Co to jest efekt kohorty?
Efekt kohorty to różnica między osobami urodzonymi w różnych latach, która wynika ze wspólnych doświadczeń pokolenia – edukacji, warunków życia, technologii – a nie z wieku. Model wiek–okres–kohorta (ang. age-period-cohort, APC) próbuje rozdzielić trzy źródła zmienności:
- wiek – zmiany związane z dojrzewaniem i starzeniem się;
- okres – wpływ momentu pomiaru, który działa na wszystkich naraz (np. pandemia, kryzys gospodarczy);
- kohorta – trwałe cechy rocznika urodzenia.
Problem identyfikowalności
Trzy zmienne są dokładnie współliniowe: kohorta = okres − wiek. Osoba urodzona w 1990 r. i badana w 2020 r. musi mieć 30 lat. Bell (2020) podkreśla, że z tego powodu liniowych składowych trzech efektów nie da się oszacować bez silnych założeń o przynajmniej jednym z nich. Dane są zgodne z całą „linią rozwiązań”, a próby „mechanicznego” rozwiązania problemu w rzeczywistości wprowadzają ukryte założenia. To skrajny przypadek współliniowości, którego nie usuwa żadna liczebność próby. Nieliniowe składowe – np. przyspieszenie zmian w określonym wieku – są natomiast identyfikowalne.
Co mylą poszczególne schematy
- Schemat przekrojowy – jeden okres, więc różnice wieku są zarazem różnicami kohort.
- Schemat podłużny z jedną kohortą – wiek rośnie razem z okresem, więc zmiana w czasie łączy starzenie się i wydarzenia historyczne.
- Badanie kohortowe w epidemiologii to coś innego: śledzenie grupy narażonej i nienarażonej, a nie porównywanie roczników.
Jak się z tym mierzyć
Fosse i Winship (2019) omawiają ograniczenia równości (np. ten sam efekt dwóch sąsiednich kohort), estymatory Moore’a–Penrose’a, modele wielopoziomowe, zastąpienie jednego wymiaru zmierzoną przyczyną oraz identyfikację częściową z przedziałami i analizą wrażliwości. Każde podejście opiera się na założeniu, które trzeba jawnie uzasadnić teorią. Bell (2020) zaleca analizować nieliniowości wokół efektów liniowych i otwarcie nazywać przyjęte założenia.
Jak opisać w pracy
Najczęstsze pytania
Czym efekt kohorty różni się od efektu okresu?
Efekt okresu działa na wszystkich w danym momencie, niezależnie od wieku, np. kryzys gospodarczy. Efekt kohorty dotyczy jednego rocznika i towarzyszy mu przez całe życie, np. wykształcenie zdobyte w danym systemie edukacji.
Czy model wielopoziomowy rozwiązuje problem identyfikowalności?
Nie. Model wielopoziomowy, podobnie jak inne metody, opiera się na założeniach – choćby co do tego, które efekty traktuje się jako losowe. Bell (2020) podkreśla, że mechaniczne rozwiązania nie działają, a założenia trzeba uzasadnić teorią.
Czy w pracy z jednym pomiarem mogę mówić o wpływie wieku?
Tylko ostrożnie. W schemacie przekrojowym różnice wieku są zarazem różnicami pokoleń. Opisz je jako różnice między grupami wiekowymi i wskaż w ograniczeniach, że mogą odzwierciedlać efekt kohorty.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Badanie podłużne w doktoracie
Liczba pomiarów i odstępy, moc w symulacji, rekrutacja z zapasem na odpadanie, kodowanie czasu oraz model mieszany i LGM w R z wzorem opisu.
Czytaj →PoradnikAnaliza kohortowa retencji klientów
Sklep z karmą, 30 kohort i 18 tys. transakcji: tabela kohortowa, mapa ciepła, krzywe z przedziałami i pułapki oceny programu lojalnościowego – pięć rysunków z kodem R.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Bell, A. (2020). Age period cohort analysis: A review of what we should and shouldn’t do. Annals of Human Biology, 47(2), 208–217. https://doi.org/10.1080/03014460.2019.1707872
- Fosse, E., & Winship, C. (2019). Analyzing age-period-cohort data: A review and critique. Annual Review of Sociology, 45(1), 467–492. https://doi.org/10.1146/annurev-soc-073018-022616 ● Otwarty dostęp
Cytowania BibTeX
@article{bell2020age, author={Bell, Andrew}, title={{Age period cohort analysis: A review of what we should and shouldn’t do}}, journal={Annals of Human Biology}, year={2020}, volume={47}, number={2}, pages={208--217}, doi={10.1080/03014460.2019.1707872}}@article{fosse2019analyzing, author={Fosse, Ethan and Winship, Christopher}, title={{Analyzing age-period-cohort data: A review and critique}}, journal={Annual Review of Sociology}, year={2019}, volume={45}, number={1}, pages={467--492}, doi={10.1146/annurev-soc-073018-022616}}