Co to jest śledzenie procesu?
Śledzenie procesu (ang. process tracing) to metoda analizy wewnątrz jednego przypadku, w której badacz odtwarza krok po kroku łańcuch zdarzeń prowadzący od przyczyny do skutku i sprawdza, czy ślady w materiale empirycznym pasują do proponowanego mechanizmu. Collier (2011) nazywa ją podstawowym narzędziem analizy jakościowej, które jednak często jest źle rozumiane i stosowane bez dyscypliny. Metodę wykorzystuje się zwłaszcza w studium przypadku – w politologii, socjologii, zarządzaniu i ewaluacji programów.
Logika wnioskowania
Zamiast porównywać wiele jednostek, badacz zbiera obserwacje procesu: dokumenty, wywiady, kolejność decyzji. Mahoney (2012) opisuje to jako łączenie wcześniejszej wiedzy ogólnej z obserwacjami z jednego przypadku. Trzeba pokazać, że zdarzenie początkowe zaszło, że wystąpił wynik i że pierwsze było przyczyną drugiego. Collier (2011) podkreśla też rolę starannego opisu i ustalenia sekwencji zdarzeń, bo bez nich nie ma czego testować.
Cztery testy
- Test obręczy (hoop): ślad musi wystąpić, jeśli hipoteza jest prawdziwa. Jego brak ją eliminuje, ale obecność niewiele potwierdza (warunek konieczny).
- Test dymiącego pistoletu (smoking gun): obecność śladu mocno wspiera hipotezę, a brak jej nie przekreśla (warunek wystarczający).
- Słomka na wietrze (straw in the wind): ślad słaby w obu kierunkach – zwiększa lub zmniejsza wiarygodność tylko trochę.
- Test podwójnie rozstrzygający (doubly decisive): jednocześnie potwierdza jedną hipotezę i eliminuje konkurencyjne; w praktyce rzadki.
Mahoney (2012) ocenia siłę testów właśnie przez warunki konieczne i wystarczające. Dobrą praktyką jest sprawdzanie kilku wyjaśnień konkurencyjnych, a nie tylko ulubionej hipotezy.
Na tle innych metod
Śledzenie procesu odpowiada na pytanie „jak to się stało w tym przypadku”, a nie „jak duży jest przeciętny efekt”. Tym różni się od podejścia opartego na potencjalnych wynikach i od porównań wielu przypadków w QCA, z którą bywa łączone. Ilościowa zależność bez mechanizmu nie dowodzi przyczynowości (korelacja a przyczynowość), więc śledzenie procesu dobrze uzupełnia badania mieszane.
Jak opisać w pracy
Opisz źródła, kryteria oceny śladów i sposób dbania o wiarygodność analizy.
Najczęstsze pytania
Czy śledzenie procesu wymaga wielu przypadków?
Nie. Metoda działa wewnątrz jednego przypadku, ale można ją stosować w kilku przypadkach osobno albo łączyć z porównaniem przypadków, np. w QCA.
Czym różni się test obręczy od testu dymiącego pistoletu?
Niepowodzenie testu obręczy eliminuje hipotezę, ale jego zdanie niewiele ją wspiera. Test dymiącego pistoletu działa odwrotnie: znaleziony ślad mocno wspiera hipotezę, a brak śladu jej nie przekreśla.
Jakie dane są potrzebne do śledzenia procesu?
Dane pozwalające ustalić kolejność zdarzeń i motywy działań: dokumenty, protokoły, korespondencja, wywiady z uczestnikami. Ważniejsza od ich liczby jest wartość dowodowa każdego śladu.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Studium przypadku w pracy magisterskiej
Typy według Yina i Stake’a, wybór i granice przypadku, macierz źródeł danych, uogólnianie analityczne i układ pracy – z fikcyjnym przykładem i wzorem opisu.
Czytaj →PoradnikBadania mieszane (mixed methods)
Trzy podstawowe schematy, cele łączenia metod, integracja na trzech poziomach, joint display i wzory opisu dla doktoratu, wniosku i artykułu.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Collier, D. (2011). Understanding process tracing. PS: Political Science & Politics, 44(4), 823–830. https://doi.org/10.1017/s1049096511001429 ● Otwarty dostęp
- Mahoney, J. (2012). The logic of process tracing tests in the social sciences. Sociological Methods & Research, 41(4), 570–597. https://doi.org/10.1177/0049124112437709
Cytowania BibTeX
@article{collier2011understanding, author={Collier, David}, title={{Understanding process tracing}}, journal={PS: Political Science \& Politics}, year={2011}, volume={44}, number={4}, pages={823--830}, doi={10.1017/s1049096511001429}}@article{mahoney2012logic, author={Mahoney, James}, title={{The logic of process tracing tests in the social sciences}}, journal={Sociological Methods \& Research}, year={2012}, volume={41}, number={4}, pages={570--597}, doi={10.1177/0049124112437709}}