Słownik metodologiczny · Projekt badania

Badanie SMART – sekwencyjna, wielokrotna randomizacja i strategie adaptacyjne

W badaniu SMART uczestników losuje się więcej niż raz, zależnie od reakcji na pierwszy etap leczenia. Pokazujemy schemat, różnicę wobec schematów adaptacyjnych i naprzemiennych oraz opis do pracy.

Strona główna / Słownik / Badanie SMART
W skrócie: Badanie SMART to eksperyment, w którym uczestników losuje się kilka razy: na początku i w kolejnych punktach decyzyjnych, zwykle zależnie od odpowiedzi na pierwszy etap. Służy do porównywania całych sekwencji leczenia, czyli strategii adaptacyjnych, a nie pojedynczych interwencji.

Co to jest badanie SMART?

Badanie SMART (ang. sequential multiple assignment randomized trial, badanie z sekwencyjną, wielokrotną randomizacją) to eksperyment, w którym ta sama osoba może być losowo przydzielana kilka razy: na początku leczenia i w kolejnych punktach decyzyjnych, zwykle zależnie od tego, czy zareagowała na pierwszy etap. Murphy (2005) zaproponowała ten schemat do budowania strategii adaptacyjnych, w których rodzaj i intensywność interwencji zmienia się według bieżącej odpowiedzi danej osoby. Autorka podkreśla, że wcześniejsze leczenie może mieć opóźnione skutki, dlatego kolejnych etapów nie da się rzetelnie zaplanować na podstawie osobnych, jednoetapowych badań.

Jak wygląda schemat

  1. Pierwsza randomizacja: interwencja A albo B.
  2. Po ustalonym czasie ocena odpowiedzi według kryterium zapisanego w protokole (np. spadek objawów o połowę).
  3. Druga randomizacja osób, które nie zareagowały: zwiększenie intensywności, dodanie drugiej interwencji albo zmiana na inną. Osoby, które zareagowały, mogą kontynuować lub przejść na lżejszą wersję.

Almirall i in. (2014) nazywają typowe opcje drugiego etapu kontynuacją, wzmocnieniem, zmianą i redukcją intensywności. Wynikiem badania jest porównanie całych sekwencji („zacznij od A, a przy braku odpowiedzi dodaj C”), a nie pojedynczych interwencji.

SMART a inne schematy

SMART nie jest schematem adaptacyjnym w sensie zmiany zasad badania w trakcie, np. po analizie pośredniej. Tutaj wszystkie reguły – punkty decyzyjne, kryterium odpowiedzi i opcje losowania – ustala się z góry, a „adaptacyjna” jest interwencja dla konkretnej osoby. Różni się też od schematu naprzemiennego, w którym każdy uczestnik dostaje wszystkie warunki niezależnie od reakcji, i od badania platformowego, gdzie losuje się osoby do wielu konkurujących interwencji, ale zwykle tylko raz. Lei i in. (2012) porównują SMART z innymi schematami i pokazują analizę na danych z badania nad naltreksonem.

Jak opisać w pracy

Zastosowano schemat SMART z dwoma etapami. Uczestników losowo przydzielono do terapii indywidualnej albo grupowej. Po 8 tygodniach osoby bez odpowiedzi (redukcja objawów < 50%) losowano ponownie do wzmocnienia terapii albo dodania konsultacji farmakologicznej. Porównano cztery zagnieżdżone strategie adaptacyjne.

Na co uważać

  • Kryterium odpowiedzi ustal przed startem. Zmiana definicji odpowiedzi w trakcie badania zmienia porównywane strategie.
  • Planuj liczebność na główne pytanie. Porównanie strategii z drugiego etapu dotyczy tylko części próby, więc łatwo o zbyt małą moc testu.
  • Nie analizuj etapów osobno jak dwóch badań. Strategie dzielą uczestników, a osoby z odpowiedzią i bez niej mają różne prawdopodobieństwa przydziału, co trzeba uwzględnić w analizie.
  • Zgłaszaj przepływ uczestników przez oba etapy według CONSORT.

Najczęstsze pytania

Czy w badaniu SMART każdy uczestnik jest losowany dwa razy?

Nie zawsze. W wielu schematach ponownie losuje się tylko osoby bez odpowiedzi na pierwszy etap, a osoby z odpowiedzią kontynuują leczenie. Zasady drugiego losowania muszą być zapisane w protokole.

Czym strategia adaptacyjna różni się od schematu adaptacyjnego?

Strategia adaptacyjna to reguła dopasowania interwencji do odpowiedzi konkretnej osoby. Schemat adaptacyjny to badanie, którego zasady (np. liczba ramion, liczebność) zmieniają się na podstawie danych zebranych w trakcie.

Czy badanie SMART nadaje się do pracy magisterskiej?

Rzadko, bo wymaga dużej próby i długiego czasu obserwacji. W pracy dyplomowej można jednak zaplanować protokół SMART albo badanie pilotażowe sprawdzające wykonalność obu etapów.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Almirall, D., Nahum-Shani, I., Sherwood, N. E., & Murphy, S. A. (2014). Introduction to SMART designs for the development of adaptive interventions: With application to weight loss research. Translational Behavioral Medicine, 4(3), 260–274. https://doi.org/10.1007/s13142-014-0265-0 ● Otwarty dostęp
  2. Lei, H., Nahum-Shani, I., Lynch, K., Oslin, D., & Murphy, S. A. (2012). A “SMART” design for building individualized treatment sequences. Annual Review of Clinical Psychology, 8(1), 21–48. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-032511-143152 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  3. Murphy, S. A. (2005). An experimental design for the development of adaptive treatment strategies. Statistics in Medicine, 24(10), 1455–1481. https://doi.org/10.1002/sim.2022 ● Otwarty dostęp

Cytowania BibTeX

@article{almirall2014introduction, author={Almirall, Daniel and Nahum-Shani, Inbal and Sherwood, Nancy E. and Murphy, Susan A.}, title={{Introduction to SMART designs for the development of adaptive interventions: With application to weight loss research}}, journal={Translational Behavioral Medicine}, year={2014}, volume={4}, number={3}, pages={260--274}, doi={10.1007/s13142-014-0265-0}}
@article{lei2012smart, author={Lei, H. and Nahum-Shani, I. and Lynch, K. and Oslin, D. and Murphy, S. A.}, title={{A “SMART” design for building individualized treatment sequences}}, journal={Annual Review of Clinical Psychology}, year={2012}, volume={8}, number={1}, pages={21--48}, doi={10.1146/annurev-clinpsy-032511-143152}}
@article{murphy2005experimental, author={Murphy, S. A.}, title={{An experimental design for the development of adaptive treatment strategies}}, journal={Statistics in Medicine}, year={2005}, volume={24}, number={10}, pages={1455--1481}, doi={10.1002/sim.2022}}
R