Słownik metodologiczny · Projekt badania

Badanie platformowe i koszykowe – protokół nadrzędny, rodzaje i pułapki

Badania platformowe, koszykowe i parasolowe sprawdzają wiele interwencji lub wiele podgrup w ramach jednego protokołu nadrzędnego. Pokazujemy różnice między nimi, dane o ich stosowaniu i opis do pracy.

Strona główna / Słownik / Badanie platformowe i koszykowe
W skrócie: Badanie platformowe ocenia wiele interwencji w jednym protokole nadrzędnym, w którym ramiona można zamykać i dodawać. Badanie koszykowe sprawdza jedną interwencję w kilku chorobach lub podgrupach o wspólnej cesze, a parasolowe – kilka interwencji w jednej chorobie.

Co to jest badanie platformowe i koszykowe?

Badania platformowe i koszykowe to odmiany badań prowadzonych według protokołu nadrzędnego (ang. master protocol). Woodcock i LaVange (2017) definiują go jako jeden protokół do badania jednej lub kilku interwencji w wielu chorobach albo jednej choroby z wieloma interwencjami. Zamiast osobnego badania dla każdego pytania prowadzi się kilka podbadań na wspólnej infrastrukturze: z tymi samymi kryteriami oceny, ośrodkami i systemem zbierania danych.

Trzy rodzaje protokołów nadrzędnych

  • Badanie koszykowe (basket trial): jedna interwencja w kilku chorobach lub podgrupach, które łączy wspólna cecha, np. ta sama mutacja nowotworu. Każdy „koszyk” to osobna podgrupa.
  • Badanie parasolowe (umbrella trial): jedna choroba, kilka interwencji przypisanych do podgrup wyróżnionych np. biomarkerem.
  • Badanie platformowe (platform trial): Saville i Berry (2016) opisują je jako badanie z jednym protokołem nadrzędnym, w którym jednocześnie ocenia się wiele interwencji. Ramiona można w trakcie usuwać z powodu daremności, ogłaszać wyższość jednej lub kilku interwencji albo dodawać nowe. W symulacjach autorów takie badania wymagały mniej pacjentów i krócej trwały niż tradycyjna strategia kolejnych badań z dwoma ramionami.

Jak często się je stosuje

Park i in. (2019) w przeglądzie systematycznym znaleźli 83 protokoły nadrzędne: 49 koszykowych, 18 parasolowych i 16 platformowych, prawie wszystkie w onkologii (76 z 83). Większość badań koszykowych była eksploracyjna (faza I/II) i bez randomizacji, a badania platformowe niemal zawsze były randomizowane. Wspólna grupa kontrolna dla kilku ramion jest jednym ze źródeł oszczędności w badaniach platformowych.

Jak opisać w pracy

Badanie prowadzono według protokołu nadrzędnego jako badanie platformowe z jedną wspólną grupą kontrolną. Nowe ramiona dołączano zgodnie z zasadami protokołu, a decyzje o zakończeniu ramion podejmowano po zaplanowanych analizach pośrednich, z kontrolą błędu I rodzaju dla każdego porównania z grupą kontrolną.

Na co uważać

  • Porównuj z równoczesną kontrolą. Gdy nowe ramię dołącza później, pacjenci z kontroli zebrani wcześniej mogą różnić się od obecnych.
  • Wiele ramion to wiele testów. Zaplanuj, czy i jak korygujesz wyniki (problem wielokrotnych porównań).
  • Analizy pośrednie wymagają reguł. Zasady zamykania ramion po analizie pośredniej i wydatkowanie alfa zapisz przed startem; decyzje zwykle podejmuje komitet monitorowania danych.
  • Mała liczba osób w koszyku daje nieprecyzyjne oszacowania dla pojedynczych podgrup.

Najczęstsze pytania

Czym badanie koszykowe różni się od parasolowego?

Koszykowe sprawdza jedną interwencję w kilku chorobach lub podgrupach o wspólnej cesze. Parasolowe dotyczy jednej choroby i kilku interwencji przypisanych do jej podgrup, np. według biomarkera.

Czy do badania platformowego można dodać nowe ramię?

Tak, jeśli przewiduje to protokół nadrzędny. Nowe ramię porównuje się zwykle z pacjentami z grupy kontrolnej zebranymi w tym samym okresie, a zasady dołączania opisuje się z góry.

Czy badania platformowe są tylko w onkologii?

Nie, choć w przeglądzie Park i in. (2019) większość protokołów nadrzędnych dotyczyła onkologii. Schemat sprawdza się wszędzie, gdzie trzeba porównać wiele interwencji lub podgrup.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Park, J. J. H., Siden, E., Zoratti, M. J., Dron, L., Harari, O., Singer, J., Lester, R. T., Thorlund, K., & Mills, E. J. (2019). Systematic review of basket trials, umbrella trials, and platform trials: A landscape analysis of master protocols. Trials, 20(1), Article 572. https://doi.org/10.1186/s13063-019-3664-1 ● Otwarty dostęp
  2. Saville, B. R., & Berry, S. M. (2016). Efficiencies of platform clinical trials: A vision of the future. Clinical Trials, 13(3), 358–366. https://doi.org/10.1177/1740774515626362
  3. Woodcock, J., & LaVange, L. M. (2017). Master protocols to study multiple therapies, multiple diseases, or both. New England Journal of Medicine, 377(1), 62–70. https://doi.org/10.1056/nejmra1510062 ● Otwarty dostęp

Cytowania BibTeX

@article{park2019systematic, author={Park, Jay J. H. and Siden, Ellie and Zoratti, Michael J. and Dron, Louis and Harari, Ofir and Singer, Joel and Lester, Richard T. and Thorlund, Kristian and Mills, Edward J.}, title={{Systematic review of basket trials, umbrella trials, and platform trials: A landscape analysis of master protocols}}, journal={Trials}, year={2019}, volume={20}, number={1}, eid={572}, doi={10.1186/s13063-019-3664-1}}
@article{saville2016efficiencies, author={Saville, Benjamin R. and Berry, Scott M.}, title={{Efficiencies of platform clinical trials: A vision of the future}}, journal={Clinical Trials}, year={2016}, volume={13}, number={3}, pages={358--366}, doi={10.1177/1740774515626362}}
@article{woodcock2017master, author={Woodcock, Janet and LaVange, Lisa M.}, title={{Master protocols to study multiple therapies, multiple diseases, or both}}, journal={New England Journal of Medicine}, year={2017}, volume={377}, number={1}, pages={62--70}, doi={10.1056/nejmra1510062}}
R