Słownik metodologiczny · Synteza badań

Przegląd zakresu (scoping review) – kiedy go wybrać i jak przeprowadzić?

Przegląd zakresu mapuje dostępne badania, pojęcia i luki w wiedzy. Pokazujemy etapy według Arksey i O'Malley oraz Levac i in., różnicę wobec przeglądu systematycznego, PRISMA-ScR i opis do pracy.

Strona główna / Słownik / Przegląd zakresu

Opracowanie merytoryczne: · Opublikowano: · Aktualizacja:

W skrócie: Przegląd zakresu (scoping review) systematycznie mapuje badania, pojęcia i luki w wiedzy, zamiast oceniać skuteczność. Przeprowadź go według ramy Arksey i O'Malley, a raport przygotuj zgodnie z PRISMA-ScR. Nie wyciągaj z niego wniosków o tym, co działa.

Co to jest przegląd zakresu?

Przegląd zakresu (ang. scoping review, też scoping study) to systematycznie prowadzony przegląd literatury, który mapuje dostępne badania, pojęcia i luki w wiedzy, zamiast odpowiadać na wąskie pytanie o skuteczność (Tricco i in., 2018). Pierwszą ramę metodologiczną takiego przeglądu opisały Arksey i O'Malley (2005), które odróżniły go od pełnego przeglądu systematycznego. Przegląd zakresu też wymaga jawnych i powtarzalnych metod, ale zwykle nie kończy się metaanalizą.

Jak to zrobić?

Levac, Colquhoun i O'Brien (2010) doprecyzowały etapy ramy Arksey i O'Malley:

  1. Pytanie – powiąż cel z pytaniem badawczym i powiedz, po co ci mapa literatury.
  2. Wyszukiwanie – wyważ szerokość i kompletność z tym, co jest wykonalne.
  3. Wybór badań – zespołowo i iteracyjnie, według jawnych kryteriów włączenia.
  4. Ekstrakcja danych – w formularzu, który zespół testuje i poprawia.
  5. Synteza i raport – podsumowanie liczbowe (ile badań, jakie schematy, jakie populacje) plus analiza tematyczna i wnioski dla praktyki lub badań.
  6. Konsultacje z praktykami lub odbiorcami – według autorek etap wymagany, a nie opcjonalny.

Raport przygotuj według PRISMA-ScR, czyli rozszerzenia PRISMA dla przeglądów zakresu: lista ma 20 pozycji obowiązkowych i 2 opcjonalne (Tricco i in., 2018). Protokół warto zarejestrować przed wyszukiwaniem, tak jak przy prerejestracji badań.

Przykład: dwa rodzaje pytań

  • Pytanie do przeglądu systematycznego: „Czy trening uważności zmniejsza stres u studentów bardziej niż brak interwencji?”
  • Pytanie do przeglądu zakresu: „Jakie programy uważności badano u studentów, w jakich schematach badań i jakimi narzędziami mierzono stres?”

Pierwsze pytanie dotyczy wielkości efektu i wymaga oceny ryzyka błędu. Drugie opisuje, co i jak badano – i to jest zadanie przeglądu zakresu. Jeśli w pracy pytasz o skuteczność, a planujesz przegląd zakresu, zmień jedno albo drugie.

Jak opisać w pracy

Przegląd zakresu przeprowadzono według ramy Arksey i O'Malley (2005) z modyfikacjami Levac i in. (2010), a raport przygotowano zgodnie z listą PRISMA-ScR (Tricco i in., 2018). Celem było zmapowanie programów uważności badanych u studentów, schematów badań i narzędzi pomiaru stresu. Wyniki przedstawiono w formie podsumowania liczbowego i analizy tematycznej.

Na co uważać

  • Przegląd zakresu nie mówi, co działa. Nie formułuj wniosków o skuteczności.
  • To nie „łatwiejszy” przegląd. Wyszukiwanie i selekcja muszą być równie jawne jak w przeglądzie systematycznym.
  • Nazwij typ przeglądu w tytule i trzymaj się jednego standardu raportowania.

Cały proces krok po kroku opisuje wpis przegląd zakresu krok po kroku.

Najczęstsze pytania

Czym przegląd zakresu różni się od przeglądu systematycznego?

Przegląd systematyczny odpowiada na wąskie pytanie, np. o skuteczność, i ocenia ryzyko błędu. Przegląd zakresu mapuje, co i jak badano, i zwykle nie łączy wyników metaanalizą.

Ile pozycji ma lista PRISMA-ScR?

PRISMA-ScR ma 20 pozycji obowiązkowych i 2 opcjonalne. To rozszerzenie PRISMA przygotowane dla przeglądów zakresu.

Czy scoping review nadaje się na pracę magisterską?

Tak, gdy celem jest zmapowanie literatury lub wskazanie luk w wiedzy. Wymaga jednak jawnego wyszukiwania, selekcji i ekstrakcji, więc zaplanuj go jak projekt badawczy.

Powiązane hasła

Przegląd systematyczny i PRISMAMetaanalizaPytanie badawczeKryteria włączenia i wyłączeniaAMSTAR 2

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Poradnik

Przegląd zakresu (scoping review)

Kiedy wybrać scoping review, pytanie według PCC, selekcja z pilotażem kappa, formularz ekstrakcji, mapa dowodów i raport PRISMA-ScR – z kodem R.

Czytaj →Poradnik

Jak napisać przegląd literatury – z AI i bez

Rodzaje przeglądów, zapytania z operatorami Boole’a, selekcja, tabela ekstrakcji i macierz pojęć – oraz to, w czym AI pomaga, a w czym szkodzi.

Czytaj →

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Arksey, H., & O'Malley, L. (2005). Scoping studies: Towards a methodological framework. International Journal of Social Research Methodology, 8(1), 19–32. https://doi.org/10.1080/1364557032000119616 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  2. Levac, D., Colquhoun, H., & O'Brien, K. K. (2010). Scoping studies: Advancing the methodology. Implementation Science, 5(1), Article 69. https://doi.org/10.1186/1748-5908-5-69 ● Otwarty dostęp
  3. Tricco, A. C., Lillie, E., Zarin, W., O'Brien, K. K., Colquhoun, H., Levac, D., Moher, D., Peters, M. D. J., Horsley, T., Weeks, L., Hempel, S., Akl, E. A., Chang, C., McGowan, J., Stewart, L., Hartling, L., Aldcroft, A., Wilson, M. G., Garritty, C., . . . Straus, S. E. (2018). PRISMA extension for scoping reviews (PRISMA-ScR): Checklist and explanation. Annals of Internal Medicine, 169(7), 467–473. https://doi.org/10.7326/M18-0850 ● Otwarty dostęp: pełny tekst

Cytowania BibTeX

@article{arksey2005scoping, author={Arksey, Hilary and O'Malley, Lisa}, title={{Scoping studies: Towards a methodological framework}}, journal={International Journal of Social Research Methodology}, year={2005}, volume={8}, number={1}, pages={19--32}, doi={10.1080/1364557032000119616}}
@article{levac2010scoping, author={Levac, Danielle and Colquhoun, Heather and O'Brien, Kelly K.}, title={{Scoping studies: Advancing the methodology}}, journal={Implementation Science}, year={2010}, volume={5}, number={1}, eid={69}, doi={10.1186/1748-5908-5-69}}
@article{tricco2018prismascr, author={Tricco, Andrea C. and Lillie, Erin and Zarin, Wasifa and O'Brien, Kelly K. and Colquhoun, Heather and Levac, Danielle and Moher, David and Peters, Micah D.J. and Horsley, Tanya and Weeks, Laura and Hempel, Susanne and Akl, Elie A. and Chang, Christine and McGowan, Jessie and Stewart, Lesley and Hartling, Lisa and Aldcroft, Adrian and Wilson, Michael G. and Garritty, Chantelle and Lewin, Simon and Godfrey, Christina M. and Macdonald, Marilyn T. and Langlois, Etienne V. and Soares-Weiser, Karla and Moriarty, Jo and Clifford, Tammy and Tunçalp, Özge and Straus, Sharon E.}, title={{PRISMA extension for scoping reviews (PRISMA-ScR): Checklist and explanation}}, journal={Annals of Internal Medicine}, year={2018}, volume={169}, number={7}, pages={467--473}, doi={10.7326/m18-0850}}
R