Co to jest metoda biograficzna?
Metoda biograficzna (ang. biographical method, też: podejście biograficzne, badania biograficzne) to sposób badania procesów społecznych i rozwoju osobowości na podstawie dokumentów osobistych i opowieści o życiu: autobiografii, pamiętników, listów, a dziś najczęściej wywiadów narracyjnych. Bukowski (1974) opisuje ją jako metodę, która zdobyła uznane miejsce w socjologii humanistycznej i w dużej mierze została ugruntowana w Polsce.
Polska tradycja
Punktem wyjścia jest dzieło Williama I. Thomasa i Floriana Znanieckiego „The Polish peasant in Europe and America” (1918–1920), wydane po polsku jako pięciotomowy „Chłop polski w Europie i Ameryce” (Thomas i Znaniecki, 1976). Zawiera ono liczne listy, autobiografie i pamiętniki, a jeden tom stanowi pamiętnik imigranta. Tradycję tę rozwijali m.in. Józef Chałasiński i Jan Szczepański, na których prace powołuje się Bukowski (1974). W Polsce popularne były też konkursy na pamiętniki różnych grup społecznych.
Jak to wygląda w badaniu
- Dane: istniejące dokumenty osobiste albo opowieści zebrane przez badacza, np. w wywiadzie pogłębionym z narracyjną częścią otwierającą.
- Analiza: przebieg życia odczytuje się na tle procesów społecznych – migracji, zmiany ustroju, choroby, awansu. Do samej opowieści można zastosować analizę narracyjną; metoda biograficzna jest szerszym podejściem, obejmującym też dobór przypadków i źródeł.
- Zastosowania: socjologia, pedagogika, praca socjalna. Granosik (2019) omawia metodologiczne i etyczne problemy łączenia metody biograficznej opartej na wywiadzie narracyjnym z praktyką społeczno-pedagogiczną.
Jak opisać w pracy
Na co uważać
- Biografia to nie protokół faktów. Pamiętnik i wywiad pokazują, jak ktoś rozumie swoje życie dziś; uwzględnij, kiedy i dla kogo powstał dokument.
- Tożsamość łatwo odtworzyć. Szczegóły biografii wymagają starannej anonimizacji.
- Badacz współtworzy opowieść. Opisz swoją rolę (refleksyjność badacza). Gdy źródłem jest własne życie badacza, bliżej do autoetnografii; gdy jeden przypadek opisuje się wieloma źródłami – do studium przypadku.
Najczęstsze pytania
Czym metoda biograficzna różni się od analizy narracyjnej?
Metoda biograficzna to całe podejście: dobór osób i źródeł, zbieranie historii życia i ich interpretacja na tle procesów społecznych. Analiza narracyjna to jeden ze sposobów analizowania samych opowieści.
Jakie dokumenty wykorzystuje się w metodzie biograficznej?
Pamiętniki, listy, autobiografie, wspomnienia, czasem zdjęcia i dokumenty urzędowe. Obecnie najczęściej badacz sam zbiera opowieści w wywiadach narracyjnych.
Kto zapoczątkował metodę biograficzną w socjologii?
Za klasyczny punkt wyjścia uznaje się „Chłopa polskiego w Europie i Ameryce” Thomasa i Znanieckiego (1918–1920), oparty na listach i pamiętnikach. W Polsce rozwijali ją potem m.in. Chałasiński i Szczepański.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Wywiad pogłębiony w pracy dyplomowej
Scenariusz z dopytaniami, pilotaż, zgoda na nagranie, transkrypcja dosłowna a wygładzona, anonimizacja, przechowywanie danych i wzór opisu procedury.
Czytaj →PoradnikStudium przypadku w pracy magisterskiej
Typy według Yina i Stake’a, wybór i granice przypadku, macierz źródeł danych, uogólnianie analityczne i układ pracy – z fikcyjnym przykładem i wzorem opisu.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Bukowski, J. (1974). Biographical method in Polish sociology / Zur biographischen Methode in der polnischen Soziologie. Zeitschrift für Soziologie, 3(1), 18–30. https://doi.org/10.1515/zfsoz-1974-0102 ● Otwarty dostęp
- Granosik, M. (2019). Metoda biograficzna a emancypacyjna praktyka. Perspektywa społeczno-pedagogiczna. Przegląd Socjologii Jakościowej, 15(2), 118–130. https://doi.org/10.18778/1733-8069.15.2.07 ● Otwarty dostęp
- Thomas, W. I., & Znaniecki, F. (1976). Chłop polski w Europie i Ameryce (t. 1–5). Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
Cytowania BibTeX
@article{bukowski1974biographical, author={Bukowski, Jacek}, title={{Biographical method in Polish sociology / Zur biographischen Methode in der polnischen Soziologie}}, journal={Zeitschrift für Soziologie}, year={1974}, volume={3}, number={1}, pages={18--30}, doi={10.1515/zfsoz-1974-0102}}@article{granosik2019metoda, author={Granosik, Mariusz}, title={{Metoda biograficzna a emancypacyjna praktyka. Perspektywa społeczno-pedagogiczna}}, journal={Przegląd Socjologii Jakościowej}, year={2019}, volume={15}, number={2}, pages={118--130}, doi={10.18778/1733-8069.15.2.07}}@book{thomas1976chlop, author={Thomas, William Isaac and Znaniecki, Florian}, title={{Chłop polski w Europie i Ameryce (t. 1–5)}}, year={1976}, publisher={Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza}}