Słownik metodologiczny · Projekt badania

Charakterystyki żądania – gdy uczestnik odgaduje hipotezę

Charakterystyki żądania to wskazówki, z których uczestnik odczytuje, czego oczekuje badacz. Wyjaśniamy, czym różnią się od efektu oczekiwań badacza i aprobaty społecznej, co o nich wiadomo i jak je ograniczyć w procedurze.

Strona główna / Słownik / Charakterystyki żądania
W skrócie: Charakterystyki żądania to wskazówki w sytuacji badawczej, z których uczestnik odgaduje cel badania i dostosowuje do niego zachowanie. Zagrażają trafności wewnętrznej. Ogranicza je ukrycie hipotezy, schemat międzygrupowy, standaryzacja procedury i rozmowa po badaniu.

Co to są charakterystyki żądania?

Charakterystyki żądania (ang. demand characteristics) to wskazówki w sytuacji badawczej, z których uczestnik odczytuje, czego oczekuje badacz: treść instrukcji, kolejność zadań, wygląd laboratorium, zachowanie badacza czy informacje od wcześniejszych uczestników. Pojęcie wprowadził Orne (1962). Podkreślał, że udział w eksperymencie to szczególna forma interakcji społecznej, na którą uczestnik się zgodził. To, jakie wskazówki zostaną dostrzeżone, zależy od wyrobienia, inteligencji i wcześniejszych doświadczeń osoby badanej.

Czym różnią się od pokrewnych efektów

W efekcie oczekiwań badacza źródłem błędu jest badacz, który nieświadomie wpływa na wynik. Przy charakterystykach żądania źródłem jest uczestnik: odgaduje hipotezę i dopasowuje do niej zachowanie. Efekt Hawthorne wynika z samej świadomości bycia badanym, a aprobata społeczna – z chęci wypadnięcia dobrze, niezależnie od hipotezy. Uczestnik może chcieć pomóc badaczowi i potwierdzić hipotezę (tzw. efekt dobrego uczestnika) albo, rzadziej, celowo ją podważyć. Wszystkie te zjawiska zagrażają trafności wewnętrznej.

Co o nich wiadomo

Nichols i Maner (2008) poprosili współpracownika, by przed badaniem zdradził 100 uczestnikom rzekomą hipotezę. Uczestnicy częściej odpowiadali zgodnie z nią, ale zależało to od ich stosunku do eksperymentu i badacza. Poza laboratorium dowodów jest niewiele: McCambridge i in. (2012) znaleźli tylko 7 badań, z niejednolitą definicją pojęcia i słabymi schematami. Już Orne (1962) uważał, że to, kiedy charakterystyki żądania naprawdę kierują zachowaniem, trzeba ustalać empirycznie, osobno dla różnych sytuacji i grup osób.

Jak je ograniczać

  • Ukryj hipotezę: neutralna nazwa badania, pozycje wypełniające, porównanie warunków między grupami zamiast u tych samych osób.
  • Standaryzuj procedurę: instrukcja z nagrania, badacz nieznający warunku (zaślepienie).
  • Mierz zachowanie, a nie tylko deklaracje.
  • Po badaniu zapytaj, czego ono według uczestnika dotyczyło. Orne (1962) uważał wywiad poeksperymentalny za podstawowy sposób ustalenia, jakie wskazówki dostrzeżono. Rozmowę przeprowadź przed debriefingiem.

Jak opisać w pracy

Aby ograniczyć charakterystyki żądania, badanie przedstawiono jako „badanie uwagi”, warunki porównywano między grupami, a instrukcję odtwarzano z nagrania. Po zakończeniu zadania pytano uczestników, czego ich zdaniem dotyczyło badanie. Osoby, które trafnie opisały hipotezę, pominięto w analizie odporności.

Najczęstsze pytania

Czy charakterystyki żądania zawsze zawyżają efekt?

Nie zawsze. Uczestnicy często zachowują się zgodnie z odgadniętą hipotezą, ale część reaguje przekornie albo chce po prostu wypaść dobrze. W badaniu Nicholsa i Manera (2008) skłonność do potwierdzania hipotezy zależała od stosunku do eksperymentu i badacza.

Czy wystarczy zapytać uczestników, czy odgadli hipotezę?

To pomaga, ale nie daje pewności. Nichols i Maner (2008) zauważyli, że pytania o podejrzenia słabo wykrywały, co uczestnicy wiedzieli. Zadawaj pytania otwarte przed ujawnieniem celu badania i traktuj wynik jako jedną z wielu wskazówek.

Czy charakterystyki żądania dotyczą też ankiet?

Tak. Tytuł ankiety, opis celu w zaproszeniu i kolejność pytań podpowiadają, czego szuka badacz. Neutralny tytuł, ogólny opis celu i pozycje wypełniające zmniejszają ten wpływ.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. McCambridge, J., de Bruin, M., & Witton, J. (2012). The effects of demand characteristics on research participant behaviours in non-laboratory settings: A systematic review. PLoS ONE, 7(6), Article e39116. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0039116 ● Otwarty dostęp
  2. Nichols, A. L., & Maner, J. K. (2008). The good-subject effect: Investigating participant demand characteristics. The Journal of General Psychology, 135(2), 151–166. https://doi.org/10.3200/genp.135.2.151-166
  3. Orne, M. T. (1962). On the social psychology of the psychological experiment: With particular reference to demand characteristics and their implications. American Psychologist, 17(11), 776–783. https://doi.org/10.1037/h0043424

Cytowania BibTeX

@article{mccambridge2012effects, author={McCambridge, Jim and de Bruin, Marijn and Witton, John}, title={{The effects of demand characteristics on research participant behaviours in non-laboratory settings: A systematic review}}, journal={PLoS ONE}, year={2012}, volume={7}, number={6}, eid={e39116}, doi={10.1371/journal.pone.0039116}}
@article{nichols2008good, author={Nichols, Austin Lee and Maner, Jon K.}, title={{The good-subject effect: Investigating participant demand characteristics}}, journal={The Journal of General Psychology}, year={2008}, volume={135}, number={2}, pages={151--166}, doi={10.3200/genp.135.2.151-166}}
@article{orne1962social, author={Orne, Martin T.}, title={{On the social psychology of the psychological experiment: With particular reference to demand characteristics and their implications}}, journal={American Psychologist}, year={1962}, volume={17}, number={11}, pages={776--783}, doi={10.1037/h0043424}}
R