Słownik metodologiczny · Ludzie statystyki

Walter A. Shewhart (1891–1967) – twórca karty kontrolnej

Walter A. Shewhart, fizyk z Western Electric i Bell Labs, zaproponował w 1924 r. kartę kontrolną i odróżnił zmienność przypadkową od zmienności z przyczyn, które da się znaleźć. Przedstawiamy jego drogę, cykl PDSA i kartę X̄–R na danych pierścieni tłokowych w R.

Strona główna / Słownik / Walter A. Shewhart
W skrócie: Walter A. Shewhart (1891–1967) – amerykański fizyk z Western Electric i Bell Telephone Laboratories, który w memorandum z 16 maja 1924 r. zaproponował kartę kontrolną. Odróżnił zmienność z przyczyn przypadkowych od zmienności z przyczyn wyznaczalnych i dał podstawy statystycznemu sterowaniu procesem; jego imię nosi też cykl PDSA.

Kim był Walter A. Shewhart?

Walter Andrew Shewhart (1891–1967) był amerykańskim fizykiem, który w przemyśle telefonicznym stworzył kartę kontrolną i podstawy statystycznego sterowania procesem. Urodził się w New Canton w stanie Illinois, studiował na University of Illinois, a w 1917 r. obronił doktorat z fizyki na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley (Best i Neuhauser, 2006). W 1918 r. przeszedł do Western Electric, by poprawiać jakość sprzętu telefonicznego. Od 1925 r. do emerytury w 1956 r. pracował w Bell Telephone Laboratories.

W zakładach Hawthorne poznał W. Edwardsa Deminga, który stał się później najgłośniejszym propagatorem jego metod (Best i Neuhauser, 2006).

Najważniejsze pomysły

  • Dwa rodzaje zmienności. Żadne dwa egzemplarze produktu nie są identyczne, więc jakość zawsze się waha (Shewhart, 1930). Shewhart odróżnił zmienność z przyczyn przypadkowych, wpisaną w proces, od zmienności z przyczyn wyznaczalnych, które można znaleźć i usunąć. Dziś mówi się o przyczynach wspólnych i specjalnych (Best i Neuhauser, 2006).
  • Karta kontrolna (1924). W memorandum z 16 maja 1924 r. zaproponował przełożonym wykres kolejnych pomiarów z granicami, w których powinny mieścić się wyniki stabilnego procesu. Proces, w którym zostały już tylko przyczyny przypadkowe, nazwał procesem pod kontrolą; dalsze „poprawianie” go przestaje być opłacalne (Shewhart, 1930). Zaproponował karty średnich, rozstępów, odsetków i liczby wad (Best i Neuhauser, 2006).
  • Dwie książki. Monografia „Economic Control of Quality of Manufactured Product” (Shewhart, 1931) i cztery wykłady z Departamentu Rolnictwa USA, wydane z redakcyjną pomocą Deminga (Shewhart, 1939).
  • Cykl uczenia się. Cykl Shewharta (planuj – wykonaj – zbadaj – działaj, PDSA) łączy zarządzanie z analizą danych. Deming nazywał go cyklem Shewharta, ale przyjęła się nazwa „cykl Deminga” (Best i Neuhauser, 2006).

Pomysły Shewharta szybko dotarły do Europy. Egon S. Pearson odwiedził Bell Telephone Laboratories w 1931 r., a w 1932 r. Shewhart wykładał w Londynie; od tych kontaktów zaczęło się zaangażowanie Pearsona w kontrolę jakości w brytyjskim przemyśle (Moore, 1981). Jak statystyka jakości wyglądała po wojnie w brytyjskim browarze, opisujemy w haśle o Stelli Cunliffe.

Ciekawostka

Karta kontrolna i jedno z najsłynniejszych badań psychologii pracy narodziły się w tej samej fabryce i w tym samym roku: w zakładach Western Electric w Hawthorne od listopada 1924 r. badano wpływ oświetlenia na wydajność. Z nich wziął nazwę efekt Hawthorne. Best i Neuhauser (2006) zauważają, że mimo wspólnego miejsca i czasu obie linie pracy prawie nie czerpały od siebie pomysłów.

Jest też ironia: karty, które zdobyły uznanie na świecie, nie zmieniły pracy w samym Hawthorne. Best i Neuhauser (2006), powołując się na historię Western Electric, przytaczają relację, według której w 1941 r. można było przejść przez te zakłady i nie zobaczyć ani jednej karty kontrolnej.

Przykład: karta X̄–R w dwóch fazach

Zbiór pistonrings z pakietu qcc to – według pliku pomocy – wewnętrzne średnice pierścieni tłokowych z procesu kucia, zaczerpnięte z podręcznika Montgomery’ego z 1991 r.: 25 próbek po 5 pierścieni w fazie I (budowa karty na procesie uznanym za stabilny) i 15 kolejnych próbek w fazie II (monitorowanie). To nie są dane Shewharta, ale pokazują jego pomysł w klasycznej postaci.

Z fazy I średnia średnich wynosi 74.0012 mm, a średni rozstęp w próbce 0.0228 mm. Granice karty X̄ to 73.9880–74.0143 mm, a karty R 0–0.0481 mm. Kluczowe jest to, skąd się biorą: z zmienności wewnątrz próbek (rozstęp przeliczony na odchylenie standardowe daje 0.00979 mm), a nie ze zmienności wszystkich pomiarów razem. W fazie I obie miary są bliskie (0.01007 mm dla wszystkich pomiarów); gdy proces się przesuwa, ta druga rośnie i rozszerzałaby granice właśnie wtedy, gdy powinny alarmować.

W fazie II karta R nie daje sygnału (średni rozstęp 0.0245 mm), ale karta średnich tak: próbki 37, 38 i 39 leżą nad górną granicą, a 12 z 15 średnich jest powyżej linii centralnej. Pakiet qcc dodatkowo oznacza próbkę 40 jako koniec serii 7 punktów po jednej stronie linii. Rozrzut w próbkach się nie zmienił, przesunęło się położenie procesu – to przyczyna wyznaczalna, której trzeba poszukać.

Na rysunku

Pozioma oś czasu od 1885 do 1972 z dziewięcioma zdarzeniami: 1891 urodził się w New Canton w Illinois; 1917 doktorat z fizyki w Berkeley; 1918 Western Electric; 1924 notatka z 16 maja proponująca kartę kontrolną; 1924 badania oświetlenia w zakładach Hawthorne; 1931 książka Economic Control of Quality; 1939 wykłady w Departamencie Rolnictwa wydane z pomocą Deminga; 1956 emerytura, w Bell Labs od 1925; 1967 zmarł. Rodzaj zdarzenia oznaczają kształt i kolor znacznika: koło – życie, kwadrat – praca, romb – publikacja, trójkąt – kontekst
Rysunek 1. Oś czasu: Walter A. Shewhart, 1891–1967. Lata według Besta i Neuhausera (2006) oraz katalogowych opisów książek Shewharta (1931, 1939). Rysunek: R, pakiet ggplot2.

Co widać. Karta kontrolna powstała sześć lat po wejściu Shewharta do przemysłu, a książki – siedem i piętnaście lat po notatce z 1924 r. Trójkąt z 1924 r. to badania oświetlenia w tych samych zakładach.

Na co uważać. Oś pokazuje tylko zdarzenia z datami w cytowanych źródłach; nie ma na niej np. lat nauczania ani pracy doradczej, o której źródła piszą bez dat.

Podpis do pracy:

Rysunek 1. Najważniejsze daty z życia i pracy Waltera A. Shewharta, 1891–1967. Uwaga. Kształt znacznika oznacza rodzaj zdarzenia (życie, praca, publikacja, kontekst).
Dwa panele jeden nad drugim, oś pozioma: numer próbki od 1 do 40, próbki 26–40 na szarym tle (faza II). A: karta średnich średnicy pierścieni z linią centralną 74.0012 mm i przerywanymi granicami 73.9880 i 74.0143 mm; w fazie I (niebieskie koła) wszystkie średnie mieszczą się w granicach, w fazie II (pomarańczowe trójkąty) średnie rosną, a próbki 37, 38 i 39 leżą nad górną granicą i są oznaczone krzyżykami. B: karta rozstępów z linią centralną 0.0228 mm i granicami 0 i 0.0481 mm; wszystkie rozstępy w obu fazach mieszczą się w granicach
Rysunek 2. Karta X̄–R dla średnicy pierścieni tłokowych (qcc::pistonrings): granice z 25 próbek fazy I zastosowane do 15 próbek fazy II. Obliczenia i rysunek: R, pakiety qcc, ggplot2 i patchwork (dane podręcznikowe, bez losowania).

Co widać. Na panelu A punkty fazy I krążą wokół linii centralnej, a w fazie II średnia powoli rośnie i od próbki 37 przekracza górną granicę. Panel B jest spokojny: rozstępy w fazie II nie odstają od fazy I.

Na co uważać. Granice karty to nie granice tolerancji z rysunku technicznego – mówią, jak zmienny jest proces, a nie, czy produkt spełnia normę. Fazę I przyjmujemy za plikiem pomocy jako stabilną. Stałe A2, D3, D4 i d2 dotyczą próbek pięcioelementowych i zakładają w przybliżeniu normalny rozkład pomiarów.

Podpis do pracy:

Rysunek 2. Karta średnich (A) i karta rozstępów (B) dla wewnętrznej średnicy pierścieni tłokowych w 40 próbkach po 5 sztuk. Uwaga. Linia ciągła – linia centralna; linie przerywane – dolna i górna granica kontrolna wyznaczone z 25 próbek fazy I; szare tło – faza II; krzyżyki – próbki poza granicami.

Gdzie spotkasz Shewharta w swojej pracy

Wszędzie tam, gdzie dane przychodzą w czasie, a pytanie brzmi: zmiana czy szum?

  • w zarządzaniu jakością i w ochronie zdrowia karty kontrolne pomagają odróżnić naturalną zmienność od zmiany procesu bez agregowania danych w czasie (Benneyan i in., 2003); laboratoria kliniczne korzystają z nich od ponad pół wieku (Best i Neuhauser, 2006);
  • w analizie wskaźników firmy – przykład na danych sklepu z kartą p, EWMA i CUSUM pokazuje wpis Anomalie w KPI – karta kontrolna; o kontroli partii towaru przez próbkowanie przeczytasz we wpisie Kontrola odbiorcza i krzywa OC;
  • w każdej analizie wariancji pojawia się jego rozróżnienie: zmienność wewnątrz grup (wariancja wewnątrzgrupowa) jest miarą szumu, z którą porównuje się różnice między grupami;
  • przy ocenie interwencji na danych zbieranych w czasie (przerwany szereg czasowy) karta bywa prostym pierwszym krokiem.

Mity i nieporozumienia

  • „Cykl Deminga”. Sam Deming przypisywał cykl PDSA Shewhartowi (Best i Neuhauser, 2006). Nazwa „cykl Deminga” jest powszechna, ale historycznie myląca.
  • Karta to test istotności? Nie do końca. Shewhart (1930) uzasadniał kontrolę ekonomicznie: chodziło o moment, w którym szukanie dalszych przyczyn zmienności przestaje się opłacać. Karty nie warto więc czytać jak serii niezależnych testów – przy wielu punktach pojedynczy fałszywy alarm prędzej czy później się zdarzy.
  • Jedna notatka zmieniła przemysł. Notatka z 1924 r. zapoczątkowała kartę kontrolną, ale w macierzystej fabryce karty się nie przyjęły (zob. ciekawostkę). Popularność przyszła przez wykłady, książki i propagatorów, przede wszystkim Deminga. Best i Neuhauser (2006) przytaczają też opinię, że Shewhart był świetnym teoretykiem, ale nie umiał przekonać do swoich pomysłów pracowników produkcji.
Przykład reprodukowalny

Karta X̄–R Shewharta w R

Kod wczytuje dane pistonrings z pakietu qcc, liczy granice karty średnich i rozstępów ręcznie ze stałych tablicowych, porównuje je z funkcją qcc(), wskazuje próbki z sygnałem i rysuje rysunek 2. Drugi przepis rysuje oś czasu (rysunek 1). Rysunki na stronie powstały z tych samych obiektów p1 i p2, którym podmieniono tylko motyw na motyw serwisu; dane, geometrie i skale są identyczne. Kod nie losuje.

1. Karta X̄–R na danych pistonrings: rysunek 2

Dane wejściowe: data(pistonrings, package = "qcc") – wewnętrzna średnica pierścieni tłokowych (mm), 40 próbek po 5 sztuk; 25 próbek fazy I i 15 fazy II (według pliku pomocy – z podręcznika Montgomery’ego z 1991 r.).

Co odczytać: granice kart X̄ i R z fazy I; odchylenie standardowe z rozstępów i ze wszystkich pomiarów; zgodność z qcc(); numery próbek poza granicami i z serią; średnie i rozstępy w obu fazach.

Kod R rysunku 2
# Walter A. Shewhart: karta X̄–R dla średnicy pierścieni tłokowych (qcc::pistonrings)
suppressPackageStartupMessages({library(ggplot2); library(patchwork); library(qcc)})
kol <- c(faza1 = "#0072B2", faza2 = "#D55E00", granica = "grey35")   # Okabe–Ito
motyw <- theme_minimal(base_size = 13) +
  theme(panel.grid.minor = element_blank(), plot.title = element_text(face = "bold"), legend.position = "bottom")
data(pistonrings, package = "qcc")
# diameter – wewnętrzna średnica pierścienia (mm); sample – numer próbki (5 pierścieni);
# trial – TRUE dla 25 próbek fazy I (budowa karty), FALSE dla 15 próbek fazy II (monitorowanie)
dane <- qcc.groups(pistonrings$diameter, pistonrings$sample)           # macierz 40 × 5
faza1 <- tapply(pistonrings$trial, pistonrings$sample, all)
n <- ncol(dane)
srednie <- rowMeans(dane)
rozstepy <- apply(dane, 1, function(x) diff(range(x)))
c(probki_faza1 = sum(faza1), probki_faza2 = sum(!faza1), n_w_probce = n)

# Granice liczone ręcznie z fazy I (stałe tablicowe dla n = 5)
A2 <- 0.577; D3 <- 0; D4 <- 2.114; d2 <- 2.326
Xbb  <- mean(srednie[faza1])        # średnia średnich
Rbar <- mean(rozstepy[faza1])       # średni rozstęp
granice <- c(X_DGK = Xbb - A2 * Rbar, X_LC = Xbb, X_GGK = Xbb + A2 * Rbar,
             R_DGK = D3 * Rbar, R_LC = Rbar, R_GGK = D4 * Rbar)
round(granice, 4)
sigma_w <- Rbar / d2                # odchylenie standardowe w obrębie próbek
round(c(sigma_w_z_R = sigma_w, SD_wszystkich_faza1 = sd(as.vector(dane[faza1, ]))), 5)

# To samo w pakiecie qcc (granice z fazy I, nowe dane z fazy II)
kx <- qcc(dane[faza1, ], type = "xbar", newdata = dane[!faza1, ], plot = FALSE)
kr <- qcc(dane[faza1, ], type = "R", newdata = dane[!faza1, ], plot = FALSE)
lim <- rbind(kx$limits, kr$limits); rownames(lim) <- c("karta_X", "karta_R")
round(lim, 4)
# Sygnały według reguł qcc: punkt poza granicami i seria 7 punktów po jednej stronie linii centralnej
list(qcc_poza_granicami = unname(kx$violations$beyond.limits), qcc_serie = unname(kx$violations$violating.runs))

# Które próbki wypadają poza granice?
poza_X <- which(srednie < granice[["X_DGK"]] | srednie > granice[["X_GGK"]])
poza_R <- which(rozstepy > granice[["R_GGK"]])
list(poza_granicami_X = unname(poza_X), poza_granicami_R = unname(poza_R))
round(c(srednia_faza1 = mean(srednie[faza1]), srednia_faza2 = mean(srednie[!faza1]),
        sredni_R_faza1 = mean(rozstepy[faza1]), sredni_R_faza2 = mean(rozstepy[!faza1])), 4)
# Długość serii średnich powyżej linii centralnej na końcu fazy II
nad <- srednie[!faza1] > Xbb
seria <- rle(nad)
c(nad_LC_w_fazie2 = sum(nad), najdluzsza_seria_nad = max(seria$lengths[seria$values]))

# Rysunek 2: karta X̄ (A) i karta R (B)
k <- data.frame(probka = seq_len(nrow(dane)), srednia = srednie, R = rozstepy,
                faza = factor(ifelse(faza1, "faza I (budowa karty)", "faza II (monitorowanie)"),
                              levels = c("faza I (budowa karty)", "faza II (monitorowanie)")))
k$poza_X <- k$probka %in% poza_X
k$poza_R <- k$probka %in% poza_R
karta <- function(y, lc, dgk, ggk, poza, tytul, oy) {
  ggplot(k, aes(probka, .data[[y]])) +
    annotate("rect", xmin = 25.5, xmax = Inf, ymin = -Inf, ymax = Inf, fill = "grey92") +
    geom_hline(yintercept = c(dgk, ggk), colour = kol[["granica"]], linetype = "dashed") +
    geom_hline(yintercept = lc, colour = kol[["granica"]]) +
    geom_line(colour = "grey60") +
    geom_point(aes(shape = faza, fill = faza), size = 2.6) +
    geom_point(data = k[k[[poza]], ], shape = 4, size = 5, stroke = 1.2, colour = "black") +
    annotate("text", x = 0.5, y = c(dgk, lc, ggk), label = c("DGK", "LC", "GGK"), hjust = 0, vjust = -0.4, size = 3.2, colour = kol[["granica"]]) +
    scale_shape_manual(values = c(21, 24), name = NULL) +
    scale_fill_manual(values = c(kol[["faza1"]], kol[["faza2"]]), name = NULL) +
    scale_x_continuous(breaks = c(1, seq(5, 40, by = 5))) +
    expand_limits(y = c(dgk, ggk)) + scale_y_continuous(expand = expansion(mult = c(0.05, 0.12))) +
    labs(title = tytul, x = "Numer próbki (5 pierścieni)", y = oy) +
    motyw
}
pA <- karta("srednia", Xbb, granice[["X_DGK"]], granice[["X_GGK"]], "poza_X", "A. Karta średnich (X̄)", "Średnia średnica (mm)")
pB <- karta("R", Rbar, granice[["R_DGK"]], granice[["R_GGK"]], "poza_R", "B. Karta rozstępów (R)", "Rozstęp w próbce (mm)")
p2 <- pA / pB + plot_layout(guides = "collect") & theme(legend.position = "bottom")
p2
Wynik w R
probki_faza1 probki_faza2   n_w_probce 
          25           15            5 
  X_DGK    X_LC   X_GGK   R_DGK    R_LC   R_GGK 
73.9880 74.0012 74.0143  0.0000  0.0228  0.0481 
        sigma_w_z_R SD_wszystkich_faza1 
            0.00979             0.01007 
           LCL     UCL
karta_X 73.988 74.0143
karta_R  0.000  0.0481
$qcc_poza_granicami
[1] 37 38 39

$qcc_serie
[1] 40

$poza_granicami_X
[1] 37 38 39

$poza_granicami_R
integer(0)

 srednia_faza1  srednia_faza2 sredni_R_faza1 sredni_R_faza2 
       74.0012        74.0077         0.0228         0.0245 
     nad_LC_w_fazie2 najdluzsza_seria_nad 
                  12                    7 

2. Oś czasu: rysunek 1

Dane wejściowe: dziewięć zdarzeń z latami według cytowanych źródeł, wpisanych ręcznie.

Co odczytać: nic – kod tylko rysuje oś czasu.

Kod R rysunku 1
# Oś czasu: Walter A. Shewhart, 1891–1967 – lata według cytowanych źródeł
library(ggplot2)
zdarzenia <- data.frame(
  rok = c(1891, 1917, 1918, 1924, 1924.6, 1931, 1939, 1956, 1967),
  opis = c("urodził się\n(New Canton, Illinois)", "doktorat z fizyki\n(Berkeley)", "Western Electric",
           "notatka z 16 maja\n– karta kontrolna", "badania oświetlenia\nw zakładach Hawthorne",
           "„Economic Control\nof Quality…”", "wykłady w Departamencie\nRolnictwa (red. Deming)",
           "emerytura\n(Bell Labs od 1925)", "zmarł"),
  rodzaj = c("życie", "praca", "praca", "praca", "kontekst", "publikacja", "publikacja", "praca", "życie"))
# wysokość etykiety: znak = nad/pod osią, wartość = poziom (bliskie lata 1917–1939 na dwóch poziomach)
zdarzenia$poziom <- c(0.5, -0.45, 0.45, -1.15, 1.15, -0.45, 0.45, -0.45, 0.5)
zdarzenia$wyrownanie <- c(0.3, 0.7, 0.5, 0.5, 0.5, 0.3, 0.5, 0.5, 0.7)
ksztalty <- c("życie" = 21, "praca" = 22, "publikacja" = 23, "kontekst" = 24)
kolory <- c("życie" = "grey40", "praca" = "#0072B2", "publikacja" = "#D55E00", "kontekst" = "#009E73")   # Okabe–Ito
p1 <- ggplot(zdarzenia, aes(rok, 0)) +
  geom_hline(yintercept = 0, colour = "grey60", linewidth = 0.8) +
  geom_segment(aes(xend = rok, y = 0, yend = poziom), colour = "grey70") +
  geom_point(aes(shape = rodzaj, fill = rodzaj), size = 4, colour = "black") +
  geom_text(aes(y = poziom + 0.07 * sign(poziom), label = paste0(floor(rok), "\n", opis), vjust = ifelse(poziom > 0, 0, 1), hjust = wyrownanie), size = 3.5, lineheight = 0.9) +
  scale_shape_manual(values = ksztalty, name = NULL) +
  scale_fill_manual(values = kolory, name = NULL) +
  scale_x_continuous(limits = c(1885, 1972), breaks = seq(1890, 1970, by = 10)) +
  scale_y_continuous(limits = c(-1.75, 1.75)) +
  labs(x = NULL, y = NULL) +
  theme_minimal(base_size = 13) +
  theme(axis.text.y = element_blank(), panel.grid = element_blank(), axis.text.x = element_text(colour = "grey30"),
        legend.position = "bottom")
p1

Bibliografia oprogramowania

Wyniki pochodzą z uruchomienia pokazanego kodu w R 4.5.3 (karta kontrolna – pakiet qcc; dane – pakiet qcc; rysunki – pakiety ggplot2 i patchwork). W pracy podaj wersje faktycznie użytych pakietów (sessionInfo()).

  1. R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
  2. qcc (wersja 2.7): Scrucca, L. (2004). qcc: An R package for quality control charting and statistical process monitoring. R News, 4(1), 11–17. https://CRAN.R-project.org/doc/Rnews/
  3. ggplot2 (wersja 4.0.2): Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis. Springer. https://ggplot2.tidyverse.org
  4. patchwork (wersja 1.3.2): Pedersen, T. L. (2025). patchwork: The composer of plots [R package]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.patchwork

Najczęstsze pytania

Kim był Walter Shewhart?

Amerykańskim fizykiem z doktoratem z Berkeley z 1917 r., który od 1918 r. pracował w Western Electric, a od 1925 r. do emerytury w 1956 r. w Bell Telephone Laboratories. W 1924 r. zaproponował kartę kontrolną i jest uważany za twórcę statystycznej kontroli jakości (Best i Neuhauser, 2006).

Co Shewhart rozumiał przez przyczyny przypadkowe i wyznaczalne?

Przyczyny przypadkowe to drobne, nieznane źródła zmienności wpisane w każdy proces; wyznaczalne to konkretne zdarzenia, które można znaleźć i usunąć. Dziś nazywa się je przyczynami wspólnymi i specjalnymi. Karta kontrolna ma sygnalizować te drugie (Shewhart, 1930).

Dlaczego cykl PDSA nazywa się cyklem Deminga, skoro wymyślił go Shewhart?

Bo to Deming spopularyzował cykl planuj – wykonaj – zbadaj – działaj. Sam Deming nazywał go cyklem Shewharta, ale w praktyce przyjęła się nazwa „cykl Deminga” (Best i Neuhauser, 2006).

Skąd biorą się granice karty X̄–R w przykładzie z pierścieniami tłokowymi?

Ze zmienności wewnątrz próbek z fazy I: średni rozstęp 0.0228 mm pomnożony przez stałą A2 = 0.577 daje granice karty średnich 73.9880–74.0143 mm. W fazie II próbki 37–39 wychodzą ponad górną granicę, a karta rozstępów nie daje sygnału.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Benneyan, J. C., Lloyd, R. C., & Plsek, P. E. (2003). Statistical process control as a tool for research and healthcare improvement. Quality and Safety in Health Care, 12(6), 458–464. https://doi.org/10.1136/qhc.12.6.458 ● Otwarty dostęp
  2. Best, M., & Neuhauser, D. (2006). Walter A Shewhart, 1924, and the Hawthorne factory. Quality and Safety in Health Care, 15(2), 142–143. https://doi.org/10.1136/qshc.2006.018093 ● Otwarty dostęp
  3. Moore, P. G. (1981). Egon Sharpe Pearson. Journal of the Institute of Actuaries, 108(1), 115–116. https://doi.org/10.1017/s0020268100040695 ● Otwarty dostęp
  4. Shewhart, W. A. (1930). Economic quality control of manufactured product. Bell System Technical Journal, 9(2), 364–389. https://doi.org/10.1002/j.1538-7305.1930.tb00373.x
  5. Shewhart, W. A. (1931). Economic control of quality of manufactured product. D. Van Nostrand.
  6. Shewhart, W. A. (1939). Statistical method from the viewpoint of quality control. The Graduate School, The Department of Agriculture.

Cytowania BibTeX

@article{benneyan2003statistical, author={Benneyan, James C. and Lloyd, Robert C. and Plsek, Paul E.}, title={{Statistical process control as a tool for research and healthcare improvement}}, journal={Quality and Safety in Health Care}, year={2003}, volume={12}, number={6}, pages={458--464}, doi={10.1136/qhc.12.6.458}}
@article{best2006walter, author={Best, M. and Neuhauser, D.}, title={{Walter A Shewhart, 1924, and the Hawthorne factory}}, journal={Quality and Safety in Health Care}, year={2006}, volume={15}, number={2}, pages={142--143}, doi={10.1136/qshc.2006.018093}}
@article{moore1981egon, author={Moore, P. G.}, title={{Egon Sharpe Pearson}}, journal={Journal of the Institute of Actuaries}, year={1981}, volume={108}, number={1}, pages={115--116}, doi={10.1017/s0020268100040695}}
@article{shewhart1930economic, author={Shewhart, W. A.}, title={{Economic quality control of manufactured product}}, journal={Bell System Technical Journal}, year={1930}, volume={9}, number={2}, pages={364--389}, doi={10.1002/j.1538-7305.1930.tb00373.x}}
@book{shewhart1931economic, author={Shewhart, Walter A.}, title={{Economic control of quality of manufactured product}}, year={1931}, publisher={D. Van Nostrand}}
@book{shewhart1939statistical, author={Shewhart, Walter A.}, title={{Statistical method from the viewpoint of quality control}}, year={1939}, publisher={The Graduate School, The Department of Agriculture}}
R