Słownik metodologiczny · Pomiar i skale

Metodologia Q – jak badać punkty widzenia przez Q-sort?

Metodologia Q pozwala opisać kilka typowych sposobów myślenia o temacie: uczestnicy układają stwierdzenia, a analiza czynnikowa grupuje osoby. Pokazujemy etapy badania, różnicę wobec klasycznej analizy czynnikowej, opis do pracy i pułapki.

Strona główna / Słownik / Metodologia Q
W skrócie: Metodologia Q bada subiektywne punkty widzenia. Uczestnicy układają zestaw stwierdzeń (Q-set) na siatce od „najmniej” do „najbardziej się zgadzam”, a korelacje między ich układami poddaje się analizie czynnikowej. Czynnik to grupa osób o podobnym sposobie myślenia, a nie grupa zmiennych.

Co to jest metodologia Q?

Metodologia Q (ang. Q methodology) służy do badania subiektywnych punktów widzenia. Uczestnicy układają zestaw stwierdzeń na dany temat od „najbardziej się zgadzam” do „najmniej się zgadzam”, a analiza czynnikowa grupuje nie stwierdzenia, lecz osoby o podobnym układzie. Każdy czynnik to wspólny sposób myślenia o temacie. Brown (1993) pokazuje, że dzisiejsze rozumienie metody wywodzi się ze sporów Williama Stephensona, Cyrila Burta i innych w latach 30.–50. XX wieku. Watts i Stenner (2005) sytuują ją wśród metod jakościowych, choć analiza jest ilościowa.

Etapy badania

  1. Concourse i Q-set. Z wywiadów, mediów i literatury zbiera się wypowiedzi o temacie, a potem wybiera zwykle kilkadziesiąt zróżnicowanych stwierdzeń.
  2. Q-sort. Każda osoba rozkłada karty na siatce o z góry ustalonym, zwykle quasi-normalnym kształcie (np. od −4 do +4). To układ wymuszony: stwierdzenia konkurują o miejsca.
  3. Korelacja osób. Liczy się korelacje między układami par osób, czyli na macierzy transponowanej.
  4. Czynniki. Wyodrębnia się czynniki i obraca je, np. varimax albo ręcznie (rotacja teoretyczna).
  5. Interpretacja. Z układów osób definiujących czynnik powstaje wzorcowy Q-sort z wynikami czynnikowymi stwierdzeń, który opisuje się jako spójną narrację.

Q a klasyczna analiza czynnikowa

W klasycznej analizie czynnikowej (metodologia R) korelujemy zmienne na wielu osobach. W metodologii Q korelujemy osoby na wielu stwierdzeniach. Dlatego wystarcza niewielka, celowo dobrana grupa uczestników, ale wyniki nie mówią, jaki odsetek populacji podziela dany punkt widzenia.

Jak opisać w pracy

Uczestnicy (n = 24) uporządkowali 40 stwierdzeń na siatce od −4 do +4. Korelacje między układami osób poddano analizie czynnikowej z rotacją varimax. Wyodrębniono trzy czynniki; osoby definiujące wybrano według istotnego ładunku na jednym czynniku. Każdy czynnik opisano na podstawie wzorcowego Q-sortu i stwierdzeń wyróżniających.

Na co uważać

  • Liczebność czynnika to nie odsetek. Liczba osób przy czynniku nie szacuje jego częstości w populacji.
  • Nie licz średnich jak dla skali Likerta. Rozkład jest wymuszony, więc średnia ocena stwierdzenia w całej próbie mało mówi; interpretuje się wzorce czynników.
  • Jawne decyzje. Podaj, jak wybrano liczbę czynników, rotację i kryterium osób definiujących.

Pełny przykład z analizą w R opisuje wpis Metodologia Q krok po kroku.

Najczęstsze pytania

Ile osób potrzeba do badania metodą Q?

Zwykle wystarcza niewielka, celowo dobrana grupa – często kilkanaście do kilkudziesięciu osób – bo celem jest opis odmiennych punktów widzenia, a nie oszacowanie ich częstości. Ważniejsze jest zróżnicowanie uczestników niż ich liczba.

Czym metodologia Q różni się od analizy czynnikowej?

Technika liczenia jest podobna, ale role są odwrócone. W klasycznej analizie czynnikowej korelujemy zmienne na wielu osobach, a w metodologii Q – osoby na wielu stwierdzeniach, więc czynnik grupuje ludzi o podobnych poglądach.

Jak przeprowadzić analizę Q w R?

Ułóż dane jako macierz stwierdzenia × osoby, policz korelacje między kolumnami i wyodrębnij czynniki, np. psych::principal(cor(X), nfactors = 3, rotate = "varimax"). Dedykowany pakiet to qmethod; pełny przykład jest we wpisie o metodologii Q krok po kroku.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Brown, S. R. (1993). A primer on Q methodology. Operant Subjectivity, 16(3/4), 91–138. https://doi.org/10.22488/okstate.93.100504 ● Otwarty dostęp
  2. Watts, S., & Stenner, P. (2005). Doing Q methodology: Theory, method and interpretation. Qualitative Research in Psychology, 2(1), 67–91. https://doi.org/10.1191/1478088705qp022oa

Cytowania BibTeX

@article{brown1993primer, author={Brown, Steven R.}, title={{A primer on Q methodology}}, journal={Operant Subjectivity}, year={1993}, volume={16}, number={3/4}, pages={91--138}, doi={10.22488/okstate.93.100504}}
@article{watts2005doing, author={Watts, Simon and Stenner, Paul}, title={{Doing Q methodology: Theory, method and interpretation}}, journal={Qualitative Research in Psychology}, year={2005}, volume={2}, number={1}, pages={67--91}, doi={10.1191/1478088705qp022oa}}
R