Co to jest trafność ekologiczna?
Trafność ekologiczna (ang. ecological validity) to najogólniej stopień, w jakim wyniki uzyskane w warunkach badania – w laboratorium, przy biurku z testem – odpowiadają temu, jak ludzie myślą i działają w codziennym życiu. Termin jest używany w dwóch znaczeniach i warto zaznaczyć w pracy, o które chodzi.
Dwa znaczenia terminu
- Cecha narzędzia. W neuropsychologii i diagnostyce pytamy, czy wynik testu przewiduje funkcjonowanie na co dzień. Chaytor i Schmitter-Edgecombe (2003) wskazują, że badania różnią się podejściem: wierne odtworzenie w teście wymagań codziennych sytuacji (verisimilitude) albo statystyczny związek wyniku z miarami codziennego funkcjonowania (veridicality). To drugie podejście jest bliskie trafności kryterialnej z kryterium z życia codziennego.
- Cecha badania. W psychologii eksperymentalnej pytamy, czy warunki eksperymentu przypominają rzeczywistość na tyle, by wyniki dało się na nią przenieść. To znaczenie zachodzi na trafność zewnętrzną.
Holleman i in. (2020) przypominają, że Brunswik wprowadził termin w innym, wąskim sensie: jako korelację między wskazówką dostępną zmysłom a cechą otoczenia, której ona dotyczy. Uważają też, że potoczne „ekologicznie trafny eksperyment” jest pojęciem nieprecyzyjnym, i radzą zamiast tego dokładnie określić kontekst, do którego chcemy uogólniać wyniki.
Przykład
Słabiej: „Zadanie ma wysoką trafność ekologiczną, bo jest realistyczne”.
Lepiej: „Wynik zadania planowania korelował z ocenami codziennego funkcjonowania wystawionymi przez bliskie osoby”. Dane z codziennego życia daje też pomiar w naturalnym środowisku: badania dzienniczkowe i EMA, które według Shiffmana i in. (2008) mają zwiększać trafność ekologiczną.
Jak opisać w pracy
Na co uważać
- Realizm to nie dowód. Podobieństwo zadania do życia trzeba poprzeć danymi.
- Nie myl z błędem ekologicznym – to zupełnie inne pojęcie, dotyczące wnioskowania z danych zagregowanych.
Miejsce trafności ekologicznej wśród dowodów trafności pokazuje mapa rodzajów trafności.
Najczęstsze pytania
Czy trafność ekologiczna to rodzaj trafności zewnętrznej?
Częściowo się pokrywają. Trafność zewnętrzna dotyczy uogólniania wniosków na inne osoby, miejsca i czasy, a ekologiczna – węższego pytania, czy warunki badania lub testu odpowiadają codziennemu życiu.
Jak zwiększyć trafność ekologiczną badania?
Określ, do jakich sytuacji chcesz uogólniać wyniki, i odtwórz ich kluczowe cechy w procedurze. Możesz też mierzyć zachowanie w naturalnym środowisku, np. metodą dzienniczkową.
Czy badanie laboratoryjne zawsze ma niską trafność ekologiczną?
Nie. Laboratorium może dobrze odtwarzać istotne cechy codziennej sytuacji, a badanie terenowe może je pomijać. Liczy się to, czy warunki odpowiadają kontekstowi, o którym chcesz wnioskować.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Rodzaje trafności – mapa dowodów
Tradycyjne nazwy trafności na mapie pięciu źródeł dowodów (Standards, 2014): jak zebrać dowód, jaka analiza, jak opisać w pracy i które 2–3 rodzaje dowodów zaplanować.
Czytaj →PoradnikBadania dzienniczkowe i EMA – analiza danych
Compliance, ICC, centrowanie w osobie, opóźnienia w obrębie dnia, reaktywność afektywna w lme4 i rzetelność zmiany – z kodem R i wzorem opisu.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Chaytor, N., & Schmitter-Edgecombe, M. (2003). The ecological validity of neuropsychological tests: A review of the literature on everyday cognitive skills. Neuropsychology Review, 13(4), 181–197. https://doi.org/10.1023/b:nerv.0000009483.91468.fb
- Holleman, G. A., Hooge, I. T. C., Kemner, C., & Hessels, R. S. (2020). The ‘real-world approach’ and its problems: A critique of the term ecological validity. Frontiers in Psychology, 11, Article 721. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.00721 ● Otwarty dostęp
- Shiffman, S., Stone, A. A., & Hufford, M. R. (2008). Ecological momentary assessment. Annual Review of Clinical Psychology, 4(1), 1–32. https://doi.org/10.1146/annurev.clinpsy.3.022806.091415
Cytowania BibTeX
@article{chaytor2003ecological, author={Chaytor, Naomi and Schmitter-Edgecombe, Maureen}, title={{The ecological validity of neuropsychological tests: A review of the literature on everyday cognitive skills}}, journal={Neuropsychology Review}, year={2003}, volume={13}, number={4}, pages={181--197}, doi={10.1023/b:nerv.0000009483.91468.fb}}@article{holleman2020real, author={Holleman, Gijs A. and Hooge, Ignace T. C. and Kemner, Chantal and Hessels, Roy S.}, title={{The ‘real-world approach’ and its problems: A critique of the term ecological validity}}, journal={Frontiers in Psychology}, year={2020}, volume={11}, eid={721}, doi={10.3389/fpsyg.2020.00721}}@article{shiffman2008ecological, author={Shiffman, Saul and Stone, Arthur A. and Hufford, Michael R.}, title={{Ecological momentary assessment}}, journal={Annual Review of Clinical Psychology}, year={2008}, volume={4}, number={1}, pages={1--32}, doi={10.1146/annurev.clinpsy.3.022806.091415}}