Słownik metodologiczny · Badania jakościowe

Metoda biograficzna – tradycja, dane i opis w pracy

Metoda biograficzna bada procesy społeczne przez historie życia: pamiętniki, listy i wywiady narracyjne. Pokazujemy jej polską tradycję, przebieg badania i gotowy opis do pracy.

Strona główna / Słownik / Metoda biograficzna
W skrócie: Metoda biograficzna (biographical method) to badanie procesów społecznych i rozwoju osobowości na podstawie dokumentów osobistych i opowieści o życiu – pamiętników, listów, autobiografii i wywiadów narracyjnych. Ma silną tradycję w polskiej socjologii, zapoczątkowaną przez Thomasa i Znanieckiego.

Co to jest metoda biograficzna?

Metoda biograficzna (ang. biographical method, też: podejście biograficzne, badania biograficzne) to sposób badania procesów społecznych i rozwoju osobowości na podstawie dokumentów osobistych i opowieści o życiu: autobiografii, pamiętników, listów, a dziś najczęściej wywiadów narracyjnych. Bukowski (1974) opisuje ją jako metodę, która zdobyła uznane miejsce w socjologii humanistycznej i w dużej mierze została ugruntowana w Polsce.

Polska tradycja

Punktem wyjścia jest dzieło Williama I. Thomasa i Floriana Znanieckiego „The Polish peasant in Europe and America” (1918–1920), wydane po polsku jako pięciotomowy „Chłop polski w Europie i Ameryce” (Thomas i Znaniecki, 1976). Zawiera ono liczne listy, autobiografie i pamiętniki, a jeden tom stanowi pamiętnik imigranta. Tradycję tę rozwijali m.in. Józef Chałasiński i Jan Szczepański, na których prace powołuje się Bukowski (1974). W Polsce popularne były też konkursy na pamiętniki różnych grup społecznych.

Jak to wygląda w badaniu

  • Dane: istniejące dokumenty osobiste albo opowieści zebrane przez badacza, np. w wywiadzie pogłębionym z narracyjną częścią otwierającą.
  • Analiza: przebieg życia odczytuje się na tle procesów społecznych – migracji, zmiany ustroju, choroby, awansu. Do samej opowieści można zastosować analizę narracyjną; metoda biograficzna jest szerszym podejściem, obejmującym też dobór przypadków i źródeł.
  • Zastosowania: socjologia, pedagogika, praca socjalna. Granosik (2019) omawia metodologiczne i etyczne problemy łączenia metody biograficznej opartej na wywiadzie narracyjnym z praktyką społeczno-pedagogiczną.

Jak opisać w pracy

W badaniu zastosowano metodę biograficzną. Przeprowadzono 8 wywiadów narracyjnych z osobami, które wróciły do Polski po co najmniej pięciu latach pracy za granicą. Każdą biografię analizowano jako całość, rekonstruując kolejne fazy życia i odnosząc je do sytuacji na rynku pracy i w rodzinie.

Na co uważać

  • Biografia to nie protokół faktów. Pamiętnik i wywiad pokazują, jak ktoś rozumie swoje życie dziś; uwzględnij, kiedy i dla kogo powstał dokument.
  • Tożsamość łatwo odtworzyć. Szczegóły biografii wymagają starannej anonimizacji.
  • Badacz współtworzy opowieść. Opisz swoją rolę (refleksyjność badacza). Gdy źródłem jest własne życie badacza, bliżej do autoetnografii; gdy jeden przypadek opisuje się wieloma źródłami – do studium przypadku.

Najczęstsze pytania

Czym metoda biograficzna różni się od analizy narracyjnej?

Metoda biograficzna to całe podejście: dobór osób i źródeł, zbieranie historii życia i ich interpretacja na tle procesów społecznych. Analiza narracyjna to jeden ze sposobów analizowania samych opowieści.

Jakie dokumenty wykorzystuje się w metodzie biograficznej?

Pamiętniki, listy, autobiografie, wspomnienia, czasem zdjęcia i dokumenty urzędowe. Obecnie najczęściej badacz sam zbiera opowieści w wywiadach narracyjnych.

Kto zapoczątkował metodę biograficzną w socjologii?

Za klasyczny punkt wyjścia uznaje się „Chłopa polskiego w Europie i Ameryce” Thomasa i Znanieckiego (1918–1920), oparty na listach i pamiętnikach. W Polsce rozwijali ją potem m.in. Chałasiński i Szczepański.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Bukowski, J. (1974). Biographical method in Polish sociology / Zur biographischen Methode in der polnischen Soziologie. Zeitschrift für Soziologie, 3(1), 18–30. https://doi.org/10.1515/zfsoz-1974-0102 ● Otwarty dostęp
  2. Granosik, M. (2019). Metoda biograficzna a emancypacyjna praktyka. Perspektywa społeczno-pedagogiczna. Przegląd Socjologii Jakościowej, 15(2), 118–130. https://doi.org/10.18778/1733-8069.15.2.07 ● Otwarty dostęp
  3. Thomas, W. I., & Znaniecki, F. (1976). Chłop polski w Europie i Ameryce (t. 1–5). Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Cytowania BibTeX

@article{bukowski1974biographical, author={Bukowski, Jacek}, title={{Biographical method in Polish sociology / Zur biographischen Methode in der polnischen Soziologie}}, journal={Zeitschrift für Soziologie}, year={1974}, volume={3}, number={1}, pages={18--30}, doi={10.1515/zfsoz-1974-0102}}
@article{granosik2019metoda, author={Granosik, Mariusz}, title={{Metoda biograficzna a emancypacyjna praktyka. Perspektywa społeczno-pedagogiczna}}, journal={Przegląd Socjologii Jakościowej}, year={2019}, volume={15}, number={2}, pages={118--130}, doi={10.18778/1733-8069.15.2.07}}
@book{thomas1976chlop, author={Thomas, William Isaac and Znaniecki, Florian}, title={{Chłop polski w Europie i Ameryce (t. 1–5)}}, year={1976}, publisher={Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza}}
R