Słownik metodologiczny · Pomiar i skale

Indeks użyteczności zdrowotnej i QALY – co oznaczają?

Indeks użyteczności zdrowotnej wyraża wartość stanu zdrowia na skali od 0 (śmierć) do 1 (pełne zdrowie), a QALY łączy go z czasem życia. Wyjaśniamy metody pomiaru, rachunek QALY, kontrowersje i pułapki analizy.

Strona główna / Słownik / Indeks użyteczności zdrowotnej i QALY

Opracowanie merytoryczne: · Opublikowano:

W skrócie: Indeks użyteczności zdrowotnej to oparta na preferencjach wartość stanu zdrowia na skali, na której 1 oznacza pełne zdrowie, a 0 – śmierć. QALY to czas życia przemnożony przez tę użyteczność; służy jako miara wyniku w analizie kosztów-użyteczności.

Co to jest indeks użyteczności zdrowotnej?

Indeks użyteczności zdrowotnej (ang. health utility, health state utility) to jedna liczba wyrażająca, jak bardzo dany stan zdrowia jest ceniony, na skali, na której 1 oznacza pełne zdrowie, a 0 – stan równoważny śmierci. Wartości ujemne oznaczają stany ocenione jako gorsze od śmierci. W odróżnieniu od zwykłego wyniku kwestionariusza jakości życia indeks opiera się na preferencjach, czyli na tym, jak ludzie wartościują stany zdrowia.

Jak się go mierzy?

Torrance (1986) opisuje trzy techniki bezpośrednie: skalę oceny (rating scale), loterię standardową (standard gamble) i metodę handlu czasem (time trade-off), także dla stanów gorszych od śmierci. Omawia też podejście pośrednie, wieloatrybutowe: pacjent opisuje swój stan w kwestionariuszu, a każdemu opisowi przypisuje się wartość z wcześniej oszacowanego zestawu wartości (value set). Tak działa indeks EQ-5D. Zestaw wartości zależy od kraju i wersji narzędzia, dlatego trzeba podać, którego użyto.

QALY – lata życia skorygowane o jakość

QALY (ang. quality-adjusted life year) łączy długość i jakość życia: czas spędzony w danym stanie mnoży się przez jego użyteczność i sumuje. Przykład rachunkowy: 2 lata w stanie o użyteczności 0.5 dają 1 QALY, tyle samo co rok w pełnym zdrowiu. Whitehead i Ali (2010) opisują QALY jako standardową miarę wyniku w ocenie ekonomicznej, która pozwala porównywać różne choroby i populacje. Wskazują też kontrowersje: QALY nie obejmuje wszystkich korzyści zdrowotnych, jest „ślepy” na kwestie sprawiedliwości, a otwarte pozostaje, czyje preferencje powinny wyznaczać wartości stanów i którego ogólnego narzędzia używać.

Na co uważać w analizie

  • Rozkład. Indeks bywa skupiony przy 1 (efekt sufitu), lewoskośny i ograniczony z góry, więc średnia z przedziałem bootstrapowym jest często bezpieczniejsza niż test zakładający normalność.
  • Indeks to nie wynik surowy. Nie zastępuj go sumą odpowiedzi ani wynikiem skali wzrokowej; to inne miary.
  • Wybór zestawu wartości. Wynik zależy od wybranego zestawu, więc warto pokazać analizę wrażliwości z innym zestawem.
  • Kontekst. Opis profilu stanu zdrowia bywa ważniejszy niż sama liczba – zob. PROM i statystykę w pracy ze zdrowia publicznego.

Najczęstsze pytania

Czym indeks użyteczności różni się od wyniku skali jakości życia?

Wynik skali jakości życia opisuje nasilenie problemów w punktach danego narzędzia. Indeks użyteczności przypisuje stanowi zdrowia wartość opartą na preferencjach, zakotwiczoną w 0 i 1, dzięki czemu można go mnożyć przez czas i liczyć QALY.

Czy indeks może być ujemny?

Tak. Wartości poniżej 0 oznaczają stany ocenione jako gorsze od śmierci; Torrance (1986) opisuje ich pomiar metodami bezpośrednimi. Czy i jak nisko indeks spada, zależy od narzędzia i zestawu wartości.

Jak policzyć QALY w pracy dyplomowej?

Dla każdej osoby pomnóż użyteczność w kolejnych pomiarach przez długość okresów między nimi (np. metodą pola pod krzywą) i zsumuj. Podaj narzędzie, zestaw wartości i sposób postępowania z brakami danych, a różnicę między grupami opisz z przedziałem ufności.

Powiązane hasła

Jakość życia związana ze zdrowiem (HRQoL)PROM – wynik zgłaszany przez pacjentaEfekt sufitu i efekt podłogiAnaliza wrażliwościSkośność

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Poradnik

EQ-5D – jak analizować wynik

Profil, EQ VAS i indeks z zestawu wartości, rejestracja w EuroQol, odsetki problemów, klasyfikacja Pareto i suma poziomów – z przykładem przed i po zabiegu w R.

Czytaj →Poradnik

Statystyka w pracy ze zdrowia publicznego

Chorobowość z CI, iloraz szans a iloraz chorobowości, standaryzacja względem wieku, ważenie próby i trend z rejestrów: analizy, APA i kod R.

Czytaj →

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Torrance, G. W. (1986). Measurement of health state utilities for economic appraisal. Journal of Health Economics, 5(1), 1–30. https://doi.org/10.1016/0167-6296(86)90020-2
  2. Whitehead, S. J., & Ali, S. (2010). Health outcomes in economic evaluation: The QALY and utilities. British Medical Bulletin, 96(1), 5–21. https://doi.org/10.1093/bmb/ldq033

Cytowania BibTeX

@article{torrance1986measurement, author={Torrance, George W.}, title={{Measurement of health state utilities for economic appraisal}}, journal={Journal of Health Economics}, year={1986}, volume={5}, number={1}, pages={1--30}, doi={10.1016/0167-6296(86)90020-2}}
@article{whitehead2010health, author={Whitehead, S. J. and Ali, S.}, title={{Health outcomes in economic evaluation: The QALY and utilities}}, journal={British Medical Bulletin}, year={2010}, volume={96}, number={1}, pages={5--21}, doi={10.1093/bmb/ldq033}}
R