Słownik metodologiczny · Projekt badania

Badanie w działaniu (action research) – jak łączyć zmianę z badaniem?

Badanie w działaniu łączy wprowadzanie zmiany w praktyce z systematycznym badaniem jej skutków. Pokazujemy cykl planu, działania, obserwacji i refleksji, przykład, różnice wobec ewaluacji i studium przypadku oraz typowe pułapki.

Strona główna / Słownik / Badanie w działaniu (action research)
W skrócie: Badanie w działaniu (action research) to podejście, w którym badacz razem z uczestnikami zmienia praktykę i systematycznie bada skutki tej zmiany w powtarzanych cyklach: diagnoza, plan, działanie, obserwacja, refleksja. Celem jest poprawa konkretnej sytuacji i wiedza z niej wyprowadzona.

Co to jest badanie w działaniu?

Badanie w działaniu (ang. action research) to podejście, w którym badacz razem z uczestnikami – nauczycielami, pielęgniarkami, pracownikami organizacji – zmienia praktykę i jednocześnie systematycznie bada skutki tej zmiany. Celem nie jest sam opis, lecz poprawa konkretnej sytuacji i wiedza z niej wyprowadzona. Nazwa wiąże się zwykle z Kurtem Lewinem i latami 40. XX wieku. W odmianie partycypacyjnej (PAR) uczestnicy współprowadzą projekt: Cornish i in. (2023) opisują ją jako badanie, w którym osoby doświadczające problemu same podejmują działania na rzecz zmiany i wytwarzają nową wiedzę.

Cykl badania w działaniu

Projekt przechodzi przez powtarzane cykle: diagnoza problemu → plan zmiany → działanie → obserwacja i zbieranie danych → refleksja → kolejny cykl. Cornish i in. (2023) wymieniają sześć elementów projektu PAR: budowanie relacji, ustalenie zasad współpracy, wspólne rozumienie problemu, zbieranie i wytwarzanie materiałów, wspólną analizę oraz planowanie i podejmowanie działań. Dane bywają jakościowe (notatki, wywiady) i ilościowe (np. wskaźniki przed zmianą i po niej), dlatego projekt często ma charakter badań mieszanych.

Przykład

Nauczycielka zauważa, że uczniowie rzadko oddają prace domowe. W pierwszym cyklu wspólnie z klasą wprowadza krótkie zadania online, notuje odsetek oddanych prac i rozmawia z uczniami. Po refleksji zmienia termin oddawania i zaczyna drugi cykl. Prosty pomiar przed i po pokazuje kierunek zmian, ale bez grupy porównawczej nie dowodzi, że to zmiana je wywołała.

Czym różni się od innych podejść

  • Od badania ewaluacyjnego. Ewaluacja ocenia gotowy program, a badanie w działaniu go współtworzy i zmienia w trakcie.
  • Od studium przypadku. Studium opisuje przypadek, a badanie w działaniu celowo w nim interweniuje.

Na co uważać

  • Podwójna rola. Badacz jest uczestnikiem zmiany, więc potrzebna jest refleksyjność i jawny opis jego pozycji.
  • Utrata krytycyzmu. Kemmis (2006) ostrzega, że część badań w działaniu traci krytyczne ostrze; dobre badanie potrafi pokazać także niewygodne wyniki.
  • Etyka. Własni uczniowie czy podwładni mogą czuć presję udziału – zadbaj o dobrowolną świadomą zgodę.

Jak zaplanować i opisać taki projekt, pokazuje wpis Badanie w działaniu w pracy dyplomowej.

Najczęstsze pytania

Czy badanie w działaniu może być pracą magisterską?

Tak, jeśli cykle są zaplanowane, dane zbierane systematycznie, a rola badacza opisana. Zwykle obejmuje jeden lub dwa pełne cykle, bo dłuższy projekt trudno zmieścić w czasie studiów.

Czy badanie w działaniu jest jakościowe czy ilościowe?

Może być jednym i drugim. Często łączy notatki z obserwacji i wywiady z prostymi wskaźnikami przed zmianą i po niej, więc bywa opisywane jako badanie mieszane.

Czym różni się action research od badania partycypacyjnego (PAR)?

PAR to odmiana badania w działaniu, w której osoby doświadczające problemu współprowadzą cały projekt – od pytania badawczego po analizę i działania – a nie są tylko uczestnikami.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Cornish, F., Breton, N., Moreno-Tabarez, U., Delgado, J., Rua, M., de-Graft Aikins, A., & Hodgetts, D. (2023). Participatory action research. Nature Reviews Methods Primers, 3(1), Article 34. https://doi.org/10.1038/s43586-023-00214-1 ● Otwarty dostęp: pełny tekst
  2. Kemmis, S. (2006). Participatory action research and the public sphere. Educational Action Research, 14(4), 459–476. https://doi.org/10.1080/09650790600975593

Cytowania BibTeX

@article{cornish2023participatory, author={Cornish, Flora and Breton, Nancy and Moreno-Tabarez, Ulises and Delgado, Jenna and Rua, Mohi and de-Graft Aikins, Ama and Hodgetts, Darrin}, title={{Participatory action research}}, journal={Nature Reviews Methods Primers}, year={2023}, volume={3}, number={1}, eid={34}, doi={10.1038/s43586-023-00214-1}}
@article{kemmis2006participatory, author={Kemmis, Stephen}, title={{Participatory action research and the public sphere}}, journal={Educational Action Research}, year={2006}, volume={14}, number={4}, pages={459--476}, doi={10.1080/09650790600975593}}
R