Słownik metodologiczny · Pomiar i skale

Jakość życia związana ze zdrowiem (HRQoL) – co to jest i jak ją mierzyć?

HRQoL to ta część jakości życia, na którą wpływa zdrowie. Wyjaśniamy, czym różni się od ogólnej jakości życia, jakie są rodzaje narzędzi i jak opisać pomiar w pracy.

Strona główna / Słownik / Jakość życia związana ze zdrowiem

Opracowanie merytoryczne: · Opublikowano: · Aktualizacja:

W skrócie: Jakość życia związana ze zdrowiem (HRQoL) to część jakości życia zależna od stanu zdrowia: funkcjonowanie fizyczne, psychiczne i społeczne. Mierzy się ją narzędziami ogólnymi, np. SF-36 i EQ-5D, albo swoistymi dla choroby.

Co to jest jakość życia związana ze zdrowiem?

Jakość życia związana ze zdrowiem (ang. health-related quality of life, HRQoL) to ta część jakości życia, na którą wpływa stan zdrowia: funkcjonowanie fizyczne, psychiczne i społeczne oraz subiektywna ocena własnego zdrowia. Ogólna jakość życia jest pojęciem szerszym i obejmuje też np. warunki materialne, relacje czy środowisko. Karimi i Brazier (2016) zwracają uwagę, że terminy zdrowie, HRQoL i jakość życia bywają używane zamiennie, a wiele kwestionariuszy nazywanych narzędziami HRQoL mierzy w praktyce samoocenę stanu zdrowia.

Jak się ją mierzy?

  • Narzędzia ogólne pozwalają porównywać różne choroby i odnosić wyniki do populacji. SF-36 ma 36 pozycji obejmujących osiem obszarów zdrowia, m.in. ograniczenia aktywności fizycznej, ból, witalność i zdrowie psychiczne (Ware i Sherbourne, 1992). EQ-5D opisuje stan zdrowia w pięciu wymiarach; wersja EQ-5D-5L ma pięć poziomów nasilenia, aby zmniejszyć efekt sufitu (Herdman i in., 2011).
  • Narzędzia swoiste dla choroby są czulsze na zmiany w danej grupie pacjentów, ale trudniej porównać je między chorobami.
  • Narzędzia ogólnej jakości życia, np. WHOQOL-BREF, mierzą pojęcie szersze niż HRQoL. Liczenie jego wyniku opisuje wpis WHOQOL-BREF – jak policzyć wynik.

Większość narzędzi wymaga zgody lub licencji, a klucz i wersję językową trzeba wziąć z oficjalnego źródła.

Przykład: źle i dobrze

Źle: „Jakość życia pacjentów zbadano kwestionariuszem SF-36, a wyniki zsumowano”. Nie wiadomo, czy chodzi o HRQoL, której wersji użyto i czy sumowanie przewiduje podręcznik.

Dobrze: opis zawiera pojęcie (HRQoL), narzędzie z wersją językową i okresem, którego dotyczą pytania, sposób liczenia według podręcznika, rzetelność w badanej próbie oraz kryterium ważnej zmiany.

Jak opisać w pracy

Jakość życia związaną ze zdrowiem (HRQoL) oceniono kwestionariuszem [nazwa, wersja językowa], który obejmuje [liczba] obszarów funkcjonowania i dotyczy [okres]. Wyniki skal obliczono zgodnie z podręcznikiem autorów narzędzia. Rzetelność skal w badanej próbie oceniono współczynnikiem alfa Cronbacha. Za istotną klinicznie zmianę przyjęto [wartość MCID ze źródła].

Na co uważać

  • Nie myl HRQoL z ogólną jakością życia ani z zadowoleniem z życia.
  • Nie łącz domen w wynik ogólny, jeśli podręcznik tego nie przewiduje (zob. podskala i wynik ogólny).
  • Istotna statystycznie zmiana nie musi być ważna dla pacjenta. Porównaj ją z MCID podanym w literaturze dla danego narzędzia.

Ogólne zasady liczenia wyniku skali opisuje wpis Jak policzyć wynik kwestionariusza.

Najczęstsze pytania

Czym HRQoL różni się od ogólnej jakości życia?

HRQoL obejmuje aspekty życia, na które wpływa zdrowie. Jakość życia jest szersza i obejmuje też np. warunki życia i relacje. Karimi i Brazier (2016) pokazują, że w literaturze granica ta bywa zacierana.

Narzędzie ogólne czy swoiste dla choroby – które wybrać do pomiaru HRQoL?

Narzędzie ogólne, np. SF-36 lub EQ-5D, pozwala porównać grupy i choroby. Swoiste lepiej wychwytuje zmiany w danej chorobie. W badaniach klinicznych często stosuje się oba.

Czy wynik kwestionariusza HRQoL można policzyć bez podręcznika?

Nie. Klucz, przeliczenie wyników i postępowanie z brakami zależą od narzędzia i jego wersji. Weź je z podręcznika lub oficjalnej strony autorów i używaj narzędzia zgodnie z licencją.

Powiązane hasła

MCID – minimalna istotna klinicznie różnicaPodskala i wynik ogólnyEfekt sufitu i efekt podłogiRzetelność (psychometria)Pomiar jakości snu

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Poradnik

WHOQOL-BREF – jak policzyć wynik

Cztery domeny, pozycje odwrócone, średnia × 4, przeliczenie na 0–100 i reguły braków według WHO – z przykładem w R i wzorem opisu w pracy.

Czytaj →Poradnik

Jak policzyć wynik kwestionariusza

Klucz, pozycje odwrócone, podskale, reguła braków, suma czy średnia i kontrola wartości – w Excelu, SPSS, R i jamovi, z plikiem .xlsx z formułami.

Czytaj →

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Herdman, M., Gudex, C., Lloyd, A., Janssen, M. F., Kind, P., Parkin, D., Bonsel, G., & Badia, X. (2011). Development and preliminary testing of the new five-level version of EQ-5D (EQ-5D-5L). Quality of Life Research, 20(10), 1727–1736. https://doi.org/10.1007/s11136-011-9903-x ● Otwarty dostęp
  2. Karimi, M., & Brazier, J. (2016). Health, health-related quality of life, and quality of life: What is the difference? PharmacoEconomics, 34(7), 645–649. https://doi.org/10.1007/s40273-016-0389-9
  3. Ware, J. E., & Sherbourne, C. D. (1992). The MOS 36-item Short-Form Health Survey (SF-36): I. Conceptual framework and item selection. Medical Care, 30(6), 473–483. https://doi.org/10.1097/00005650-199206000-00002

Cytowania BibTeX

@article{herdman2011development, author={Herdman, M. and Gudex, C. and Lloyd, A. and Janssen, M. F. and Kind, P. and Parkin, D. and Bonsel, G. and Badia, X.}, title={{Development and preliminary testing of the new five-level version of EQ-5D (EQ-5D-5L)}}, journal={Quality of Life Research}, year={2011}, volume={20}, number={10}, pages={1727--1736}, doi={10.1007/s11136-011-9903-x}}
@article{karimi2016health, author={Karimi, Milad and Brazier, John}, title={{Health, health-related quality of life, and quality of life: What is the difference?}}, journal={PharmacoEconomics}, year={2016}, volume={34}, number={7}, pages={645--649}, doi={10.1007/s40273-016-0389-9}}
@article{ware1992mos, author={Ware, John E. and Sherbourne, Cathy Donald}, title={{The MOS 36-item Short-Form Health Survey (SF-36): I. Conceptual framework and item selection}}, journal={Medical Care}, year={1992}, volume={30}, number={6}, pages={473--483}, doi={10.1097/00005650-199206000-00002}}
R