.sav, polecenia w .sps, a wyniki w .spv. Każdą analizę wklejaj przyciskiem Paste do składni, w pracy podawaj numer wersji, a w tabeli testu t świadomie wybierz wiersz testu Welcha lub Studenta.Co to jest IBM SPSS Statistics?
IBM SPSS Statistics to komercyjny program do analizy danych statystycznych firmy IBM. Analizy wybiera się w nim z menu i okien dialogowych, a każdą z nich można też zapisać i uruchomić jako polecenie języka składni (ang. command syntax). W psychologii i naukach społecznych SPSS przez dekady był programem domyślnym: wiele podręczników statystyki, np. Field (2018), pokazuje analizy właśnie w nim, a wielu promotorów nadal oczekuje wydruków w tym formacie.
Według informacji o wydaniu najnowsza wersja to IBM SPSS Statistics 32.0.0.0, dostępna od 23 kwietnia 2026 r. (IBM, 2026). Program na komputer działa w 64-bitowych systemach Windows i macOS. Wersja serwerowa (Statistics Server) działa także w systemie Linux.
Licencje i wersje programu
SPSS nie jest darmowy. Według stron produktu IBM (IBM, b.d.) dostępne są następujące formy licencji:
| Forma | Co obejmuje | Uwagi |
|---|---|---|
| Subskrypcja | plan Base i trzy dodatki: tabele niestandardowe i zaawansowana statystyka, prognozowanie i drzewa decyzyjne, próby złożone i testowanie | wymaga konta IBMid i połączenia z internetem; bez kodu autoryzacyjnego |
| Licencja wieczysta lub terminowa | cztery edycje: Base, Standard, Professional i Premium | wymaga kodu autoryzacyjnego |
| Wersje akademickie | licencje kampusowe uczelni oraz plany GradPack i FacultyPack dla studentów i pracowników | sprawdź najpierw, czy Twoja uczelnia nie udostępnia licencji |
| Wersja próbna | 14 dni, edycja Base ze wszystkimi dodatkami | raz na 365 dni |
Ceny zależą od kraju i formy zakupu i często się zmieniają, dlatego ich nie podajemy – sprawdź je na stronie IBM w dniu zakupu. Ważny szczegół praktyczny: według przewodnika IBM w wersji Student nie ma składni poleceń (IBM Corp., 2026a). Jeśli promotor wymaga dołączenia pliku składni, upewnij się, że Twoja licencja ją obejmuje.
Jak pracuje się w SPSS: dane, okna dialogowe, składnia, wydruk
Praca w SPSS toczy się w trzech oknach, a każdemu odpowiada osobny typ pliku (IBM Corp., 2026b):
- Edytor danych – plik
.savz danymi oraz opisem zmiennych: etykietami, kodami wartości, kodami braków i poziomem pomiaru (zob. książka kodowa). - Edytor składni – plik
.sps. Przycisk Paste w oknie dialogowym nie uruchamia analizy, tylko wkleja odpowiadające jej polecenie do edytora składni. Zaznaczone polecenia uruchamia się z menu Run > Selection (IBM Corp., 2026a). - Okno wyników (Viewer) – plik
.spvz tabelami i wykresami.
Program można rozszerzać. Według podręcznika wersji 32 rozszerzenia (pliki .spe) instaluje się przez menu Extensions > Extension Hub, a moduły integracji z Pythonem i R domyślnie korzystają z dołączonych dystrybucji Python 3.10.4 i R 4.4.1 (IBM Corp., 2026b). W wersji 32 IBM dodał też asystenta AI do omawiania wyników (AI Output Assistant), który wymaga konta w usłudze IBM watsonx. Pamiętaj, że interpretacja wyników w pracy jest Twoim zadaniem i że uczelnie mają własne zasady korzystania z AI.
Przykład: test t w SPSS i jak czytać jego tabelę
Porównujemy stres przed sesją (skala 10–50) studentów psychologii (n = 38) i informatyki (n = 52) – dane symulowane. Według podręcznika IBM SPSS Statistics Base 32 (IBM Corp., 2026c) analizę uruchamia się tak:
- Analyze > Compare Means > Independent-Samples T Test...
- Zmienną
stresprzenieś do listy zmiennych testowanych, akierunek– do pola zmiennej grupującej. Kliknij Define Groups i wpisz kody grup (1 i 2). - Zaznacz Estimate effect sizes (wielkość efektu) i Homogeneity of variance test (test Levene’a). W Options możesz zmienić poziom przedziału ufności.
- Kliknij Paste zamiast OK, a potem uruchom polecenie w edytorze składni. Plik
.spszostaje jako zapis analizy.
Podręcznik podaje, że procedura liczy zarówno test z łączną wariancją (klasyczny test t Studenta), jak i test z osobnymi wariancjami (test Welcha). Dlatego tabela wyników ma dwa wiersze, a student musi świadomie wybrać jeden z nich. W naszych danych:
- psychologia: M = 33.71, SD = 8.10; informatyka: M = 27.58, SD = 10.28;
- test Levene’a: F(1, 88) = 2.69, p = .105;
- wiersz z równymi wariancjami: t(88) = 3.05, p = .003;
- wiersz bez założenia równych wariancji: t(87.46) = 3.16, p = .002, 95% CI różnicy [2.28, 9.99].
Oba wiersze mają tę samą różnicę średnich (6.13 punktu), a różnią się sposobem liczenia błędu standardowego, stopniami swobody i przedziałem ufności. W wierszu z równymi wariancjami przedział wynosi [2.14, 10.13], w wierszu Welcha – [2.28, 9.99]. Tu różnica jest niewielka, ale przy bardzo nierównych grupach wnioski z obu wierszy mogą się rozejść.
Częsty błąd to wybór wiersza na podstawie wyniku testu Levene’a („nieistotny, więc równe wariancje”). Test Levene’a przy małych grupach ma niską moc, a przy nierównych liczebnościach i różnych SD – jak tutaj – test Studenta bywa zawodny. Rozsądniej z góry przyjąć wiersz testu Welcha. Opis pozostałych tabel znajdziesz we wpisie Jak czytać wyniki z SPSS.
Jak opisać SPSS w pracy i jak go cytować
Strona IBM z zaleceniem cytowania jest dostępna tylko po zalogowaniu, dlatego poniżej podajemy wzór według ogólnych zasad stylu APA dla oprogramowania: autor (producent), rok wydania wersji, nazwa, numer wersji i opis w nawiasie kwadratowym. Podaj dokładnie tę wersję, której używałeś – numer znajdziesz w menu Help programu.
Do opisu dodaj wielkość efektu, którą SPSS liczy po zaznaczeniu Estimate effect sizes (zob. d Cohena). Jeśli korzystałeś z rozszerzeń, np. modułów do mediacji, zacytuj je osobno.
SPSS a darmowe alternatywy
| Program | Licencja | Kiedy warto |
|---|---|---|
| IBM SPSS Statistics | komercyjna | uczelnia ma licencję, promotor wymaga wydruków SPSS, potrzebne są gotowe procedury (np. próby złożone) |
| jamovi | darmowa, otwarta | podobne okna dialogowe, podgląd kodu R, wyniki aktualizują się na bieżąco |
| JASP | darmowa, otwarta | analizy klasyczne i bayesowskie obok siebie |
| PSPP | darmowa | potrzebny program zbliżony do SPSS w obsłudze i formacie plików |
| R | darmowa, otwarta | pełna kontrola i odtwarzalność, niestandardowe modele, rysunki |
Pliki .sav otworzysz w każdym z tych programów, a w R – pakietem haven (kod niżej). Szersze porównanie zawiera wpis Bezpłatne programy do analizy statystycznej.
Plik SPSS w R
Kod tworzy dane z przykładu, zapisuje je w formacie .sav z etykietami, wczytuje z powrotem i liczy test Levene’a oraz oba warianty testu t, które odpowiadają dwóm wierszom tabeli SPSS. Liczby w tekście pochodzą z tego kodu.
Zapis i odczyt .sav, test Levene’a i dwa warianty testu t
R
# R216 – plik .sav i dwa wiersze tabeli „Independent Samples Test” z SPSS odtworzone w R
library(haven)
set.seed(216)
# Dane symulowane: stres przed sesją (skala 10–50) studentów psychologii (1) i informatyki (2)
n1 <- 38; n2 <- 52
dane <- data.frame(
kierunek = labelled(rep(c(1, 2), c(n1, n2)), labels = c(psychologia = 1, informatyka = 2), label = "Kierunek studiów"),
stres = round(c(rnorm(n1, 31, 6.5), rnorm(n2, 28, 9.5))))
attr(dane$stres, "label") <- "Stres przed sesją (10–50)"
# Zapis do formatu SPSS (.sav) i ponowny odczyt – etykiety zmiennych i wartości zostają
plik <- file.path(tempdir(), "stres_sesja.sav")
write_sav(dane, plik)
wczytane <- read_sav(plik)
str(wczytane$kierunek)
wczytane$kierunek <- as_factor(wczytane$kierunek)
aggregate(stres ~ kierunek, data = wczytane, function(x) round(c(n = length(x), M = mean(x), SD = sd(x)), 2))
# Test Levene'a w wersji opartej na średniej (odchylenia bezwzględne od średnich grup)
car::leveneTest(stres ~ kierunek, data = wczytane, center = mean)
# Dwa wiersze tabeli SPSS: test z łączną wariancją (t Studenta) i z osobnymi wariancjami (t Welcha)
t.test(stres ~ kierunek, data = wczytane, var.equal = TRUE)
t.test(stres ~ kierunek, data = wczytane, var.equal = FALSE)Wynik w R
dbl+lbl [1:90] 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1,...
@ label : chr "Kierunek studiów"
@ format.spss: chr "F8.2"
@ labels : Named num [1:2] 1 2
..- attr(*, "names")= chr [1:2] "psychologia" "informatyka"
kierunek stres.n stres.M stres.SD
1 psychologia 38.00 33.71 8.10
2 informatyka 52.00 27.58 10.28
Levene's Test for Homogeneity of Variance (center = mean)
Df F value Pr(>F)
group 1 2.6861 0.1048
88
Two Sample t-test
data: stres by kierunek
t = 3.0502, df = 88, p-value = 0.003021
alternative hypothesis: true difference in means between group psychologia and group informatyka is not equal to 0
95 percent confidence interval:
2.137443 10.129764
sample estimates:
mean in group psychologia mean in group informatyka
33.71053 27.57692
Welch Two Sample t-test
data: stres by kierunek
t = 3.1646, df = 87.459, p-value = 0.002137
alternative hypothesis: true difference in means between group psychologia and group informatyka is not equal to 0
95 percent confidence interval:
2.281560 9.985646
sample estimates:
mean in group psychologia mean in group informatyka
33.71053 27.57692 Bibliografia oprogramowania
Wyniki na tej stronie pochodzą z uruchomienia pokazanego kodu w R 4.5.3; samego programu SPSS nie uruchamiano – ścieżki menu pochodzą z dokumentacji IBM.
- R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
- haven (wersja 2.5.5): Wickham, H., Miller, E., & Smith, D. (2025). haven: Import and export 'SPSS', 'Stata' and 'SAS' files (R package version 2.5.5) [Computer software]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.haven
- car (wersja 3.1.5): Fox, J., & Weisberg, S. (2019). An R companion to applied regression (3rd ed.). Sage. https://www.john-fox.ca/Companion/
Najczęstsze błędy
- Brak numeru wersji w opisie metody. Między wersjami zmieniają się domyślne ustawienia i dostępne procedury.
- Praca wyłącznie „z myszką”. Bez pliku
.spsnie odtworzysz po miesiącu, jakie opcje zaznaczyłeś. Używaj przycisku Paste. - Wklejanie do pracy surowych tabel wydruku zamiast tabel w stylu APA.
- Kopiowanie
.000z kolumny istotności – w pracy zapisz p < .001. - Brak opisu zmiennych w pliku
.sav– kodów braków, etykiet i poziomów pomiaru. Utrudnia to analizę i udostępnianie danych. - Utożsamianie programu z metodą. „Analiza w SPSS” nic nie mówi – napisz, jaki test lub model zastosowałeś i dlaczego.
Najczęstsze pytania
Czy SPSS jest darmowy dla studentów?
Nie. Studenci mogą korzystać z licencji kampusowej uczelni, kupić plan GradPack albo przez 14 dni używać bezpłatnej wersji próbnej (raz na rok). Darmowe alternatywy o podobnej obsłudze to m.in. jamovi, JASP i PSPP.
Jaka jest najnowsza wersja SPSS?
Według informacji IBM najnowsza wersja to IBM SPSS Statistics 32.0.0.0, dostępna od 23 kwietnia 2026 r. Numer wersji, której używasz, sprawdzisz w menu Help programu i podaj go w opisie metody.
Jak zacytować SPSS w pracy magisterskiej?
W opisie metody podaj nazwę i wersję programu, a w bibliografii pozycję w formacie APA dla oprogramowania, np. IBM Corp. (2026). IBM SPSS Statistics (Version 32.0) [Computer software]. IBM Corp. Rok i numer muszą odpowiadać wersji, której faktycznie używałeś.
Do czego służy przycisk Paste w SPSS?
Zamiast uruchamiać analizę, wkleja odpowiadające jej polecenie do edytora składni. Zapisany plik .sps pozwala powtórzyć analizę z tymi samymi opcjami i pokazać promotorowi lub recenzentowi, co dokładnie zrobiono.
Który wiersz wyniku testu t w SPSS wybrać?
SPSS podaje test z założeniem równych wariancji i test bez tego założenia (Welcha). Bezpieczniej z góry wybrać test Welcha, szczególnie przy nierównych liczebnościach grup, zamiast decydować na podstawie wyniku testu Levene’a.
Powiązane hasła
Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia
PS IMAGO a SPSS
Co to za program, które poradniki SPSS pasują, polskie nazwy menu, dodatkowe procedury, opis w Metodzie i wzór cytowania.
Czytaj →PoradnikPrzygotowanie danych i statystyki opisowe w jamovi
Typy zmiennych, Transform dla pozycji odwróconych, Compute z MEAN i min_valid, filtry, Descriptives i tabele częstości – z tabelami z jmv i plikami CSV i .sav.
Czytaj →PoradnikTest t w jamovi krok po kroku
Trzy testy t w jamovi: które pola zaznaczyć, jak czytać tabele Student, Welch i Mann–Whitney, gdzie jest d Cohena i jak opisać wynik w APA – z danymi do pobrania.
Czytaj →PoradnikJak czytać wyniki z SPSS
Osiem najczęstszych tabel SPSS: co odczytać, który wiersz wybrać, co znaczy Sig. = .000 i jak przepisać wynik w stylu APA.
Czytaj →PoradnikBezpłatne programy do statystyki
jamovi, JASP, R, PSPP i G*Power: licencje, wersje i możliwości, ustawienia domyślne zmieniające wynik testu oraz wzory cytowania programu w pracy.
Czytaj →PoradnikDane z Google Forms i LimeSurvey: kodowanie do SPSS i R
Eksport, nazwy zmiennych, rekodowanie Likerta, pozycje odwrócone, wielokrotny wybór i braki – krok po kroku, z kodem R i wzorem książki kodowej.
Czytaj →Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?
Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.
Wyceń analizęOferta dla studentówBibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)
- Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (5th ed.). SAGE.
- IBM Corp. (2026a). IBM SPSS Statistics 32 brief guide. https://www.ibm.com/docs/en/SSLVMB_32.0.0/pdf/IBM_SPSS_Statistics_Brief_Guide.pdf ● Otwarty dostęp
- IBM Corp. (2026b). IBM SPSS Statistics 32 core system user's guide. https://www.ibm.com/docs/en/SSLVMB_32.0.0/pdf/IBM_SPSS_Statistics_Core_System_User_Guide.pdf ● Otwarty dostęp
- IBM Corp. (2026c). IBM SPSS Statistics Base 32. https://www.ibm.com/docs/en/SSLVMB_32.0.0/pdf/IBM_SPSS_Statistics_Base.pdf ● Otwarty dostęp
- IBM. (2026). Release notes: IBM SPSS Statistics 32.0.0.0. IBM Support. https://www.ibm.com/support/pages/release-notes-ibm%C2%AE-spss%C2%AE-statistics-32000 ● Otwarty dostęp
- IBM. (b.d.). IBM SPSS Statistics. Pobrano 10 listopada 2026 z https://www.ibm.com/products/spss-statistics ● Otwarty dostęp
Cytowania BibTeX
@book{field2018discovering, author={Field, Andy}, title={{Discovering statistics using IBM SPSS Statistics}}, year={2018}, edition={5th}, publisher={SAGE}}@techreport{ibm2026brief32, author={{IBM Corp.}}, title={{IBM SPSS Statistics 32 brief guide}}, year={2026a}, institution={IBM Corp.}, url={https://www.ibm.com/docs/en/SSLVMB_32.0.0/pdf/IBM_SPSS_Statistics_Brief_Guide.pdf}}@techreport{ibm2026core32, author={{IBM Corp.}}, title={{IBM SPSS Statistics 32 core system user's guide}}, year={2026b}, institution={IBM Corp.}, url={https://www.ibm.com/docs/en/SSLVMB_32.0.0/pdf/IBM_SPSS_Statistics_Core_System_User_Guide.pdf}}@techreport{ibm2026base32, author={{IBM Corp.}}, title={{IBM SPSS Statistics Base 32}}, year={2026c}, institution={IBM Corp.}, url={https://www.ibm.com/docs/en/SSLVMB_32.0.0/pdf/IBM_SPSS_Statistics_Base.pdf}}@misc{ibm2026releasenotes32, author={{IBM}}, title={{Release notes: IBM SPSS Statistics 32.0.0.0}}, howpublished={IBM Support}, year={2026}, url={https://www.ibm.com/support/pages/release-notes-ibm%C2%AE-spss%C2%AE-statistics-32000}}@misc{ibmndspssoferta, author={{IBM}}, title={{IBM SPSS Statistics}}, url={https://www.ibm.com/products/spss-statistics}}