Słownik metodologiczny · Programy statystyczne

IBM SPSS Statistics – co to za program, jakie są licencje i jak opisać go w pracy?

IBM SPSS Statistics to komercyjny program do analizy danych z oknami dialogowymi i językiem składni. Zebraliśmy sprawdzone w dokumentacji IBM informacje o wersji 32, licencjach i wersji próbnej, pokazujemy test t krok po kroku z ścieżką menu i dwoma wierszami wyniku oraz wzór opisu i cytowania w pracy.

Strona główna / Słownik / IBM SPSS Statistics
W skrócie: IBM SPSS Statistics to płatny program do analiz statystycznych z menu i oknami dialogowymi; najnowsza wersja 32.0 jest dostępna od kwietnia 2026 r. Dane zapisuje w plikach .sav, polecenia w .sps, a wyniki w .spv. Każdą analizę wklejaj przyciskiem Paste do składni, w pracy podawaj numer wersji, a w tabeli testu t świadomie wybierz wiersz testu Welcha lub Studenta.

Co to jest IBM SPSS Statistics?

IBM SPSS Statistics to komercyjny program do analizy danych statystycznych firmy IBM. Analizy wybiera się w nim z menu i okien dialogowych, a każdą z nich można też zapisać i uruchomić jako polecenie języka składni (ang. command syntax). W psychologii i naukach społecznych SPSS przez dekady był programem domyślnym: wiele podręczników statystyki, np. Field (2018), pokazuje analizy właśnie w nim, a wielu promotorów nadal oczekuje wydruków w tym formacie.

Według informacji o wydaniu najnowsza wersja to IBM SPSS Statistics 32.0.0.0, dostępna od 23 kwietnia 2026 r. (IBM, 2026). Program na komputer działa w 64-bitowych systemach Windows i macOS. Wersja serwerowa (Statistics Server) działa także w systemie Linux.

Licencje i wersje programu

SPSS nie jest darmowy. Według stron produktu IBM (IBM, b.d.) dostępne są następujące formy licencji:

Formy licencji IBM SPSS Statistics według stron IBM
FormaCo obejmujeUwagi
Subskrypcjaplan Base i trzy dodatki: tabele niestandardowe i zaawansowana statystyka, prognozowanie i drzewa decyzyjne, próby złożone i testowaniewymaga konta IBMid i połączenia z internetem; bez kodu autoryzacyjnego
Licencja wieczysta lub terminowacztery edycje: Base, Standard, Professional i Premiumwymaga kodu autoryzacyjnego
Wersje akademickielicencje kampusowe uczelni oraz plany GradPack i FacultyPack dla studentów i pracownikówsprawdź najpierw, czy Twoja uczelnia nie udostępnia licencji
Wersja próbna14 dni, edycja Base ze wszystkimi dodatkamiraz na 365 dni

Ceny zależą od kraju i formy zakupu i często się zmieniają, dlatego ich nie podajemy – sprawdź je na stronie IBM w dniu zakupu. Ważny szczegół praktyczny: według przewodnika IBM w wersji Student nie ma składni poleceń (IBM Corp., 2026a). Jeśli promotor wymaga dołączenia pliku składni, upewnij się, że Twoja licencja ją obejmuje.

Jak pracuje się w SPSS: dane, okna dialogowe, składnia, wydruk

Praca w SPSS toczy się w trzech oknach, a każdemu odpowiada osobny typ pliku (IBM Corp., 2026b):

  • Edytor danych – plik .sav z danymi oraz opisem zmiennych: etykietami, kodami wartości, kodami braków i poziomem pomiaru (zob. książka kodowa).
  • Edytor składni – plik .sps. Przycisk Paste w oknie dialogowym nie uruchamia analizy, tylko wkleja odpowiadające jej polecenie do edytora składni. Zaznaczone polecenia uruchamia się z menu Run > Selection (IBM Corp., 2026a).
  • Okno wyników (Viewer) – plik .spv z tabelami i wykresami.

Program można rozszerzać. Według podręcznika wersji 32 rozszerzenia (pliki .spe) instaluje się przez menu Extensions > Extension Hub, a moduły integracji z Pythonem i R domyślnie korzystają z dołączonych dystrybucji Python 3.10.4 i R 4.4.1 (IBM Corp., 2026b). W wersji 32 IBM dodał też asystenta AI do omawiania wyników (AI Output Assistant), który wymaga konta w usłudze IBM watsonx. Pamiętaj, że interpretacja wyników w pracy jest Twoim zadaniem i że uczelnie mają własne zasady korzystania z AI.

Przykład: test t w SPSS i jak czytać jego tabelę

Porównujemy stres przed sesją (skala 10–50) studentów psychologii (n = 38) i informatyki (n = 52) – dane symulowane. Według podręcznika IBM SPSS Statistics Base 32 (IBM Corp., 2026c) analizę uruchamia się tak:

  1. Analyze > Compare Means > Independent-Samples T Test...
  2. Zmienną stres przenieś do listy zmiennych testowanych, a kierunek – do pola zmiennej grupującej. Kliknij Define Groups i wpisz kody grup (1 i 2).
  3. Zaznacz Estimate effect sizes (wielkość efektu) i Homogeneity of variance test (test Levene’a). W Options możesz zmienić poziom przedziału ufności.
  4. Kliknij Paste zamiast OK, a potem uruchom polecenie w edytorze składni. Plik .sps zostaje jako zapis analizy.

Podręcznik podaje, że procedura liczy zarówno test z łączną wariancją (klasyczny test t Studenta), jak i test z osobnymi wariancjami (test Welcha). Dlatego tabela wyników ma dwa wiersze, a student musi świadomie wybrać jeden z nich. W naszych danych:

  • psychologia: M = 33.71, SD = 8.10; informatyka: M = 27.58, SD = 10.28;
  • test Levene’a: F(1, 88) = 2.69, p = .105;
  • wiersz z równymi wariancjami: t(88) = 3.05, p = .003;
  • wiersz bez założenia równych wariancji: t(87.46) = 3.16, p = .002, 95% CI różnicy [2.28, 9.99].

Oba wiersze mają tę samą różnicę średnich (6.13 punktu), a różnią się sposobem liczenia błędu standardowego, stopniami swobody i przedziałem ufności. W wierszu z równymi wariancjami przedział wynosi [2.14, 10.13], w wierszu Welcha – [2.28, 9.99]. Tu różnica jest niewielka, ale przy bardzo nierównych grupach wnioski z obu wierszy mogą się rozejść.

Częsty błąd to wybór wiersza na podstawie wyniku testu Levene’a („nieistotny, więc równe wariancje”). Test Levene’a przy małych grupach ma niską moc, a przy nierównych liczebnościach i różnych SD – jak tutaj – test Studenta bywa zawodny. Rozsądniej z góry przyjąć wiersz testu Welcha. Opis pozostałych tabel znajdziesz we wpisie Jak czytać wyniki z SPSS.

Jak opisać SPSS w pracy i jak go cytować

Strona IBM z zaleceniem cytowania jest dostępna tylko po zalogowaniu, dlatego poniżej podajemy wzór według ogólnych zasad stylu APA dla oprogramowania: autor (producent), rok wydania wersji, nazwa, numer wersji i opis w nawiasie kwadratowym. Podaj dokładnie tę wersję, której używałeś – numer znajdziesz w menu Help programu.

Analizy przeprowadzono w programie IBM SPSS Statistics (wersja 32.0). Średni poziom stresu przed sesją porównano testem t dla prób niezależnych bez założenia równości wariancji (test Welcha). Studenci psychologii (M = 33.71, SD = 8.10) zgłaszali wyższy stres niż studenci informatyki (M = 27.58, SD = 10.28), t(87.46) = 3.16, p = .002, 95% CI różnicy [2.28, 9.99]. W bibliografii: IBM Corp. (2026). IBM SPSS Statistics (Version 32.0) [Computer software]. IBM Corp.

Do opisu dodaj wielkość efektu, którą SPSS liczy po zaznaczeniu Estimate effect sizes (zob. d Cohena). Jeśli korzystałeś z rozszerzeń, np. modułów do mediacji, zacytuj je osobno.

SPSS a darmowe alternatywy

Porównanie SPSS z darmowymi programami statystycznymi
ProgramLicencjaKiedy warto
IBM SPSS Statisticskomercyjnauczelnia ma licencję, promotor wymaga wydruków SPSS, potrzebne są gotowe procedury (np. próby złożone)
jamovidarmowa, otwartapodobne okna dialogowe, podgląd kodu R, wyniki aktualizują się na bieżąco
JASPdarmowa, otwartaanalizy klasyczne i bayesowskie obok siebie
PSPPdarmowapotrzebny program zbliżony do SPSS w obsłudze i formacie plików
Rdarmowa, otwartapełna kontrola i odtwarzalność, niestandardowe modele, rysunki

Pliki .sav otworzysz w każdym z tych programów, a w R – pakietem haven (kod niżej). Szersze porównanie zawiera wpis Bezpłatne programy do analizy statystycznej.

Przykład reprodukowalny

Plik SPSS w R

Kod tworzy dane z przykładu, zapisuje je w formacie .sav z etykietami, wczytuje z powrotem i liczy test Levene’a oraz oba warianty testu t, które odpowiadają dwóm wierszom tabeli SPSS. Liczby w tekście pochodzą z tego kodu.

Zapis i odczyt .sav, test Levene’a i dwa warianty testu t

Dane wejściowe: stres przed sesją (10–50) u 38 studentów psychologii i 52 studentów informatyki (dane symulowane, set.seed(216)).

Co odczytać: zachowane etykiety (label, labels), M i SD w grupach, F value i Pr(>F) testu Levene’a oraz t, df, p-value i przedział ufności w obu testach.

R
# R216 – plik .sav i dwa wiersze tabeli „Independent Samples Test” z SPSS odtworzone w R
library(haven)
set.seed(216)
# Dane symulowane: stres przed sesją (skala 10–50) studentów psychologii (1) i informatyki (2)
n1 <- 38; n2 <- 52
dane <- data.frame(
  kierunek = labelled(rep(c(1, 2), c(n1, n2)), labels = c(psychologia = 1, informatyka = 2), label = "Kierunek studiów"),
  stres    = round(c(rnorm(n1, 31, 6.5), rnorm(n2, 28, 9.5))))
attr(dane$stres, "label") <- "Stres przed sesją (10–50)"

# Zapis do formatu SPSS (.sav) i ponowny odczyt – etykiety zmiennych i wartości zostają
plik <- file.path(tempdir(), "stres_sesja.sav")
write_sav(dane, plik)
wczytane <- read_sav(plik)
str(wczytane$kierunek)
wczytane$kierunek <- as_factor(wczytane$kierunek)
aggregate(stres ~ kierunek, data = wczytane, function(x) round(c(n = length(x), M = mean(x), SD = sd(x)), 2))

# Test Levene'a w wersji opartej na średniej (odchylenia bezwzględne od średnich grup)
car::leveneTest(stres ~ kierunek, data = wczytane, center = mean)

# Dwa wiersze tabeli SPSS: test z łączną wariancją (t Studenta) i z osobnymi wariancjami (t Welcha)
t.test(stres ~ kierunek, data = wczytane, var.equal = TRUE)
t.test(stres ~ kierunek, data = wczytane, var.equal = FALSE)
Wynik w R
 dbl+lbl [1:90] 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1,...
 @ label      : chr "Kierunek studiów"
 @ format.spss: chr "F8.2"
 @ labels     : Named num [1:2] 1 2
  ..- attr(*, "names")= chr [1:2] "psychologia" "informatyka"
     kierunek stres.n stres.M stres.SD
1 psychologia   38.00   33.71     8.10
2 informatyka   52.00   27.58    10.28
Levene's Test for Homogeneity of Variance (center = mean)
      Df F value Pr(>F)
group  1  2.6861 0.1048
      88               

	Two Sample t-test

data:  stres by kierunek
t = 3.0502, df = 88, p-value = 0.003021
alternative hypothesis: true difference in means between group psychologia and group informatyka is not equal to 0
95 percent confidence interval:
  2.137443 10.129764
sample estimates:
mean in group psychologia mean in group informatyka 
                 33.71053                  27.57692 


	Welch Two Sample t-test

data:  stres by kierunek
t = 3.1646, df = 87.459, p-value = 0.002137
alternative hypothesis: true difference in means between group psychologia and group informatyka is not equal to 0
95 percent confidence interval:
 2.281560 9.985646
sample estimates:
mean in group psychologia mean in group informatyka 
                 33.71053                  27.57692 

Bibliografia oprogramowania

Wyniki na tej stronie pochodzą z uruchomienia pokazanego kodu w R 4.5.3; samego programu SPSS nie uruchamiano – ścieżki menu pochodzą z dokumentacji IBM.

  1. R: R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.5.3) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
  2. haven (wersja 2.5.5): Wickham, H., Miller, E., & Smith, D. (2025). haven: Import and export 'SPSS', 'Stata' and 'SAS' files (R package version 2.5.5) [Computer software]. https://doi.org/10.32614/CRAN.package.haven
  3. car (wersja 3.1.5): Fox, J., & Weisberg, S. (2019). An R companion to applied regression (3rd ed.). Sage. https://www.john-fox.ca/Companion/

Najczęstsze błędy

  • Brak numeru wersji w opisie metody. Między wersjami zmieniają się domyślne ustawienia i dostępne procedury.
  • Praca wyłącznie „z myszką”. Bez pliku .sps nie odtworzysz po miesiącu, jakie opcje zaznaczyłeś. Używaj przycisku Paste.
  • Wklejanie do pracy surowych tabel wydruku zamiast tabel w stylu APA.
  • Kopiowanie .000 z kolumny istotności – w pracy zapisz p < .001.
  • Brak opisu zmiennych w pliku .sav – kodów braków, etykiet i poziomów pomiaru. Utrudnia to analizę i udostępnianie danych.
  • Utożsamianie programu z metodą. „Analiza w SPSS” nic nie mówi – napisz, jaki test lub model zastosowałeś i dlaczego.

Najczęstsze pytania

Czy SPSS jest darmowy dla studentów?

Nie. Studenci mogą korzystać z licencji kampusowej uczelni, kupić plan GradPack albo przez 14 dni używać bezpłatnej wersji próbnej (raz na rok). Darmowe alternatywy o podobnej obsłudze to m.in. jamovi, JASP i PSPP.

Jaka jest najnowsza wersja SPSS?

Według informacji IBM najnowsza wersja to IBM SPSS Statistics 32.0.0.0, dostępna od 23 kwietnia 2026 r. Numer wersji, której używasz, sprawdzisz w menu Help programu i podaj go w opisie metody.

Jak zacytować SPSS w pracy magisterskiej?

W opisie metody podaj nazwę i wersję programu, a w bibliografii pozycję w formacie APA dla oprogramowania, np. IBM Corp. (2026). IBM SPSS Statistics (Version 32.0) [Computer software]. IBM Corp. Rok i numer muszą odpowiadać wersji, której faktycznie używałeś.

Do czego służy przycisk Paste w SPSS?

Zamiast uruchamiać analizę, wkleja odpowiadające jej polecenie do edytora składni. Zapisany plik .sps pozwala powtórzyć analizę z tymi samymi opcjami i pokazać promotorowi lub recenzentowi, co dokładnie zrobiono.

Który wiersz wyniku testu t w SPSS wybrać?

SPSS podaje test z założeniem równych wariancji i test bez tego założenia (Welcha). Bezpieczniej z góry wybrać test Welcha, szczególnie przy nierównych liczebnościach grup, zamiast decydować na podstawie wyniku testu Levene’a.

Powiązane hasła

Poradniki, w których użyjesz tego pojęcia

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych?

Wybierz ofertę dopasowaną do pracy dyplomowej albo profesjonalnego projektu naukowego.

Wyceń analizęOferta dla studentów

Bibliografia i dalsza literatura naukowa (APA 7)

  1. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (5th ed.). SAGE.
  2. IBM Corp. (2026a). IBM SPSS Statistics 32 brief guide. https://www.ibm.com/docs/en/SSLVMB_32.0.0/pdf/IBM_SPSS_Statistics_Brief_Guide.pdf ● Otwarty dostęp
  3. IBM Corp. (2026b). IBM SPSS Statistics 32 core system user's guide. https://www.ibm.com/docs/en/SSLVMB_32.0.0/pdf/IBM_SPSS_Statistics_Core_System_User_Guide.pdf ● Otwarty dostęp
  4. IBM Corp. (2026c). IBM SPSS Statistics Base 32. https://www.ibm.com/docs/en/SSLVMB_32.0.0/pdf/IBM_SPSS_Statistics_Base.pdf ● Otwarty dostęp
  5. IBM. (2026). Release notes: IBM SPSS Statistics 32.0.0.0. IBM Support. https://www.ibm.com/support/pages/release-notes-ibm%C2%AE-spss%C2%AE-statistics-32000 ● Otwarty dostęp
  6. IBM. (b.d.). IBM SPSS Statistics. Pobrano 10 listopada 2026 z https://www.ibm.com/products/spss-statistics ● Otwarty dostęp

Cytowania BibTeX

@book{field2018discovering, author={Field, Andy}, title={{Discovering statistics using IBM SPSS Statistics}}, year={2018}, edition={5th}, publisher={SAGE}}
@techreport{ibm2026brief32, author={{IBM Corp.}}, title={{IBM SPSS Statistics 32 brief guide}}, year={2026a}, institution={IBM Corp.}, url={https://www.ibm.com/docs/en/SSLVMB_32.0.0/pdf/IBM_SPSS_Statistics_Brief_Guide.pdf}}
@techreport{ibm2026core32, author={{IBM Corp.}}, title={{IBM SPSS Statistics 32 core system user's guide}}, year={2026b}, institution={IBM Corp.}, url={https://www.ibm.com/docs/en/SSLVMB_32.0.0/pdf/IBM_SPSS_Statistics_Core_System_User_Guide.pdf}}
@techreport{ibm2026base32, author={{IBM Corp.}}, title={{IBM SPSS Statistics Base 32}}, year={2026c}, institution={IBM Corp.}, url={https://www.ibm.com/docs/en/SSLVMB_32.0.0/pdf/IBM_SPSS_Statistics_Base.pdf}}
@misc{ibm2026releasenotes32, author={{IBM}}, title={{Release notes: IBM SPSS Statistics 32.0.0.0}}, howpublished={IBM Support}, year={2026}, url={https://www.ibm.com/support/pages/release-notes-ibm%C2%AE-spss%C2%AE-statistics-32000}}
@misc{ibmndspssoferta, author={{IBM}}, title={{IBM SPSS Statistics}}, url={https://www.ibm.com/products/spss-statistics}}
R