Słownik metodologiczny · Projekt badania

Badanie case-crossover – jak badać krótkotrwałe ekspozycje i nagłe zdarzenia?

W badaniu case-crossover każdy przypadek jest swoją kontrolą: ekspozycję tuż przed zdarzeniem porównuje się z wcześniejszymi okresami tej samej osoby. Pokazujemy, kiedy plan się sprawdza, jak go analizować i na co uważać.

Strona główna / Słownik / Badanie case-crossover
W skrócie: Badanie case-crossover to plan obserwacyjny z samymi przypadkami: ekspozycję w krótkim okresie tuż przed zdarzeniem porównuje się z ekspozycją tej samej osoby w okresach kontrolnych. Nadaje się do przejściowych ekspozycji i nagłych zdarzeń, a stałe cechy osób kontroluje z definicji.

Co to jest badanie case-crossover?

Badanie case-crossover (ang. case-crossover design, czasem „badanie przypadek–przejście”) to wariant badania kliniczno-kontrolnego, w którym są tylko przypadki, a każdy z nich jest swoją własną kontrolą. Ekspozycję tuż przed zdarzeniem porównuje się z ekspozycją tej samej osoby w okresach kontrolnych, np. w tym samym dniu tygodnia przez kilka wcześniejszych tygodni. Maclure (1991) zaproponował ten plan do badania krótkotrwałych ekspozycji, które przejściowo zmieniają ryzyko rzadkiego, nagle pojawiającego się zdarzenia; w danych pilotażowych dotyczył on początku zawału serca.

Kiedy się sprawdza

Maclure i Mittleman (2000) w przeglądzie pierwszej dekady takich badań piszą, że plan najlepiej pasuje, gdy:

  • ekspozycja jest przerywana (raz jest, raz jej nie ma), np. wysiłek, alkohol, dzień ze smogiem;
  • jej wpływ na ryzyko jest natychmiastowy i przejściowy;
  • zdarzenie zaczyna się nagle, np. wypadek, zawał, napad astmy.

Okresy kontrolne pochodzą od tych samych osób, więc stałe cechy – geny, płeć, wykształcenie, osobowość – nie mogą działać jako zmienne zakłócające. Według Maclure’a (1991) samodobór przypadków usuwa też ryzyko błędu przy doborze kontroli i zwiększa efektywność. Dane analizuje się jak dobrane zestawy: estymatorem Mantela–Haenszela (CMH) lub warunkową regresją logistyczną ze stratyfikacją na osoby.

Case-crossover a schemat naprzemienny

Nazwa przypomina schemat naprzemienny, ale to badanie obserwacyjne i retrospektywne: nikt nie losuje kolejności warunków, a analizuje się tylko osoby, u których zdarzenie wystąpiło.

Jak opisać w pracy

Zastosowano plan case-crossover z doborem okresów kontrolnych w ramach osoby. Dla każdego z 312 przypadków urazu porównano ekspozycję w ciągu 2 godzin przed urazem (okres ryzyka) z ekspozycją w tych samych godzinach w 4 wcześniejszych tygodniach, w ten sam dzień tygodnia. Iloraz szans oszacowano warunkową regresją logistyczną ze stratyfikacją na osoby.

Na co uważać

  • Trend w czasie. Jeśli ekspozycja z tygodnia na tydzień rośnie, porównanie okresu ryzyka z wcześniejszymi okresami zawyży efekt; pomaga dobór okresów kontrolnych przed i po zdarzeniu.
  • Pamięć. Okres tuż przed zdarzeniem pamięta się lepiej niż okresy kontrolne.
  • Ekspozycje stałe się nie nadają. Bez zmienności w obrębie osoby nie ma czego porównywać; wtedy wybierz plan z kontrolami z kohorty.

Najczęstsze pytania

Czy w badaniu case-crossover potrzebna jest grupa kontrolna?

Nie. Kontrolami są okresy z życia tych samych osób, np. ten sam dzień tygodnia tydzień wcześniej. Analizuje się tylko osoby, u których wystąpiło zdarzenie.

Jakie ekspozycje można badać planem case-crossover?

Przejściowe i zmienne w czasie, których wpływ na ryzyko jest szybki i krótki, np. wysiłek, alkohol czy zanieczyszczenie powietrza. Stałe cechy, jak płeć czy wykształcenie, nie dają porównania w obrębie osoby.

Czym case-crossover różni się od schematu naprzemiennego?

Schemat naprzemienny to eksperyment z losowaną kolejnością warunków u wszystkich uczestników. Case-crossover jest obserwacyjny, retrospektywny i obejmuje tylko osoby, u których zdarzenie już wystąpiło.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Maclure, M. (1991). The case-crossover design: A method for studying transient effects on the risk of acute events. American Journal of Epidemiology, 133(2), 144–153. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.aje.a115853
  2. Maclure, M., & Mittleman, M. A. (2000). Should we use a case-crossover design? Annual Review of Public Health, 21(1), 193–221. https://doi.org/10.1146/annurev.publhealth.21.1.193

Cytowania BibTeX

@article{maclure1991case, author={Maclure, Malcolm}, title={{The case-crossover design: A method for studying transient effects on the risk of acute events}}, journal={American Journal of Epidemiology}, year={1991}, volume={133}, number={2}, pages={144--153}, doi={10.1093/oxfordjournals.aje.a115853}}
@article{maclure2000should, author={Maclure, Malcolm and Mittleman, Murray A.}, title={{Should we use a case-crossover design?}}, journal={Annual Review of Public Health}, year={2000}, volume={21}, number={1}, pages={193--221}, doi={10.1146/annurev.publhealth.21.1.193}}
R