.sav, wykonuje składnię w stylu SPSS i nie ma limitów licencyjnych. Policzysz w nim statystyki opisowe, testy t, ANOVA, korelacje, regresję, alfę Cronbacha i podstawową EFA, ale nie ma m.in. modeli mieszanych, MANOVA, ANOVA z powtarzanymi pomiarami ani SEM. Przed wyborem sprawdź w podręczniku każdą procedurę z planu analizy.Co to jest PSPP?
GNU PSPP to darmowy program do statystycznej analizy danych, rozwijany w ramach projektu GNU jako wolny zamiennik programu IBM SPSS Statistics. Strona projektu podkreśla, że PSPP jest do SPSS bardzo podobny: ma zgodne pliki danych i składni, a pracować można w interfejsie graficznym albo przez polecenia (GNU Project, b.d.). W odróżnieniu od SPSS program nie wygasa po okresie próbnym, nie ma sztucznych limitów liczby przypadków i zmiennych ani dodatkowo płatnych modułów – wszystkie funkcje są w podstawowej wersji. Jest rozpowszechniany na licencji GNU GPL w wersji 3 lub późniejszej.
Dla studenta oznacza to przede wszystkim jedno: PSPP otworzy plik .sav i wykona dużą część typowych analiz z pracy dyplomowej bez licencji SPSS. Nie jest jednak pełną kopią SPSS – sam podręcznik przyznaje, że zestaw procedur statystycznych jest niekompletny, a program wciąż się rozwija (Free Software Foundation, 2026).
Wersje, systemy i licencja
Według strony projektu aktualne wydanie to PSPP 2.1.2 (archiwum źródłowe w katalogu wydań GNU ma datę 19 września 2026 r.). Program jest dostępny dla GNU/Linux (pakiety w dystrybucjach i Flatpak), Windows (instalator) i macOS (m.in. pakiet aplikacji, MacPorts i Homebrew) (GNU Project, b.d.). Wersje rozwojowe i eksperymentalna przepisana wersja w języku Rust są przeznaczone do testów, nie do analiz w pracy.
| Cecha | PSPP | IBM SPSS Statistics |
|---|---|---|
| Licencja | Wolne oprogramowanie, GPLv3+, bez opłat | Komercyjna: subskrypcja, licencje wieczyste lub terminowe, licencje akademickie (IBM, b.d.) |
| Okres użytkowania | Bez wygasania | Wersja próbna 14 dni, potem licencja (IBM, b.d.) |
| Moduły | Wszystko w jednej wersji | Edycje i dodatki o różnym zakresie |
| Pliki | Czyta i zapisuje .sav, wykonuje składnię w stylu SPSS | .sav, .sps, .spv |
| Zakres procedur | Podstawowe i średnio zaawansowane | Szeroki, zależny od edycji |
Co policzysz w PSPP, a czego nie
Rozdział o procedurach statystycznych podręcznika obejmuje m.in. DESCRIPTIVES, FREQUENCIES, EXAMINE, CORRELATIONS, CROSSTABS, FACTOR, GLM, LOGISTIC REGRESSION, MEANS, NPAR TESTS, T-TEST, ONEWAY, RANK, REGRESSION, RELIABILITY i ROC. Osobny rozdział wymienia polecenia jeszcze niezaimplementowane (Free Software Foundation, 2026). Najważniejsze dla prac z psychologii różnice zebraliśmy w tabeli.
| Analiza | W PSPP | Uwagi i obejście |
|---|---|---|
| Statystyki opisowe, częstości, tabele krzyżowe z chi-kwadrat | Tak | DESCRIPTIVES, FREQUENCIES, CROSSTABS |
| Testy t, jednoczynnikowa ANOVA z post hoc | Tak | T-TEST; ONEWAY (m.in. Tukey, Bonferroni, Games-Howell) |
| Testy nieparametryczne | Tak | NPAR TESTS (m.in. Mann-Whitney, Wilcoxon, Kruskal-Wallis, Friedman) |
| Korelacja Pearsona | Tak | CORRELATIONS; współczynnik Spearmana w CROSSTABS |
| Rzetelność skali | Częściowo | RELIABILITY: alfa Cronbacha i rzetelność połówkowa; omega McDonalda – w R |
| Regresja liniowa | Tak, bez selekcji krokowej | REGRESSION wprowadza wszystkie predyktory naraz (metoda wprowadzania); bloki – jako kolejne modele |
| Regresja logistyczna | Tak | LOGISTIC REGRESSION |
| Czynnikowa ANOVA | Tak, efekty stałe | GLM; brak poleceń dla pomiarów powtarzanych i MANOVA |
| EFA | Częściowo | FACTOR: składowe główne i osie główne, rotacje varimax, equamax, quartimax, promax; analizę równoległą i oblimin zrób w R |
| Modele mieszane, MANOVA, korelacja cząstkowa, analiza przeżycia, regresja porządkowa | Nie | Polecenia MIXED, MANOVA, PARTIAL CORR, KM, COXREG, PLUM są na liście niezaimplementowanych – użyj R, JASP lub jamovi |
| SEM, CFA | Nie | Brak w spisie procedur – np. lavaan w R |
Rada praktyczna: zanim wybierzesz PSPP, wypisz z planu analizy wszystkie procedury i sprawdź je w podręczniku. Jeśli brakuje choć jednej (np. ANOVA z powtarzanymi pomiarami), nie zmieniaj metody pod program – policz tę część w innym narzędziu. Darmowe alternatywy z menu opisują hasła JASP i jamovi, a pełną elastyczność daje R. Porównanie narzędzi znajdziesz w poradniku bezpłatne programy do analizy statystycznej.
Jak pracować w PSPP: okna i składnia
Interfejs graficzny PSPPIRE według podręcznika wykonuje wszystkie funkcje wiersza poleceń i pokazuje na bieżąco dane, zmienne i wyniki. Etykiety zmiennych i wartości oraz kody braków możesz też nadać poleceniami składni, co od razu dokumentuje książkę kodową. Składnię piszesz w oknie otwieranym przez File → New → Syntax i uruchamiasz z menu Run (Free Software Foundation, 2026).
Język poleceń PSPP to w praktyce składnia w stylu SPSS: polecenie zaczyna się nazwą, podpolecenia oddziela ukośnik, a koniec polecenia wyznacza kropka lub pusta linia. Przekształcenia (COMPUTE, RECODE) wykonują się dopiero wtedy, gdy uruchomisz procedurę statystyczną. Prosty plik składni możesz więc często uruchomić w obu programach – ale tylko wtedy, gdy używa poleceń i opcji dostępnych w PSPP.
Przykład: plik składni do typowej pracy dyplomowej
Poniższy plik wykonuje podstawowe kroki badania ankietowego: odwraca pozycję, liczy wynik skali, sprawdza rzetelność i wykonuje trzy analizy. Wszystkie polecenia i podpolecenia pochodzą z podręcznika PSPP. To wzór zapisu – liczby w wynikach będą zależały od Twoich danych.
Składnia PSPP
Plik zakłada zbiór ankieta.sav z pięcioma pozycjami skali stresu (s1–s5, odpowiedzi 1–5, pozycja s3 odwrócona), płcią (plec: 1 = kobieta, 2 = mężczyzna), wsparciem społecznym (wsparcie) i samooceną (samoocena).
Od pliku .sav do rzetelności, testu t i regresji
PSPP (składnia)
* Analiza do pracy dyplomowej – PSPP 2.1.2.
GET FILE='ankieta.sav'.
* Odwrócenie pozycji s3 (skala 1–5) i wynik skali stresu jako średnia pozycji.
RECODE s3 (1=5) (2=4) (3=3) (4=2) (5=1) INTO s3_odwr.
COMPUTE stres = MEAN(s1, s2, s3_odwr, s4, s5).
DESCRIPTIVES /VARIABLES=stres wsparcie samoocena
/STATISTICS=MEAN STDDEV MINIMUM MAXIMUM SKEWNESS KURTOSIS.
RELIABILITY /VARIABLES=s1 s2 s3_odwr s4 s5
/SCALE('Stres') = ALL
/MODEL=ALPHA
/SUMMARY=TOTAL.
T-TEST GROUPS=plec(1, 2) /VARIABLES=stres.
CORRELATIONS /VARIABLES=stres wsparcie samoocena
/PRINT=TWOTAIL SIG.
REGRESSION /VARIABLES=wsparcie samoocena stres
/DEPENDENT=stres
/STATISTICS=COEFF R ANOVA CI(95).
SAVE OUTFILE='ankieta_po_analizie.sav'.Bibliografia oprogramowania
Składnię przygotowano na podstawie podręcznika PSPP dla wersji 2.1.2; w pracy podaj wersję programu, której faktycznie użyłeś.
- PSPP: Free Software Foundation. (2026). GNU PSPP (Version 2.1.2) [Computer software]. https://www.gnu.org/software/pspp/
Dwie rzeczy z tego przykładu warto zapamiętać. Po pierwsze, w REGRESSION zmienna zależna musi znaleźć się zarówno w VARIABLES, jak i w DEPENDENT; wszystkie pozostałe zmienne z listy są predyktorami. Po drugie, skala stresu powstaje z pozycji po odwróceniu – kolejność poleceń ma znaczenie (zob. pozycja odwrócona i rekodowanie). Wyniki odczytasz podobnie jak wydruk SPSS – pomoże poradnik jak czytać wyniki z SPSS.
Dane z ankiety online w PSPP i dalej
Według strony projektu PSPP importuje dane z arkuszy kalkulacyjnych, plików tekstowych i baz danych, potrafi otworzyć kilka zbiorów naraz i je łączyć, a wyniki zapisuje m.in. jako tekst, PDF, HTML i OpenDocument; współpracuje też z LibreOffice i Gnumeric (GNU Project, b.d.). W praktyce pracy dyplomowej daje to prosty przepływ:
- Eksport odpowiedzi z formularza do arkusza lub pliku CSV i import do PSPP.
- Nadanie etykiet zmiennych i wartości oraz kodów braków poleceniami składni.
- Zapis zbioru jako
.sav(polecenie SAVE) – ten plik otworzy promotor w SPSS, a Ty w razie potrzeby w R pakietem haven. - Analizy dostępne w PSPP wykonujesz na miejscu; brakujące (np. CFA, modele mieszane) liczysz w R na tym samym pliku
.sav. - Tabele wyników eksportujesz do formatu OpenDocument lub HTML i formatujesz w edytorze tekstu zgodnie z APA.
Dzięki temu jeden plik danych i jeden plik składni pozostają źródłem wszystkich liczb w pracy, niezależnie od tego, w ilu programach liczono.
Jak opisać i zacytować PSPP w pracy
Podaj nazwę programu, wersję i procedury. Jeśli część analiz wykonano w innym narzędziu, napisz które. Wzór:
Pozycja w bibliografii (APA 7): Free Software Foundation. (2026). GNU PSPP (Version 2.1.2) [Computer software]. https://www.gnu.org/software/pspp/ – rok dostosuj do wydania, którego użyłeś.
Najczęstsze błędy
- Zakładanie, że PSPP ma wszystko, co SPSS. Sprawdź każdą procedurę z planu analizy w podręczniku, zanim zbierzesz dane.
- Zmiana metody pod program. Brak modeli mieszanych w PSPP nie uzasadnia analizy pomiarów powtarzanych jak grup niezależnych.
- Kopiowanie składni z SPSS bez sprawdzenia. Nieobsługiwane podpolecenie (np. METHOD=STEPWISE w REGRESSION) zatrzyma polecenie z błędem albo zostanie pominięte – czytaj komunikaty w oknie wyników.
- Brak wersji programu w pracy albo opisanie PSPP jako „SPSS”. To inny program i tak należy go nazwać.
- Eksport wyników bez formatowania. Tabela z PSPP nie jest jeszcze tabelą APA – usuń zbędne kolumny, zaokrąglij wartości i dodaj notę.
- Analizy tylko „wyklikane”. Zapisz polecenia w pliku składni – dzięki temu odtworzysz wyniki po poprawkach promotora.
Najczęstsze pytania
Czy PSPP jest darmowy i legalny?
Tak. GNU PSPP jest wolnym oprogramowaniem na licencji GNU GPL w wersji 3 lub późniejszej: możesz go bezpłatnie pobrać, używać bez ograniczeń czasowych i w celach komercyjnych. Program nie ma okresu próbnego ani płatnych modułów.
Czy PSPP otworzy plik z SPSS?
Tak, PSPP czyta i zapisuje pliki danych .sav (polecenia GET i SAVE) i wykonuje składnię w stylu SPSS. Składnia z SPSS zadziała jednak tylko wtedy, gdy używa poleceń i opcji, które PSPP obsługuje.
Czy w PSPP zrobię ANOVA z powtarzanymi pomiarami?
Według podręcznika polecenie GLM obsługuje czynnikową ANOVA z efektami stałymi, a polecenia MIXED i MANOVA są na liście niezaimplementowanych. Pomiary powtarzane i modele mieszane policz w R, JASP lub jamovi.
Czy w PSPP jest regresja krokowa?
Nie – polecenie REGRESSION wprowadza do modelu wszystkie zmienne z listy poza zależną, czyli działa jak metoda wprowadzania. To nie jest wada: selekcja krokowa daje zawyżoną istotność.
Jak zacytować PSPP w pracy?
Podaj nazwę i wersję programu w metodzie, a w bibliografii np.: Free Software Foundation. (2026). GNU PSPP (Version 2.1.2) [Computer software]. https://www.gnu.org/software/pspp/ – z rokiem i wersją, których użyłeś.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
Bezpłatne programy do statystyki
jamovi, JASP, R, PSPP i G*Power: licencje, wersje i możliwości, ustawienia domyślne zmieniające wynik testu oraz wzory cytowania programu w pracy.
Czytaj →PoradnikJak czytać wyniki z SPSS
Osiem najczęstszych tabel SPSS: co odczytać, który wiersz wybrać, co znaczy Sig. = .000 i jak przepisać wynik w stylu APA.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Free Software Foundation. (2026). GNU PSPP: Software for statistical analysis (Version 2.1.2) [User manual]. https://www.gnu.org/software/pspp/manual/ ● Otwarty dostęp
- GNU Project. (b.d.). GNU PSPP. Free Software Foundation. Pobrano 26 października 2026 z https://www.gnu.org/software/pspp/ ● Otwarty dostęp
- IBM. (b.d.). IBM SPSS Statistics. Pobrano 26 października 2026 z https://www.ibm.com/products/spss-statistics ● Otwarty dostęp
Cytowania BibTeX
@misc{fsf2026pspp, author={{Free Software Foundation}}, title={{GNU PSPP: Software for statistical analysis (Version 2.1.2) [User manual]}}, year={2026}, url={https://www.gnu.org/software/pspp/manual/}}@misc{gnundpspp, author={{GNU Project}}, title={{GNU PSPP}}, publisher={Free Software Foundation}, url={https://www.gnu.org/software/pspp/}}@misc{ibmndspssoferta, author={{IBM}}, title={{IBM SPSS Statistics}}, url={https://www.ibm.com/products/spss-statistics}}