Słownik metodologiczny · Psychometria

Trafność diagnostyczna (równoczesna) – czy test odtwarza obecny stan?

Trafność diagnostyczna, czyli równoczesna, sprawdza, czy wynik testu zgadza się z kryterium zmierzonym w tym samym czasie. Pokazujemy, jak dobrać kryterium i analizę, przykład, opis do pracy i pułapki.

Strona główna / Słownik / Trafność diagnostyczna (równoczesna)

Opracowanie merytoryczne: · Opublikowano:

W skrócie: Trafność diagnostyczna (równoczesna) to stopień, w jakim wynik testu zgadza się z kryterium zmierzonym w tym samym czasie, np. z diagnozą kliniczną. Przy kryterium ciągłym ocenia się ją korelacją, a przy diagnozie tak/nie – krzywą ROC, czułością i swoistością.

Co to jest trafność diagnostyczna?

Trafność diagnostyczna, nazywana też równoczesną (ang. concurrent validity), to stopień, w jakim wynik testu zgadza się z kryterium zmierzonym w tym samym czasie, np. z diagnozą postawioną w wywiadzie klinicznym. Według Cronbacha i Meehla (1955) badasz trafność równoczesną, gdy wynik testu i kryterium ustala się w zasadzie jednocześnie; gdy kryterium mierzy się później, chodzi o trafność prognostyczną. Obie są odmianami trafności kryterialnej, a Standards (American Educational Research Association i in., 2014) zaliczają je do dowodów opartych na związkach z innymi zmiennymi.

Jak ją zbadać

  1. Wybierz kryterium referencyjne: niezależną diagnozę, uznany test, ocenę eksperta.
  2. Zmierz oba w krótkim odstępie, zanim stan osób zdąży się zmienić.
  3. Zaślep oceniających: diagnosta nie powinien znać wyniku testu.
  4. Dobierz analizę do kryterium. Przy kryterium ciągłym policz korelację z 95% CI. Przy kryterium binarnym (diagnoza tak/nie) policz pole pod krzywą ROC oraz czułość i swoistość dla wybranego punktu odcięcia.

Przykład

Słabiej: „Krótka skala depresji koreluje z pełną wersją tej samej skali” – pozycje się pokrywają, więc wysoka korelacja jest prawie gwarantowana.
Lepiej: „Wynik krótkiej skali porównano z diagnozą epizodu depresji postawioną w ustrukturyzowanym wywiadzie przez psychologa, który nie znał wyniku skali; wywiad przeprowadzono tego samego dnia”.

Jak opisać w pracy

Trafność diagnostyczną [nazwa skali] oceniono względem [kryterium referencyjne], ustalonego przez [kto] bez wiedzy o wyniku skali, w odstępie [czas] (n = [liczba], w tym [liczba] osób z rozpoznaniem). Pole pod krzywą ROC wyniosło AUC = [wartość], 95% CI [[dolna], [górna]]; dla punktu odcięcia [wartość], wybranego [sposób wyboru], czułość wyniosła [wartość], a swoistość [wartość].

Na co uważać

  • Słabe kryterium. Test nie może być lepszy od kryterium, z którym go porównujesz – nierzetelna diagnoza zaniża zgodność.
  • Kryterium nakładające się na test, jak w przykładzie wyżej.
  • Zgodność dziś to nie prognoza. Wysoka trafność diagnostyczna nie dowodzi, że test przewiduje przyszły przebieg.

Krok po kroku wyznaczanie punktu odcięcia pokazuje wpis Krzywa ROC i punkt odcięcia skali krok po kroku, a pozostałe dowody – mapa rodzajów trafności.

Najczęstsze pytania

Czy trafność diagnostyczna i równoczesna to to samo?

Tak. W polskich podręcznikach psychometrii obie nazwy opisują ten sam dowód: zgodność testu z kryterium zmierzonym w tym samym czasie. Po angielsku to concurrent validity.

Jakie kryterium wybrać do badania trafności diagnostycznej?

Niezależne od testu i możliwie najlepsze dostępne: diagnozę w ustrukturyzowanym wywiadzie, ocenę eksperta albo uznane narzędzie o innej konstrukcji. Krótka wersja tej samej skali to słabe kryterium.

Czy korelacja z innym kwestionariuszem to trafność diagnostyczna czy zbieżna?

Zależy od roli drugiej miary. Jeśli to uznane kryterium, które test ma zastąpić, mówimy o trafności diagnostycznej. Jeśli to miara pokrewnego konstruktu, chodzi o trafność zbieżną.

Powiązane hasła

Trafność kryterialnaTrafność prognostycznaKrzywa ROCCzułość i swoistośćPunkt odcięciaTrafność zbieżna

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Poradnik

Rodzaje trafności – mapa dowodów

Tradycyjne nazwy trafności na mapie pięciu źródeł dowodów (Standards, 2014): jak zebrać dowód, jaka analiza, jak opisać w pracy i które 2–3 rodzaje dowodów zaplanować.

Czytaj →Poradnik

Krzywa ROC i punkt odcięcia krok po kroku

AUC z 95% CI, tabela progów, trzy reguły wyboru progu, czułość i swoistość z przedziałami oraz test DeLonga dla dwóch skal – w R z pakietem pROC.

Czytaj →

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. American Educational Research Association, American Psychological Association, & National Council on Measurement in Education. (2014). Standards for educational and psychological testing. https://www.testingstandards.net/open-access-files.html ● Otwarty dostęp
  2. Cronbach, L. J., & Meehl, P. E. (1955). Construct validity in psychological tests. Psychological Bulletin, 52(4), 281–302. https://doi.org/10.1037/h0040957 ● Otwarty dostęp: pełny tekst

Cytowania BibTeX

@book{aera2014standards, author={{American Educational Research Association} and {American Psychological Association} and {National Council on Measurement in Education}}, title={{Standards for educational and psychological testing}}, year={2014}, publisher={American Educational Research Association}, url={https://www.testingstandards.net/open-access-files.html}}
@article{cronbach1955construct, author={Cronbach, Lee J. and Meehl, Paul E.}, title={{Construct validity in psychological tests}}, journal={Psychological Bulletin}, year={1955}, volume={52}, number={4}, pages={281--302}, doi={10.1037/h0040957}}
R