Słownik metodologiczny · Publikowanie

Konflikt interesów w publikacji naukowej – co ujawnić i jak to zapisać

Konflikt interesów nie oznacza nieuczciwości, ale trzeba go ujawnić. Wyjaśniamy, czym jest według ICMJE, jakie powiązania się zgłasza, co mówią badania o sponsorowaniu i jak napisać oświadczenie.

Strona główna / Słownik / Konflikt interesów

Opracowanie merytoryczne: · Opublikowano:

W skrócie: Konflikt interesów to sytuacja, w której interes wtórny, np. finansowy, może wpływać na osąd o wynikach badania. Ujawnia się powiązania finansowe i niefinansowe, osobno podaje się finansowanie i rolę sponsora. W razie wątpliwości lepiej zgłosić.

Co to jest konflikt interesów?

Konflikt interesów (ang. conflict of interest, competing interests) to sytuacja, w której osąd dotyczący interesu pierwotnego, np. trafności badań albo dobra pacjentów, może ulec wpływowi interesu wtórnego, np. korzyści finansowej. Według International Committee of Medical Journal Editors (2026) konflikt postrzegany jest równie ważny jak rzeczywisty, bo tak samo podważa zaufanie do wyników. Ujawnienie powiązań nie jest przyznaniem się do winy. Pozwala czytelnikowi samodzielnie ocenić, czy mogły one wpłynąć na pracę.

Rodzaje powiązań

  • Finansowe: zatrudnienie, konsultacje, akcje, honoraria, patenty, płatne opinie biegłego. Najłatwiej je rozpoznać.
  • Niefinansowe: relacje osobiste, rywalizacja naukowa, silne przekonania. W psychologii przykładem jest autorka, która prowadzi płatne szkolenia z terapii i sama bada jej skuteczność.

Dlaczego to ma znaczenie

Lundh i in. (2017) zebrali 75 prac porównujących badania leków i wyrobów medycznych sponsorowane przez producenta z badaniami finansowanymi inaczej. Badania sponsorowane częściej miały korzystne wyniki skuteczności (RR = 1.27, 95% CI [1.17, 1.37]) i korzystne wnioski (RR = 1.34, 95% CI [1.19, 1.51]). Standardowa ocena ryzyka błędu systematycznego tej różnicy nie wyjaśniała. Dlatego obok ujawnienia pomagają rejestracja badania i prerejestracja planu analizy, które utrudniają też chowanie niewygodnych wyników do szuflady.

Co i gdzie ujawnić

  • Wszystkie relacje, które mogą wywołać stronniczość lub sprawiać takie wrażenie. Czasopisma ICMJE używają do tego formularza ICMJE Disclosure Form.
  • Osobno źródła finansowania i rolę sponsora w projekcie, analizie, pisaniu i decyzji o publikacji.
  • Recenzenci też zgłaszają konflikty. COPE radzi odmówić recenzji m.in. osobie z tej samej instytucji co autor albo niedawnemu bliskiemu współpracownikowi (COPE Council, 2017), co dotyczy także recenzji podwójnie ślepej.

Jak opisać w pracy

A.K. prowadzi odpłatne szkolenia z metody ocenianej w badaniu. Pozostali autorzy deklarują brak konfliktu interesów. Badanie sfinansowano z grantu [nazwa i numer]; instytucja finansująca nie miała wpływu na projekt badania, analizę i interpretację danych ani na decyzję o publikacji.

Na co uważać

  • W razie wątpliwości ujawnij. Celowe pominięcie wymaganych informacji ICMJE uznaje za naruszenie rzetelności.
  • Finansowanie to nie to samo co konflikt. Oświadczenie o finansowaniu obejmuje tylko bezpośrednie wsparcie tej pracy.
  • Szczegóły formalne sprawdź w zasadach czasopisma i uczelni; to hasło nie jest poradą prawną.

O raportowaniu sponsorów i rejestracji w badaniach klinicznych piszemy we wpisie Statystyka w publikacji medycznej. Jeśli badanie wymaga zgody komisji, opisz ją osobno – zobacz hasło zgoda komisji bioetycznej.

Najczęstsze pytania

Czy konflikt interesów dyskwalifikuje artykuł?

Nie. Czasopisma oczekują ujawnienia, a nie braku powiązań. Problemem jest zatajenie albo sytuacja, w której sponsor ograniczał dostęp do danych lub decyzję o publikacji.

Czy grant z uczelni trzeba wpisać jako konflikt interesów?

Grant podaje się w oświadczeniu o finansowaniu. Jako konflikt zgłasza się go wtedy, gdy finansujący ma interes w konkretnym wyniku badania.

Jak napisać, że nie ma konfliktu interesów?

Wystarczy zdanie: „Autorzy deklarują brak konfliktu interesów”. Najpierw jednak przejrzyj z każdym współautorem jego powiązania finansowe i niefinansowe.

Powiązane hasła

Recenzja podwójnie ślepaRejestracja badania klinicznegoPrerejestracja badańEfekt szufladyZgoda komisji bioetycznej

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Poradnik

Plan analiz do wniosku grantowego

Hipotezy przypisane do modeli, symulacja mocy przy randomizacji klas, braki danych, analiza wrażliwości δ, tabela ryzyk i wzór tekstu do metodyki.

Czytaj →Poradnik

Statystyka w publikacji medycznej

STROBE, CONSORT 2025, STARD i TRIPOD+AI, sekcja Statistical analysis (PL/EN), Tabela 1 z SMD, regresja logistyczna, ROC, kalibracja i walidacja.

Czytaj →Poradnik

Jak wybrać czasopismo i rozpoznać drapieżne

Kryteria dopasowania, kolejność zgłoszeń w symulacji, sygnały ostrzegawcze, Think. Check. Submit., DOAJ i COPE oraz wzory e-maili do redakcji.

Czytaj →

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. COPE Council. (2017). Ethical guidelines for peer reviewers (Version 2). Committee on Publication Ethics. https://publicationethics.org/guidance/guideline/ethical-guidelines-peer-reviewers ● Otwarty dostęp
  2. International Committee of Medical Journal Editors. (2026). Recommendations for the conduct, reporting, editing, and publication of scholarly work in medical journals (updated January 2026). ICMJE. https://www.icmje.org/recommendations/ ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  3. Lundh, A., Lexchin, J., Mintzes, B., Schroll, J. B., & Bero, L. (2017). Industry sponsorship and research outcome. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2017(2), Article MR000033. https://doi.org/10.1002/14651858.mr000033.pub3 ● Otwarty dostęp

Cytowania BibTeX

@misc{cope2017ethical, author={{COPE Council}}, title={{Ethical guidelines for peer reviewers (Version 2)}}, year={2017}, publisher={Committee on Publication Ethics}, url={https://publicationethics.org/guidance/guideline/ethical-guidelines-peer-reviewers}}
@misc{icmje2026recommendations, author={{International Committee of Medical Journal Editors}}, title={{Recommendations for the conduct, reporting, editing, and publication of scholarly work in medical journals (updated January 2026)}}, howpublished={ICMJE}, year={2026}, publisher={International Committee of Medical Journal Editors}, url={https://www.icmje.org/recommendations/}}
@article{lundh2017industry, author={Lundh, Andreas and Lexchin, Joel and Mintzes, Barbara and Schroll, Jeppe B. and Bero, Lisa}, title={{Industry sponsorship and research outcome}}, journal={Cochrane Database of Systematic Reviews}, year={2017}, volume={2017}, number={2}, eid={MR000033}, doi={10.1002/14651858.mr000033.pub3}}
R