Słownik metodologiczny · Pomiar i skale

Pomiar jakości snu – jakie metody wybrać i jak opisać wyniki?

Jakość snu można mierzyć kwestionariuszem, dzienniczkiem snu, aktygrafem albo polisomnografią. Pokazujemy, czym się różnią, jak policzyć wskaźniki z dzienniczka i jak opisać pomiar.

Strona główna / Słownik / Pomiar jakości snu

Opracowanie merytoryczne: · Opublikowano: · Aktualizacja:

W skrócie: Pomiar jakości snu łączy subiektywną ocenę snu (kwestionariusz, dzienniczek) z pomiarem obiektywnym (aktygrafia, polisomnografia). Metody mierzą różne rzeczy, więc w pracy podaj, którą wybrano, za jaki okres i jakie wskaźniki z niej liczono.

Co to jest pomiar jakości snu?

Pomiar jakości snu (ang. sleep quality assessment) to ocena, jak długo, jak sprawnie i jak spokojnie ktoś śpi oraz jak sam ocenia swój sen. Jakość snu nie ma jednej definicji: obejmuje wskaźniki ilościowe, np. czas snu, czas zasypiania i wybudzenia, oraz subiektywną ocenę. Dlatego wynik zależy od metody, a różne metody nie są wymienne. Pomiar snu często towarzyszy pomiarowi jakości życia związanej ze zdrowiem.

Metody pomiaru

  • Kwestionariusze retrospektywne pytają o dłuższy okres. Najczęściej stosowany PSQI dotyczy ostatniego miesiąca: 19 pozycji tworzy siedem składowych, których suma daje wynik globalny (Buysse i in., 1989). Liczenie wyniku opisuje wpis PSQI – jak policzyć wynik.
  • Dzienniczek snu wypełnia się każdego ranka. Carney i in. (2012) opracowali ujednolicony dzienniczek (Consensus Sleep Diary), aby ułatwić porównywanie badań.
  • Aktygrafia szacuje sen z ruchu nadgarstka. Sadeh (2011) opisuje rozsądną trafność u osób dobrze śpiących, gorszą przy zaburzeniach snu, i zaleca łączenie metod obiektywnych i subiektywnych.
  • Polisomnografia w pracowni snu rejestruje sygnały fizjologiczne, ale w pracach dyplomowych jest rzadko dostępna.

Przykład: wskaźniki z dzienniczka

Jedna osoba prowadziła dzienniczek przez 7 nocy (dane symulowane). Średni całkowity czas snu (TST) wyniósł 7.1 h, czas zasypiania (SOL) 24.3 min, a wybudzenia po zaśnięciu (WASO) 34.1 min. Wydajność snu, czyli odsetek czasu w łóżku przespany (SE = TST / TIB × 100), wyniosła 87.9%. Czas snu różnił się między nocami o SD = 36.0 min, dlatego przy kilku nocach na osobę lepiej analizować wszystkie noce w modelu wielopoziomowym niż jedną średnią.

Jak opisać w pracy

Sen oceniano dzienniczkiem snu prowadzonym przez 7 kolejnych dni. Na jego podstawie obliczono całkowity czas snu (TST), czas zasypiania (SOL), czas wybudzeń po zaśnięciu (WASO) i wydajność snu (SE = TST / TIB × 100). Średni TST wyniósł 7.1 h, SOL 24.3 min, WASO 34.1 min, a SE 87.9%.

Na co uważać

  • Ocena subiektywna i obiektywna mierzą co innego. Zgodność metod sprawdza się metodą Blanda–Altmana, a nie samą korelacją.
  • Progi podawaj tylko ze źródła. Buysse i in. (1989) podali, że wynik globalny PSQI powyżej 5 odróżniał osoby dobrze i źle śpiące z czułością 89.6% i swoistością 86.5%. Taki próg to przesiew, nie diagnoza (zob. czułość i swoistość).
  • Sprawdź licencję. PSQI jest chroniony prawem autorskim; zasady użycia podają autorzy.
Przykład reprodukowalny

Wskaźniki snu z dzienniczka w R

Kod liczy z danych dzienniczka całkowity czas snu i wydajność snu dla każdej nocy, a potem średnie z tygodnia.

TST, SOL, WASO i wydajność snu

Dane wejściowe: czas w łóżku, czas zasypiania i wybudzenia w minutach z 7 nocy jednej osoby (dane symulowane, set.seed(2810)).

Co odczytać: tabelę nocy z TST i SE, a pod nią średni TST w godzinach, średnie SOL, WASO i SE oraz SD czasu snu między nocami.

R
set.seed(2810)
tib  <- round(rnorm(7, 480, 25))            # czas w łóżku (min)
sol  <- round(rlnorm(7, log(25), 0.5))      # latencja snu (min)
waso <- round(rlnorm(7, log(30), 0.6))      # wybudzenia po zaśnięciu (min)
tst  <- tib - sol - waso                    # całkowity czas snu (min)
se   <- 100 * tst / tib                     # wydajność snu (%)
noce <- data.frame(noc = 1:7, tib, sol, waso, tst, se = round(se, 1))
noce
round(c(TST_h = mean(tst) / 60, SOL = mean(sol), WASO = mean(waso), SE = mean(se),
        SD_TST_min = sd(tst)), 1)
Wynik w R
  noc tib sol waso tst   se
1   1 524  33   19 472 90.1
2   2 488  13   28 447 91.6
3   3 505  34   16 455 90.1
4   4 462  28   53 381 82.5
5   5 507  14   82 411 81.1
6   6 455  11   14 430 94.5
7   7 444  37   27 380 85.6
     TST_h        SOL       WASO         SE SD_TST_min
       7.1       24.3       34.1       87.9       36.0

Bibliografia oprogramowania

Wyniki pochodzą z uruchomienia pokazanego kodu w R 4.5.3 (funkcje bazowe R).

  1. R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/

Najczęstsze pytania

Kwestionariusz czy aktygraf – co wybrać do pomiaru snu w pracy dyplomowej?

Zależy od pytania. Kwestionariusz mierzy subiektywną ocenę snu, a aktygraf szacuje czas snu z ruchu. Sadeh (2011) zaleca łączyć metody obiektywne i subiektywne, gdy to możliwe.

Co to jest wydajność snu?

To odsetek czasu spędzonego w łóżku, który osoba przespała: SE = TST / TIB × 100. W przykładzie na tej stronie średnia wydajność snu z 7 nocy wyniosła 87.9%.

Czy aktygrafia dobrze mierzy sen u osób z bezsennością?

Gorzej niż u osób dobrze śpiących. Według przeglądu Sadeha (2011) aktygraf słabo rozpoznaje czuwanie w nocy, więc czas snu może wyjść zawyżony.

Powiązane hasła

Jakość życia związana ze zdrowiem (HRQoL)Metoda Blanda–AltmanaCzułość i swoistośćModel wielopoziomowyPunkt odcięcia

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Poradnik

PSQI – jak policzyć wynik

Siedem komponentów 0–3, wynik globalny 0–21, próg powyżej 5, czas w łóżku przez północ, licencja i rzetelność – z przykładem w R i wzorem opisu.

Czytaj →

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Buysse, D. J., Reynolds, C. F., III, Monk, T. H., Berman, S. R., & Kupfer, D. J. (1989). The Pittsburgh Sleep Quality Index: A new instrument for psychiatric practice and research. Psychiatry Research, 28(2), 193–213. https://doi.org/10.1016/0165-1781(89)90047-4
  2. Carney, C. E., Buysse, D. J., Ancoli-Israel, S., Edinger, J. D., Krystal, A. D., Lichstein, K. L., & Morin, C. M. (2012). The Consensus Sleep Diary: Standardizing prospective sleep self-monitoring. Sleep, 35(2), 287–302. https://doi.org/10.5665/sleep.1642 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  3. Sadeh, A. (2011). The role and validity of actigraphy in sleep medicine: An update. Sleep Medicine Reviews, 15(4), 259–267. https://doi.org/10.1016/j.smrv.2010.10.001

Cytowania BibTeX

@article{buysse1989pittsburgh, author={Buysse, Daniel J. and Reynolds, III, Charles F. and Monk, Timothy H. and Berman, Susan R. and Kupfer, David J.}, title={{The Pittsburgh Sleep Quality Index: A new instrument for psychiatric practice and research}}, journal={Psychiatry Research}, year={1989}, volume={28}, number={2}, pages={193--213}, doi={10.1016/0165-1781(89)90047-4}}
@article{carney2012consensus, author={Carney, Colleen E. and Buysse, Daniel J. and Ancoli-Israel, Sonia and Edinger, Jack D. and Krystal, Andrew D. and Lichstein, Kenneth L. and Morin, Charles M.}, title={{The Consensus Sleep Diary: Standardizing prospective sleep self-monitoring}}, journal={Sleep}, year={2012}, volume={35}, number={2}, pages={287--302}, doi={10.5665/sleep.1642}}
@article{sadeh2011role, author={Sadeh, Avi}, title={{The role and validity of actigraphy in sleep medicine: An update}}, journal={Sleep Medicine Reviews}, year={2011}, volume={15}, number={4}, pages={259--267}, doi={10.1016/j.smrv.2010.10.001}}
R