Co to jest badanie case-crossover?
Badanie case-crossover (ang. case-crossover design, czasem „badanie przypadek–przejście”) to wariant badania kliniczno-kontrolnego, w którym są tylko przypadki, a każdy z nich jest swoją własną kontrolą. Ekspozycję tuż przed zdarzeniem porównuje się z ekspozycją tej samej osoby w okresach kontrolnych, np. w tym samym dniu tygodnia przez kilka wcześniejszych tygodni. Maclure (1991) zaproponował ten plan do badania krótkotrwałych ekspozycji, które przejściowo zmieniają ryzyko rzadkiego, nagle pojawiającego się zdarzenia; w danych pilotażowych dotyczył on początku zawału serca.
Kiedy się sprawdza
Maclure i Mittleman (2000) w przeglądzie pierwszej dekady takich badań piszą, że plan najlepiej pasuje, gdy:
- ekspozycja jest przerywana (raz jest, raz jej nie ma), np. wysiłek, alkohol, dzień ze smogiem;
- jej wpływ na ryzyko jest natychmiastowy i przejściowy;
- zdarzenie zaczyna się nagle, np. wypadek, zawał, napad astmy.
Okresy kontrolne pochodzą od tych samych osób, więc stałe cechy – geny, płeć, wykształcenie, osobowość – nie mogą działać jako zmienne zakłócające. Według Maclure’a (1991) samodobór przypadków usuwa też ryzyko błędu przy doborze kontroli i zwiększa efektywność. Dane analizuje się jak dobrane zestawy: estymatorem Mantela–Haenszela (CMH) lub warunkową regresją logistyczną ze stratyfikacją na osoby.
Case-crossover a schemat naprzemienny
Nazwa przypomina schemat naprzemienny, ale to badanie obserwacyjne i retrospektywne: nikt nie losuje kolejności warunków, a analizuje się tylko osoby, u których zdarzenie wystąpiło.
Jak opisać w pracy
Na co uważać
- Trend w czasie. Jeśli ekspozycja z tygodnia na tydzień rośnie, porównanie okresu ryzyka z wcześniejszymi okresami zawyży efekt; pomaga dobór okresów kontrolnych przed i po zdarzeniu.
- Pamięć. Okres tuż przed zdarzeniem pamięta się lepiej niż okresy kontrolne.
- Ekspozycje stałe się nie nadają. Bez zmienności w obrębie osoby nie ma czego porównywać; wtedy wybierz plan z kontrolami z kohorty.
Najczęstsze pytania
Czy w badaniu case-crossover potrzebna jest grupa kontrolna?
Nie. Kontrolami są okresy z życia tych samych osób, np. ten sam dzień tygodnia tydzień wcześniej. Analizuje się tylko osoby, u których wystąpiło zdarzenie.
Jakie ekspozycje można badać planem case-crossover?
Przejściowe i zmienne w czasie, których wpływ na ryzyko jest szybki i krótki, np. wysiłek, alkohol czy zanieczyszczenie powietrza. Stałe cechy, jak płeć czy wykształcenie, nie dają porównania w obrębie osoby.
Czym case-crossover różni się od schematu naprzemiennego?
Schemat naprzemienny to eksperyment z losowaną kolejnością warunków u wszystkich uczestników. Case-crossover jest obserwacyjny, retrospektywny i obejmuje tylko osoby, u których zdarzenie już wystąpiło.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Maclure, M. (1991). The case-crossover design: A method for studying transient effects on the risk of acute events. American Journal of Epidemiology, 133(2), 144–153. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.aje.a115853
- Maclure, M., & Mittleman, M. A. (2000). Should we use a case-crossover design? Annual Review of Public Health, 21(1), 193–221. https://doi.org/10.1146/annurev.publhealth.21.1.193
Cytowania BibTeX
@article{maclure1991case, author={Maclure, Malcolm}, title={{The case-crossover design: A method for studying transient effects on the risk of acute events}}, journal={American Journal of Epidemiology}, year={1991}, volume={133}, number={2}, pages={144--153}, doi={10.1093/oxfordjournals.aje.a115853}}@article{maclure2000should, author={Maclure, Malcolm and Mittleman, Murray A.}, title={{Should we use a case-crossover design?}}, journal={Annual Review of Public Health}, year={2000}, volume={21}, number={1}, pages={193--221}, doi={10.1146/annurev.publhealth.21.1.193}}