk/pub/MASS4/
- ggplot2 (wersja 4.0.2): Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis. Springer. https://ggplot2.tidyverse.org
- patchwork (wersja 1.3.2): Pedersen, T. L. (2025). patchwork: The composer of plots [R package]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.patchwork
Najczęstsze pytania
Kim był John Venn?
Angielskim logikiem i filozofem (1834–1923), przez niemal 70 lat związanym z Gonville and Caius College w Cambridge. Najpierw duchowny, potem wykładowca logiki, członek Royal Society od 1883 r. i autor trzech książek o logice, w tym The Logic of Chance (1866) o prawdopodobieństwie.
Czy John Venn wymyślił diagramy Venna?
Nie od zera. Podobne rysunki z kół istniały wcześniej, m.in. koła Eulera. Venn w 1880 r. je usystematyzował i uogólnił: w jego diagramie narysowane są wszystkie 2ⁿ kombinacji zbiorów. Nazwy „diagram Venna” – według słownika oksfordzkiego – pierwszy użył C. I. Lewis w 1918 r.
Czym diagram Venna różni się od diagramu Eulera?
Diagram Eulera rysuje tylko faktyczne relacje: koła zbiorów rozłącznych się nie stykają, a zbiór zawarty w innym leży w jego środku. Diagram Venna zawsze pokazuje wszystkie przecięcia, także puste, i dopiero na nich zaznacza się, co wiemy.
Co John Venn wniósł do rachunku prawdopodobieństwa?
W The Logic of Chance (1866) traktował prawdopodobieństwo jako zagadnienie logiki nauki i wiązał je z odsetkiem zdarzeń w długiej serii prób. Książka wprowadziła filozofię prawdopodobieństwa do Cambridge, gdzie pisali o niej potem m.in. J. M. Keynes i Frank Ramsey.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Prawdopodobieństwo i rozkłady – zadania
Dziesięć zadań jak na kolokwium: prawdopodobieństwo warunkowe, wartość oczekiwana, rozkład dwumianowy, Poissona i normalny, CTG – z rozwiązaniami krok po kroku.
Czytaj →PoradnikPytania wielokrotnego wyboru – kodowanie i liczenie
Eksport z Google Forms i LimeSurvey, zmienne 0/1, mianownik, % osób z przedziałem Wilsona i liczenie w R, Excelu, SPSS, jamovi i SZTOS.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Bevan, S. (2024, czerwiec). Cambridge engineers bring historic Venn bowling machine back to life. University of Cambridge. https://www.cam.ac.uk/stories/cambridge-venn-bowling-machine ● Otwarty dostęp
- Cricket: A Weekly Record of the Game. (1909, 10 czerwca). A new bowling machine. https://archive.acscricket.com/cricket/1909/184 ● Otwarty dostęp
- Ruskey, F., & Weston, M. (2005). Venn diagrams. The Electronic Journal of Combinatorics, Dynamic Survey DS5. https://doi.org/10.37236/26 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
- Venn, J. (1866). The logic of chance. Macmillan.
- Venn, J. (1880). On the diagrammatic and mechanical representation of propositions and reasonings. The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science, 10(59), 1–18. https://doi.org/10.1080/14786448008626877 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
- Verburgt, L. M. (2022). John Venn: A life in logic. University of Chicago Press. https://doi.org/10.7208/chicago/9780226815527.001.0001
Cytowania BibTeX
@misc{bevan2024venn, author={Bevan, Stephen}, title={{Cambridge engineers bring historic Venn bowling machine back to life}}, howpublished={University of Cambridge}, year={2024}, url={https://www.cam.ac.uk/stories/cambridge-venn-bowling-machine}}@misc{cricket1909bowling, author={{Cricket: A Weekly Record of the Game}}, title={{A new bowling machine}}, year={1909}, pages={484}, url={https://archive.acscricket.com/cricket/1909/184}}@article{ruskey2005venn, author={Ruskey, Frank and Weston, Mark}, title={{Venn diagrams}}, journal={The Electronic Journal of Combinatorics}, year={2005}, eid={DS5}, doi={10.37236/26}}@book{venn1866logic, author={Venn, John}, title={{The logic of chance}}, year={1866}, publisher={Macmillan}}@article{venn1880diagrammatic, author={Venn, John}, title={{On the diagrammatic and mechanical representation of propositions and reasonings}}, journal={The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science}, year={1880}, volume={10}, number={59}, pages={1--18}, doi={10.1080/14786448008626877}}@book{verburgt2022john, author={Verburgt, Lukas M.}, title={{John Venn: A life in logic}}, year={2022}, publisher={University of Chicago Press}, doi={10.7208/chicago/9780226815527.001.0001}}