Słownik metodologiczny · Ludzie statystyki

Donald W. Fiske (1916–2003) – kim był i co wniósł do statystyki

Donald Fiske napisał z Donaldem Campbellem jeden z najczęściej cytowanych artykułów psychologii – o macierzy MTMM – a potem namawiał studentów, by porzucili jego własne skale. Przedstawiamy jego drogę, oś czasu i sprawdzenie w R, czy pięć czynników osobowości powtarza się w dwóch połowach prawdziwej próby.

Strona główna / Słownik / Donald W. Fiske
W skrócie: Donald W. Fiske (1916–2003) – amerykański psycholog osobowości i metodolog z Uniwersytetu Chicagowskiego, współautor – z Donaldem Campbellem – macierzy wielu cech i wielu metod (MTMM) z 1959 r., badacz spójności ocen osobowości z różnych źródeł i krytyk traktowania samoopisu jako trafnej miary cech.

Kim był Donald Fiske?

Donald W. Fiske (1916–2003) był amerykańskim psychologiem osobowości i metodologiem, współautorem – z Donaldem Campbellem – macierzy wielu cech i wielu metod (MTMM). Urodził się w Lincoln w New Hampshire, a dorastał w Medford w Massachusetts. Na Harvardzie ukończył filozofię (1937) i psychologię (1939), uczył na Harvardzie i w Wellesley College, a w 1942 r. wstąpił do sekcji psychologii lotniczej marynarki wojennej USA, którą od 1946 r. kierował (Association for Psychological Science, 2003; University of Chicago Chronicle, 2003).

Doktorat z psychologii uzyskał w 1948 r. na Uniwersytecie Michigan, gdzie pracował jako instruktor. W tym samym roku przeszedł na Uniwersytet Chicagowski i został tam do końca kariery; w latach 1982–1985 kierował katedrą psychologii. Był prezesem Society for Multivariate Experimental Psychology (1968) i Midwestern Psychological Association. Zmarł 6 kwietnia 2003 r. w wieku 86 lat (Cacioppo i in., 2003; University of Chicago Chronicle, 2003).

Najważniejsze pomysły

  • Macierz MTMM (1959). Campbell i Fiske (1959) zaproponowali, by trafność oceniać, mierząc kilka cech kilkoma metodami i porównując korelacje: tej samej cechy różnymi metodami (trafność zbieżna) z korelacjami różnych cech (trafność różnicowa). Według Johna Cacioppo to najczęściej cytowany artykuł w historii Psychological Bulletin – około 1993 r. miał ponad 2000 cytowań, dwa razy więcej niż jakikolwiek inny (University of Chicago Chronicle, 2003).
  • Oceny z różnych źródeł (1949). Jeszcze przed MTMM Fiske (1949) badał, czy struktura czynnikowa ocen osobowości jest spójna, gdy oceny pochodzą z różnych źródeł. Pytanie, czy wynik zależy od tego, kto i jak mierzy, przewija się przez całą jego pracę.
  • Krytyka pomiaru osobowości. W książce Measuring the Concepts of Personality (Fiske, 1971) i późniejszych pracach przestrzegał przed traktowaniem samoopisu jako trafnej miary opisywanych cech i zalecał konkretne, obserwowalne wskaźniki, np. zachowania niewerbalne (University of Chicago Chronicle, 2003).
  • Badania interakcji i metateoria. Ze Starkeyem Duncanem badał rozmowę twarzą w twarz (1977, 1985); doszli do wniosku, że liczby i czasy trwania zachowań nie dają się zinterpretować bez ich sekwencji. Z Richardem Shwederem zredagował tom Metatheory in Social Science (1986) po konferencji z udziałem m.in. Campbella, Meehla i Cronbacha (Cacioppo i in., 2003).

Ciekawostka

Patrick Shrout, jeden z jego doktorantów, wspominał, że latami nie potrafił mówić do promotora po imieniu. Dla studentów był „Mr. Fiske”, a na licznych notatkach z uwagami, które zostawiał na ich biurkach, podpisywał się inicjałami „DWF”. Był człowiekiem formalnym, ale – jak pisze Shrout – ta formalność była przemyślana: w dniu obrony doktoratu Shrout znalazł na biurku notatkę z gratulacjami i kilkoma drobnymi poprawkami, podpisaną po raz pierwszy „Don” (Cacioppo i in., 2003).

Ten sam promotor w drugiej połowie kariery namawiał studentów, by porzucili skale i miary, nad którymi on sam i jego powojenne pokolenie pracowali przez dwie dekady. Shrout zauważa, że nie ma ani jednego inwentarza czy współczynnika nazwanego nazwiskiem Fiske’a, choć mógłby je stworzyć; w księdze jubileuszowej na swoje 75. urodziny Fiske nazwał siebie sceptykiem, a nie pesymistą (Cacioppo i in., 2003).

Przykład: czy pięć czynników powtarza się w drugiej połowie próby?

Pytanie Fiske’a z 1949 r. – czy struktura czynnikowa się powtarza – zadajemy w prostszej wersji: mamy jedno źródło (samoopis), więc dzielimy próbę losowo na dwie połowy i sprawdzamy, czy eksploracyjna analiza czynnikowa daje w obu to samo. To ilustracja, nie odtworzenie jego badania.

Dane pochodzą z pakietu R qgraph (data(big5, package = "qgraph")): według pliku pomocy to odpowiedzi 500 studentów pierwszego roku psychologii na 240 pozycji holenderskiego przekładu kwestionariusza NEO-PI-R (Dolan i in., 2009 r.), po 48 pozycji na każdą z pięciu domen: neurotyczność (N), ekstrawersję (E), otwartość (O), ugodowość (A) i sumienność (C). Pierwsze wartości własne macierzy korelacji wynoszą 20.59, 12.00, 11.69, 8.78 i 6.33, a szósta – 5.36.

W każdej połowie (po 250 osób, set.seed(1949)) wyodrębniliśmy pięć czynników metodą minres z rotacją varimax i przypisaliśmy je domenom. Zgodność czynników mierzymy współczynnikiem kongruencji Tuckera – kosinusem kąta między wektorami ładunków 240 pozycji. Dla odpowiadających sobie czynników wynosi on .94 (N), .87 (E), .74 (O), .86 (A) i .91 (C); największa zgodność czynników różnych domen to .41 (otwartość z pierwszej połowy i ekstrawersja z drugiej).

Na poziomie pojedynczych pozycji obraz jest mniej czysty. Najwyższy ładunek na czynniku własnej domeny miało średnio 65.8% pozycji w pierwszej połowie i 55.8% w drugiej – od 77.1% i 79.2% dla neurotyczności do 43.8% dla ekstrawersji w obu połowach. Struktura pięciu czynników powtarza się więc wyraźnie, ale wiele pozycji ładuje też inne czynniki.

Na rysunku

Oś czasu od 1916 do 2003: 1916 urodził się w Lincoln w New Hampshire; 1937 Harvard – filozofia (1937) i psychologia (1939); 1942 sekcja psychologii lotniczej marynarki wojennej USA; 1948 doktorat w Michigan i Uniwersytet Chicagowski; 1949 artykuł o czynnikach ocen osobowości z różnych źródeł; 1959 macierz MTMM z Campbellem; 1968 prezes Society for Multivariate Experimental Psychology; 1971 Measuring the Concepts of Personality; 1977 Face-to-Face Interactions z Duncanem; 1982 kierownik katedry (1982–1985); 1986 Metatheory in Social Science ze Shwederem; 2003 zmarł 6 kwietnia. Rodzaj zdarzenia oznacza kształt i kolor znacznika: koło – życie, kwadrat – praca, romb – publikacja, trójkąt – wyróżnienie
Rysunek 1. Oś czasu: Donald W. Fiske (1916–2003). Lata według wspomnień pośmiertnych (Association for Psychological Science, 2003; Cacioppo i in., 2003; University of Chicago Chronicle, 2003) oraz dat publikacji. Rysunek: R, pakiet ggplot2.

Co widać. Wojenną pracę w psychologii lotniczej, a potem ponad pół wieku związku z Uniwersytetem Chicagowskim, z pracami o pomiarze osobowości (1949, 1959, 1971) i o interakcji (1977, 1985).

Na co uważać. Rok urodzenia (1916) podaje katalog Library of Congress; wspomnienia z 2003 r. podają wiek w chwili śmierci (86 lat).

Podpis do pracy:

Rysunek 1. Najważniejsze daty z życia i pracy Donalda W. Fiske’a (1916–2003). Uwaga. Kształt znacznika oznacza rodzaj zdarzenia (życie, praca, publikacja, wyróżnienie).
Dwa panele. A: macierz 5 na 5 współczynników kongruencji Tuckera między czynnikami N, E, O, A, C z pierwszej i drugiej połowy próby; na przekątnej, pogrubione i w ciemnoniebieskich polach: .94, .87, .74, .86, .91; poza przekątną wartości od −.29 do .41, w jasnych polach (niebieskich dla dodatnich, pomarańczowych dla ujemnych). B: słupki odsetka pozycji z najwyższym ładunkiem na czynniku własnej domeny, niebieskie dla połowy 1 i żółte dla połowy 2: N 77 i 79, E 44 i 44, O 71 i 46, A 60 i 40, C 77 i 71
Rysunek 2. Zgodność pięcioczynnikowych rozwiązań w dwóch losowych połowach próby (po 250 osób): współczynniki kongruencji Tuckera (A) i odsetek pozycji z najwyższym ładunkiem na czynniku własnej domeny (B). Dane: 240 pozycji NEO-PI-R, pakiet qgraph. Obliczenia i rysunek: R, pakiety psych, ggplot2 i patchwork (set.seed(1949)).

Co widać. Na przekątnej panelu A są wartości wyraźnie wyższe niż poza nią: każdy czynnik z jednej połowy ma swój odpowiednik w drugiej. Panel B pokazuje, że neurotyczność i sumienność są najczystsze, a pozycje ekstrawersji często ładują inne czynniki.

Na co uważać. Wynik zależy od podziału próby, liczby czynników i rotacji; inna wartość ziarna da nieco inne liczby. Dwie połowy jednej próby z jednym źródłem danych to słabszy test niż porównanie różnych źródeł, o które pytał Fiske.

Podpis do pracy:

Rysunek 2. Zgodność rozwiązań pięcioczynnikowych 240 pozycji NEO-PI-R w dwóch losowych połowach próby (n = 250 i n = 250): współczynniki kongruencji Tuckera (A) i odsetek pozycji z najwyższym ładunkiem na czynniku własnej domeny (B). Uwaga. Metoda minres, rotacja varimax.

Gdzie spotkasz Fiske’a w swojej pracy

  • Walidacja skali. Gdy wykazujesz trafność narzędzia, kryteria Campbella i Fiske’a każą porównać korelacje tej samej cechy różnymi metodami z korelacjami różnych cech; pełny przykład z modelami CFA zawiera poradnik Macierz MTMM: wiele cech i wiele metod.
  • Wspólna wariancja metody. Jeśli wszystkie zmienne mierzysz jednym kwestionariuszem, część korelacji może wynikać z metody, nie z cech (zob. wspólna wariancja metody).
  • Replikacja struktury czynnikowej. Zanim uznasz wynik analizy czynnikowej za stały, sprawdź go w drugiej próbie albo w drugiej połowie danych – jak w przykładzie powyżej.

Spory, mity i trudne strony

  • Krytyk własnych narzędzi. Późne prace Fiske’a o pomiarze osobowości – podważające wartość samoopisu – według Starkeya Duncana nie były popularne, ale skłoniły badaczy do ponownego przemyślenia praktyki badawczej (Cacioppo i in., 2003).
  • „Najczęściej cytowany artykuł”. To ocena Johna Cacioppo z 2003 r., oparta na liczbie cytowań sprzed około dekady; nowszych porównań cytowane źródła nie podają (University of Chicago Chronicle, 2003).
  • Fiske a pięć czynników osobowości. Cytowane tu wspomnienia nie przypisują mu autorstwa modelu pięcioczynnikowego; podkreślają raczej, że nie zostawił żadnego narzędzia nazwanego swoim nazwiskiem (Cacioppo i in., 2003).
Przykład reprodukowalny

Zgodność struktury czynnikowej w R

Kod liczy wartości własne macierzy korelacji 240 pozycji NEO-PI-R, dzieli próbę losowo na dwie połowy, w każdej wyodrębnia pięć czynników, przypisuje je domenom, liczy odsetek pozycji na „swoim” czynniku i współczynniki kongruencji Tuckera oraz rysuje rysunek 2. Drugi przepis rysuje oś czasu (rysunek 1). Rysunki na stronie powstały z tych samych obiektów p1 i p2, którym podmieniono tylko motyw na motyw serwisu; dane, geometrie i skale są identyczne. Ziarno: set.seed(1949).

1. Pięć czynników w dwóch połowach próby: rysunek 2

Dane wejściowe: data(big5, package = "qgraph") – 500 studentów pierwszego roku psychologii, 240 pozycji holenderskiego przekładu NEO-PI-R (Dolan i in., 2009 r.).

Co odczytać: wartości własne; odsetek pozycji z najwyższym ładunkiem na czynniku własnej domeny w obu połowach; macierz kongruencji Tuckera i jej przekątną.

Kod R rysunku 2
# Czy struktura czynnikowa się powtarza? Pięć czynników w 240 pozycjach NEO-PI-R w dwóch połowach próby
suppressPackageStartupMessages({library(psych); library(ggplot2); library(patchwork)})
kol <- c("połowa 1" = "#0072B2", "połowa 2" = "#E69F00")   # Okabe–Ito
motyw <- theme_minimal(base_size = 13) +
  theme(panel.grid.minor = element_blank(), plot.title = element_text(face = "bold"), legend.position = "bottom")

data(big5, package = "qgraph")   # 500 studentów, 240 pozycji (skala 1–5), nazwy: litera domeny + numer
dim(big5)
domena <- factor(substr(colnames(big5), 1, 1), levels = c("N", "E", "O", "A", "C"))
table(domena)

# 1. Wartości własne macierzy korelacji całej próby: ile czynników?
round(eigen(cor(big5), only.values = TRUE)$values[1:8], 2)

# 2. Losowy podział na dwie połowy i osobna analiza czynnikowa (minres, 5 czynników, varimax) w każdej
set.seed(1949)
idx <- sample(nrow(big5), nrow(big5) / 2)
polowy <- list("połowa 1" = big5[idx, ], "połowa 2" = big5[-idx, ])
ladunki <- lapply(polowy, function(d) unclass(fa(d, nfactors = 5, fm = "minres", rotate = "varimax")$loadings))

# 3. Który czynnik odpowiada której domenie? Przypisanie jeden do jednego (spośród 120 permutacji),
#    przy którym pozycje domen mają łącznie najwyższe średnie |ładunki| na „swoich” czynnikach
permutacje <- function(v) if (length(v) == 1) list(v) else
  do.call(c, lapply(seq_along(v), function(i) lapply(permutacje(v[-i]), function(r) c(v[i], r))))
dopasuj <- function(L) {
  sr <- sapply(levels(domena), function(d) colMeans(abs(L[domena == d, ])))   # czynniki × domeny
  wynik <- sapply(permutacje(1:5), function(k) sum(sr[cbind(k, 1:5)]))
  kolejnosc <- permutacje(1:5)[[which.max(wynik)]]
  L <- L[, kolejnosc]; colnames(L) <- levels(domena)
  znak <- sign(colSums(L * (outer(as.character(domena), colnames(L), "=="))))   # dodatni kierunek domeny
  sweep(L, 2, znak, "*")
}
ladunki <- lapply(ladunki, dopasuj)

# 4. Odsetek pozycji, których najwyższy |ładunek| leży na czynniku ich własnej domeny
trafione <- sapply(ladunki, function(L) {
  najw <- colnames(L)[apply(abs(L), 1, which.max)]
  tapply(najw == as.character(domena), domena, mean) * 100
})
round(trafione, 1)
round(colMeans(trafione), 1)

# 5. Współczynnik zgodności (kongruencji) Tuckera między czynnikami z obu połów
kongr <- factor.congruence(ladunki[[1]], ladunki[[2]])
round(kongr, 2)
round(diag(kongr), 2)

# Rysunek: A – macierz kongruencji; B – odsetek pozycji na „swoim” czynniku
dk <- expand.grid(p1 = rownames(kongr), p2 = colnames(kongr))
dk$phi <- as.vector(kongr)
dk$p1 <- factor(dk$p1, levels = rev(levels(domena)))
pA <- ggplot(dk, aes(p2, p1, fill = phi)) +
  geom_tile(colour = "white", linewidth = 0.8) +
  geom_text(aes(label = sub("^(-?)0\\.", "\\1.", sprintf("%.2f", phi)), fontface = ifelse(abs(phi) > 0.8, "bold", "plain")),
            size = 4) +
  scale_fill_gradient2(low = "#D55E00", mid = "white", high = "#0072B2", limits = c(-1, 1), name = "Kongruencja") +
  coord_equal() +
  labs(title = "A. Zgodność czynników: połowa 1 × połowa 2", x = "Czynnik w połowie 2", y = "Czynnik w połowie 1") + motyw +
  theme(panel.grid = element_blank())
dt <- data.frame(domena = factor(rep(rownames(trafione), 2), levels = levels(domena)),
                 polowa = rep(colnames(trafione), each = nrow(trafione)), proc = as.vector(trafione))
pB <- ggplot(dt, aes(domena, proc, fill = polowa)) +
  geom_col(position = position_dodge(width = 0.75), width = 0.7, colour = "black", linewidth = 0.2) +
  geom_text(aes(label = sprintf("%.0f", proc)), position = position_dodge(width = 0.75), vjust = -0.4, size = 3.4) +
  scale_fill_manual(values = kol, name = NULL) +
  scale_y_continuous(limits = c(0, 105), breaks = seq(0, 100, 25)) +
  labs(title = "B. Pozycje na czynniku swojej domeny", x = "Domena (N, E, O, A, C)", y = "Odsetek pozycji (%)") + motyw
p2 <- pA + pB + plot_layout(widths = c(1, 1.1))
p2
Wynik w R
[1] 500 240
domena
 N  E  O  A  C 
48 48 48 48 48 
[1] 20.59 12.00 11.69  8.78  6.33  5.36  4.24  3.86
  połowa 1 połowa 2
N     77.1     79.2
E     43.8     43.8
O     70.8     45.8
A     60.4     39.6
C     77.1     70.8
połowa 1 połowa 2 
    65.8     55.8 
      N     E     O     A     C
N  0.94 -0.29 -0.19  0.04 -0.26
E -0.27  0.87  0.20 -0.15  0.10
O  0.04  0.41  0.74 -0.07  0.09
A  0.05  0.29 -0.16  0.86  0.12
C -0.24  0.03 -0.02  0.16  0.91
   N    E    O    A    C 
0.94 0.87 0.74 0.86 0.91 

2. Oś czasu: rysunek 1

Dane wejściowe: zdarzenia z latami według cytowanych źródeł, wpisane ręcznie.

Co odczytać: nic – kod tylko rysuje oś czasu.

Kod R rysunku 1
# Oś czasu: Donald W. Fiske (1916–2003) – lata według cytowanych źródeł
library(ggplot2)
zdarzenia <- data.frame(
  rok = c(1916, 1937, 1942, 1948, 1949, 1959, 1968, 1971, 1977, 1982, 1986, 2003),
  opis = c("urodził się w Lincoln\n(New Hampshire)", "Harvard: filozofia (1937),\npsychologia (1939)", "psychologia lotnicza\nmarynarki wojennej USA",
           "doktorat w Michigan;\nUniwersytet Chicagowski", "czynniki ocen osobowości\nz różnych źródeł", "macierz MTMM\n(z Campbellem)",
           "prezes Society for\nMultivariate Exp. Psych.", "Measuring the Concepts\nof Personality",
           "Face-to-Face Interactions\n(z Duncanem)", "kierownik katedry\n(1982–1985)", "Metatheory in Social\nScience (ze Shwederem)", "zmarł\n6 kwietnia"),
  rodzaj = c("życie", "praca", "praca", "praca", "publikacja", "publikacja", "wyróżnienie", "publikacja", "publikacja",
             "praca", "publikacja", "życie"),
  poziom = c(0.5, -0.5, 1.3, -1.5, 0.5, -0.5, 1.3, -1.5, 0.5, -0.5, 1.3, -1.5),   # wysokość etykiety
  wyrownanie = c(0.2, 0.5, 0.5, 0.6, 0.1, 0.5, 0.5, 0.5, 0.5, 0.5, 0.5, 0.8))
zdarzenia$etykieta <- paste0(zdarzenia$rok, "\n", zdarzenia$opis)
ksztalty <- c("życie" = 21, "praca" = 22, "publikacja" = 23, "wyróżnienie" = 24)
kolory <- c("życie" = "grey40", "praca" = "#0072B2", "publikacja" = "#D55E00", "wyróżnienie" = "#009E73")   # Okabe–Ito
p1 <- ggplot(zdarzenia, aes(rok, 0)) +
  geom_hline(yintercept = 0, colour = "grey60", linewidth = 0.8) +
  geom_segment(aes(xend = rok, y = 0, yend = poziom), colour = "grey70") +
  geom_point(aes(shape = rodzaj, fill = rodzaj), size = 3.8, colour = "black") +
  geom_text(aes(y = poziom + 0.06 * sign(poziom), label = etykieta, vjust = ifelse(poziom > 0, 0, 1), hjust = wyrownanie),
            size = 3.1, lineheight = 0.88) +
  scale_shape_manual(values = ksztalty, name = NULL) +
  scale_fill_manual(values = kolory, name = NULL) +
  scale_x_continuous(limits = c(1910, 2009), breaks = seq(1920, 2000, by = 10)) +
  scale_y_continuous(limits = c(-2.4, 2.2)) +
  labs(x = NULL, y = NULL) +
  theme_minimal(base_size = 13) +
  theme(axis.text.y = element_blank(), panel.grid = element_blank(), axis.text.x = element_text(colour = "grey30"),
        legend.position = "bottom")
p1

Bibliografia oprogramowania

Wyniki pochodzą z uruchomienia pokazanego kodu w R 4.5.3 (analiza czynnikowa – fa(), kongruencja – factor.congruence() z pakietu psych; wartości własne – eigen() z pakietu base; dane – pakiet qgraph; rysunki – pakiety ggplot2 i patchwork). W pracy podaj wersje faktycznie użytych pakietów (sessionInfo()).

  1. R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
  2. psych (wersja 2.6.5): Revelle, W. (2026). psych: Procedures for psychological, psychometric, and personality research (R package version 2.6.5) [Computer software]. Northwestern University. https://CRAN.R-project.org/package=psych
  3. qgraph (wersja 1.9.8): Epskamp, S., Cramer, A. O. J., Waldorp, L. J., Schmittmann, V. D., & Borsboom, D. (2012). qgraph: Network visualizations of relationships in psychometric data. Journal of Statistical Software, 48(4), 1–18. https://doi.org/10.18637/jss.v048.i04
  4. ggplot2 (wersja 4.0.2): Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis. Springer. https://ggplot2.tidyverse.org
  5. patchwork (wersja 1.3.2): Pedersen, T. L. (2025). patchwork: The composer of plots [R package]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.patchwork

Najczęstsze pytania

Kim był Donald Fiske?

Amerykańskim psychologiem osobowości i metodologiem (1916–2003). Studiował na Harvardzie, w czasie wojny pracował w psychologii lotniczej marynarki wojennej USA, doktorat uzyskał w Michigan (1948) i od 1948 r. do końca kariery pracował na Uniwersytecie Chicagowskim, gdzie w latach 1982–1985 kierował katedrą psychologii.

Co to jest macierz MTMM Campbella i Fiske’a?

Macierz korelacji kilku cech mierzonych kilkoma metodami, zaproponowana w 1959 r. Trafność zbieżną pokazują wysokie korelacje tej samej cechy mierzonej różnymi metodami, a różnicową – niższe korelacje różnych cech. Według J. Cacioppo to najczęściej cytowany artykuł w historii Psychological Bulletin.

Czy Donald Fiske stworzył Wielką Piątkę?

Cytowane wspomnienia nie przypisują mu tego modelu. W 1949 r. opublikował pracę o spójności struktury czynnikowej ocen osobowości z różnych źródeł, a jego uczeń Patrick Shrout podkreśla, że Fiske nie zostawił żadnego kwestionariusza ani współczynnika nazwanego swoim nazwiskiem.

Co Fiske sądził o kwestionariuszach samoopisowych?

Przestrzegał przed traktowaniem samoopisu jako trafnej miary cech, które opisuje, i zalecał konkretne, obserwowalne wskaźniki, np. zachowania niewerbalne. W późnej karierze zachęcał studentów, by szukali nowych podejść zamiast skal, nad którymi sam pracował.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Association for Psychological Science. (2003). Donald W. Fiske. APS Observer. https://www.psychologicalscience.org/observer/donald-w-fiske ● Otwarty dostęp
  2. Cacioppo, J. T., Duncan, S., Shweder, R. A., & Shrout, P. E. (2003). In appreciation: Donald Fiske. APS Observer. https://www.psychologicalscience.org/observer/in-appreciation-donald-fiske ● Otwarty dostęp
  3. Campbell, D. T., & Fiske, D. W. (1959). Convergent and discriminant validation by the multitrait-multimethod matrix. Psychological Bulletin, 56(2), 81–105. https://doi.org/10.1037/h0046016 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  4. Fiske, D. W. (1949). Consistency of the factorial structures of personality ratings from different sources. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 44(3), 329–344. https://doi.org/10.1037/h0057198
  5. Fiske, D. W. (1971). Measuring the concepts of personality. Aldine.
  6. University of Chicago Chronicle. (2003). Fiske, 86, created ways to measure human characteristics. https://chronicle.uchicago.edu/030515/fiske.shtml ● Otwarty dostęp

Cytowania BibTeX

@misc{associationforpsychologicalscience2003fiske, author={{Association for Psychological Science}}, title={{Donald W. Fiske}}, howpublished={APS Observer}, year={2003}, publisher={Association for Psychological Science}, url={https://www.psychologicalscience.org/observer/donald-w-fiske}}
@misc{cacioppo2003appreciation, author={Cacioppo, John T. and Duncan, Starkey and Shweder, Richard A. and Shrout, Patrick E.}, title={{In appreciation: Donald Fiske}}, howpublished={APS Observer}, year={2003}, publisher={Association for Psychological Science}, url={https://www.psychologicalscience.org/observer/in-appreciation-donald-fiske}}
@article{campbell1959convergent, author={Campbell, Donald T. and Fiske, Donald W.}, title={{Convergent and discriminant validation by the multitrait-multimethod matrix}}, journal={Psychological Bulletin}, year={1959}, volume={56}, number={2}, pages={81--105}, doi={10.1037/h0046016}}
@article{fiske1949consistency, author={Fiske, Donald W.}, title={{Consistency of the factorial structures of personality ratings from different sources}}, journal={The Journal of Abnormal and Social Psychology}, year={1949}, volume={44}, number={3}, pages={329--344}, doi={10.1037/h0057198}}
@book{fiske1971measuring, author={Fiske, Donald W.}, title={{Measuring the concepts of personality}}, year={1971}, publisher={Aldine}, url={https://lccn.loc.gov/76131042}}
@misc{universityofchicagochronicle2003fiske, author={{University of Chicago Chronicle}}, title={{Fiske, 86, created ways to measure human characteristics}}, howpublished={University of Chicago Chronicle}, year={2003}, volume={22}, number={16}, publisher={University of Chicago}, url={https://chronicle.uchicago.edu/030515/fiske.shtml}}
R