Słownik metodologiczny · Pomiar i skale

Style odpowiedzi skrajnych i środkowych (ERS i MRS) – jak je rozpoznać?

Jedni respondenci zaznaczają głównie końce skali, inni jej środek. Pokazujemy, jak policzyć odsetek odpowiedzi skrajnych i środkowych na osobę i co z nich wynika dla porównań grup.

Strona główna / Słownik / Style odpowiedzi skrajnych i środkowych

Opracowanie merytoryczne: · Opublikowano:

W skrócie: Styl odpowiedzi skrajnych (ERS) to skłonność do zaznaczania końców skali, a styl odpowiedzi środkowych (MRS) – jej środka, niezależnie od treści pytania. Mierzy się je odsetkiem takich odpowiedzi na osobę; różnice stylów utrudniają porównania grup i kultur.

Co to są style odpowiedzi skrajnych i środkowych?

Styl odpowiedzi skrajnych (ang. extreme response style, ERS) to skłonność do wybierania końców skali, np. 1 i 7, a styl odpowiedzi środkowych (ang. midpoint response style, MRS) – skłonność do wybierania jej środka, niezależnie od treści pytania. Należą do stylów odpowiadania, które Van Vaerenbergh i Thomas (2013) opisują jako źródło błędu systematycznego: zmieniają rozkłady odpowiedzi i mogą być alternatywnym wyjaśnieniem wyników. Obok nich występuje tendencja do zgadzania się.

Jak to rozpoznać

Dla każdej osoby policz dwa odsetki z wielu pozycji, najlepiej z kilku skal o różnej treści:

  • ERS – odsetek odpowiedzi na skrajnych kategoriach (1 lub 7 na skali 1–7);
  • MRS – odsetek odpowiedzi w punkcie środkowym (4).

Style różnią się między krajami i grupami. Baumgartner i Steenkamp (2001) na próbach z 11 krajów Unii Europejskiej pokazali, że style odpowiadania systematycznie zmieniają wyniki skal i mogą zawyżać albo zaniżać korelacje między nimi. W porównaniach międzykulturowych różnica średnich może więc wynikać ze sposobu korzystania ze skali, a nie z różnicy w cesze. Wysoki MRS bywa też ucieczką od decyzji – rozważ wtedy osobną odpowiedzią „nie wiem”.

Przykład

Dwie grupy po 150 osób odpowiadały na 12 pozycji skali Likerta 1–7 przy takim samym rozkładzie cechy (dane symulowane). Średni ERS wyniósł 2.8% w grupie A i 25.4% w grupie B, t(180.03) = 12.94, p < .001, a MRS odpowiednio 33.6% i 18.6%. Średnie wyniki skali były prawie równe (M = 3.91 i 3.89), ale odchylenie standardowe w grupie B było wyraźnie większe (SD = 1.26 wobec 0.77), co zmienia korelacje i wielkości efektów.

Jak opisać w pracy

Dla każdej osoby obliczono odsetek odpowiedzi skrajnych (ERS; kategorie 1 i 7) i środkowych (MRS; kategoria 4) w 12 pozycjach. Średni ERS wynosił 2.8% w grupie A i 25.4% w grupie B, t(180.03) = 12.94, p < .001, dlatego porównania międzygrupowe powtórzono z kontrolą stylu odpowiadania.

Na co uważać

  • Korekta zmienia znaczenie wyniku. Ipsatyzacja i inne standaryzacje usuwają część stylu, ale Fischer (2004) ostrzega, że wyniki analiz na tak przekształconych danych trudno jednoznacznie interpretować.
  • ERS to nie straightlining. Osoba ze stylem skrajnym zmienia odpowiedzi między 1 a 7; straightlining to te same odpowiedzi w całej baterii.
  • Wskaźnik z jednej skali myli styl z treścią, bo osoba o naprawdę skrajnym nasileniu cechy też wybiera końce skali.

Liczbę kategorii odpowiedzi omawiamy w poradniku Ile stopni skali Likerta wybrać?

Najczęstsze pytania

Jak policzyć wskaźnik ERS?

Dla każdej osoby podziel liczbę odpowiedzi w skrajnych kategoriach (np. 1 i 7) przez liczbę pozycji, na które odpowiedziała. Najlepiej użyj wielu pozycji o różnej treści, nie jednej skali.

Czy częste wybieranie środka skali to błąd respondenta?

Nie zawsze. Środek może oznaczać prawdziwie umiarkowaną opinię, brak zdania albo unikanie decyzji. Gdy brak zdania jest prawdopodobny, rozważ osobną odpowiedź „nie wiem” poza skalą.

Dlaczego style odpowiadania utrudniają porównania międzykulturowe?

Bo w różnych krajach respondenci różnie korzystają ze skali. Różnica średnich lub korelacji może wtedy odzwierciedlać styl odpowiadania, a nie różnicę w mierzonej cesze.

Powiązane hasła

Tendencja do zgadzania się (acquiescence)IpsatyzacjaStraightlining i nieuważne odpowiedziSkala LikertaOdpowiedź „nie wiem” i „trudno powiedzieć”

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Poradnik

Ile stopni skali Likerta wybrać?

4, 5, 7 czy więcej punktów: co mówią badania, środek skali, etykiety, tabela decyzyjna, symulacja w R i wzór opisu do pracy.

Czytaj →Poradnik

Najczęstsze błędy w ankietach

Pytania dwa w jednym, złe kafeterie, wielkie macierze i brak „nie dotyczy” – przykłady źle/dobrze z audytów ankiet i lista kontrolna przed startem.

Czytaj →

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Baumgartner, H., & Steenkamp, J.-B. E. M. (2001). Response styles in marketing research: A cross-national investigation. Journal of Marketing Research, 38(2), 143–156. https://doi.org/10.1509/jmkr.38.2.143.18840 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  2. Fischer, R. (2004). Standardization to account for cross-cultural response bias. Journal of Cross-Cultural Psychology, 35(3), 263–282. https://doi.org/10.1177/0022022104264122
  3. Van Vaerenbergh, Y., & Thomas, T. D. (2013). Response styles in survey research: A literature review of antecedents, consequences, and remedies. International Journal of Public Opinion Research, 25(2), 195–217. https://doi.org/10.1093/ijpor/eds021

Cytowania BibTeX

@article{baumgartner2001response, author={Baumgartner, Hans and Steenkamp, Jan-Benedict E. M.}, title={{Response styles in marketing research: A cross-national investigation}}, journal={Journal of Marketing Research}, year={2001}, volume={38}, number={2}, pages={143--156}, doi={10.1509/jmkr.38.2.143.18840}}
@article{fischer2004standardization, author={Fischer, Ronald}, title={{Standardization to account for cross-cultural response bias}}, journal={Journal of Cross-Cultural Psychology}, year={2004}, volume={35}, number={3}, pages={263--282}, doi={10.1177/0022022104264122}}
@article{vanvaerenbergh2013response, author={Van Vaerenbergh, Y. and Thomas, T. D.}, title={{Response styles in survey research: A literature review of antecedents, consequences, and remedies}}, journal={International Journal of Public Opinion Research}, year={2013}, volume={25}, number={2}, pages={195--217}, doi={10.1093/ijpor/eds021}}
R